Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кидал (Tuareg Berber: ⴾⴸⵍ, KDL, Kidal) – Малидің солтүстігіндегі шөлді аймақтағы қала және коммуна. Қала Гао қаласының солтүстік-шығысында орналасқан және Кидал округінің және Кидал облысының орталығы болып табылады. Коммунаның аумағы шамамен және Кидал қаласымен қатар 31 басқа да елді мекенді қамтиды.
Kidal (Tuareg Berber: ⴾⴸⵍ, KDL, Kidal) is a town and commune in the desert region of northern Mali. The town lies northeast of Gao and is the capital of the Kidal Cercle and the Kidal Region. The commune has an area of about and includes the town of Kidal and 31 other settlements.
Тарих
2012 жылдың 30 наурызында Азавадтың тәуелсіздігі үшін туарегтердің көтерілісінің аясында Кидал қаласы мен оның әскери базасын Азавадты азат етуге арналған ұлттық қозғалыс басып алды. Малидің әскери хунтасының өкілі: «Кидал халқының өмірін сақтау үшін әскери басшылық шайқасты ұзартпауға шешім қабылдады» деді. Гао және Тимбукту келесі 48 сағаттың ішінде басылып алынды, ал 6 сәуірде Азавадты азат етуге арналған ұлттық қозғалыс Азавадтың Малиден тәуелсіздігін жариялады. Қарсыласу барысында МНЛА исламист жауынгерлерге бақылауын жоғалтты. 2013 жылдың 30 қаңтарында француз және Мали күштері қалаға кіріп, оны үкімет бақылауына қайтаруға кірісті. 2013 жылдың 14 желтоқсанында Кидалда болған автокөліктің жарылысынан БҰҰ-ның екі бейбітшілік сақшысы қаза тапты. 2014 жылдың 21 мамырында МНЛА ауыр шайқастан кейін Кидалдағы үкімет әскерлерін шегінуге мәжбүр етіп, әскери базаны басып алды. 2020 жылдың 13 ақпанында Мали үкімет күштері алты жылдан кейін Кидалға қайта оралды.
On 30 March 2012, Kidal and its military base were captured by the National Movement for the Liberation of Azawad as part of the Tuareg rebellion for the independence of Azawad. A spokesman for the Malian military junta said "To preserve the life of the people of Kidal, the military command decided not to prolong the battle". Gao and Timbuktu were captured within the next 48 hours, and on 6 April, the National Movement for the Liberation of Azawad declared the independence of Azawad from Mali. In the course of the conflict the MNLA lost their control to Islamist militias. On 30 January 2013 French and Malian forces moved into the town to bring it back under government control. On 14 December 2013, a car bombing in Kidal killed two United Nations peacekeepers. On 21 May 2014, MNLA forced government troops in Kidal to retreat after heavy fighting, capturing the military base. On 13 February 2020 Mali government forces returned to Kidal after six years.
Тарихи тұрғындар саны
Кидал қаласының халқы 1998 жылы 11 159 адамды құрап, 2009 жылы 25 969 адамға жетті, соның нәтижесінде Кидал облысының жалпы халқындағы үлесі 26,3%-дан 38,3%-ға дейін артты.
The population of the city of Kidal has grown from 11,159 in 1998 to 25,969 in 2009, raising its percentage in the Kidal Region from 26.3% to 38.3%.
Тілдер
Қидал қаласында негізінен тамашек тілінде сөйлейді, 2009 жылы қала тұрғындарының 79,13% осы тілде сөйлеген. Кидал қаласында екінші ең көп таралған тіл – соңхай тілі, оны қала тұрғындарының 7,18% меңгереді. Басқа азшылық тілдеріне қала тұрғындарының 5,51% сөйлейтін бамбара, 3,78% сөйлейтін араб тілі және қалған 4,4% сөйлейтін басқа да азшылық тілдері жатады.
Kidal city is mainly Tamasheq speaking with 79.13% of the city speaking it in 2009. The second most spoken language in Kidal city is Songhai with 7.18% of the city speaking it. Other minority languages include Bambara spoken by 5.51% of the city, Arabic spoken by 3.78% of the city, and other minority languages spoken by 4.4%.
Ерекше танымал тұрғындар
Музыкант Ахмед Аг Каеди бастапқыда Кидал қаласынан шыққан.
Musician Ahmed Ag Kaedy comes originally from Kidal.
Климат
Көппен-Гейгер климаттық жіктеу жүйесі оның климатын ыстық шөл (BWh) деп жіктейді, жылдың көп бөлігінде ең жоғары температура болады.
Köppen Geiger climate classification system classifies it climate as hot desert (BWh), with extremely hot weather most of the year.