Кіріспе

Фантастика әдебиетінің қосалқы түрі

Әдептік фантастика – әдептік комедияның сипатын да қабылдайтын фантастика әдебиетінің қосалқы түрі (бірақ ол міндетті түрде күлкілі болмайды). Мұндай туындылар көбінесе қалалық ортада және өте күрделі, көбінесе иерархиялық әлеуметтік құрылым шеңберінде өрбиді. Бұл терминді алғаш рет ғылыми-фантастикалық сыншы Дональд Г. Келлер 1991 жылғы сәуір айындағы «The New York Review of Science Fiction» журналында жарияланған «The Manner of Fantasy» атты мақаласында қолданған.

Бастапқы анықтама

Келлер бұл терминді 1980-ші жылдары пайда болған американдық фантастика жазушыларының тобын сипаттау үшін қолданды, оның ішінде Стивен Бруст, Эмма Булл, Эллен Кушнер, Делия Шерман, Каролина Стивермер және Терри Виндлинг; Кушнер осы атауды ұсынды. Бұл жазушыларға теледидар, балалар әдебиеті, Джейн Остин, Джорджетт Хейер және Дороти Даннеттің туындылары әсер етті; фантастикада Фриц Лейбер, Майкл Муркок және М. Джон Харрисон да маңызды рөл атқарды. Олардың шығармалары әлеуметтік құрылымдармен келісімге келу, жасынып-жасыру, балалық шақтың маңыздылығы, өзіндік даму қажеттілігі, әдептілік пен әсіресе тілдің маңызы сияқты тақырыптарды қамтиды. Бұл олардың кейіпкерлерінің сөйлегені іс-қимылдарынан гөрі маңыздырақ екенін көрсетеді және олар кең ауқымды лексикалық қорды қолданды. Мақала жарық көргеннен кейін, әдептілік тақырыбындағы фантастика "әдептілік панк" деп аталды.

Басқа жанрлармен қарым-қатынасы

Қазіргі заманда өтетін және әдеп-ғұрып фантастикасының кейбір ерекшеліктерін қалалық фантастика жанрымен үйлестіретін фантастикалар класы, тілге әжуа тағы да артық болғандықтан, эльфпанк деп аталды. Лоис Макмастер Буйолдтың "Азаматтық науқан" шығармасы "әдеп-ғұрып ғылыми фантастикасы" деп сипатталған.