Формулалық көркем әдебиет – бұл сюжеттері болжамды, қайта-қайта қолданылатын туындылар. Оригинальдылықтың жетіспеуін білдіретін сын тәсілі. Жаңалықсыз сюжеттер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Популярлы мәдениетте формулалық көркем әдебиет – сюжеттік желілері мен құрылымы жиі қайталанып, оқиғасы болжамды болатын әдебиет. Ол жанрлық көркем әдебиетке ұқсас, ол жиі қолданылатын бірнеше нақты орталарды анықтайды. "Формулалық көркем әдебиет" термині әдеби сын тәжірибесінде түпнұсқалықтың жетіспеуін білдіретін жеңіл сын ретінде қолданылады.
In popular culture, formula fiction is literature in which the storylines and plots have been reused to the extent that the narratives are predictable. It is similar to genre fiction, which identifies a number of specific settings that are frequently reused. The label of formula fiction is used in literary criticism as a mild pejorative to imply lack of originality.
Түрлері
Формула нақты болжамды повестволеу құрылымымен анықталады. Формулалық әңгімелерде сюжеттер соншалықты жиі қайталанып, оңай танылатындай болады. Романтикалық комедия жанрындағы сюжеттер ең анық формулалық болып табылады; осындай деп белгіленген кітапта немесе фильмде көрермендер оның ең негізгі орталық сюжетімен, тіпті аяқталуымен де белгілі бір дәрежеде таныс болады. Алайда, бұл әрқашан нақты бір туындының қабылдануына кері әсер ете бермейді, бұл аталған жанрдың танымалдылығынан көрінеді. Формулалық көркем әдебиет көбінесе ертедегі арзан журналдар нарығымен байланысты, бірақ сол ортада жарияланған кейбір туындылар, мысалы, "Салқын теңдеулер" шығармасы, сол кездегі қалыпты повестволеу формуласынан күтілген нәрсені жоққа шығарады.
The formula is defined specifically by predictable narrative structure. Formulaic tales incorporate plots that have been reused so often as to be easily recognizable. Perhaps the most clearly formulaic plots characterize the romantic comedy genre; in a book or film labeled as such, viewers already know its most basic central plot, including to some extent the ending. This does not always prove to be detrimental to a given work's reception however, as the popularity of the aforementioned genre demonstrates. Formula fiction is often stereotypically associated with early pulp magazine markets, though some works published in that medium, such as "The Cold Equations", subvert the supposed expectations of the common narrative formula of that time.
Жанрлық конвенциялардан ерекшеленетін
Формула сюжеттің құрылымымен ғана шектеледі. Ол оқиғаның фондық бөлігі үшін қолданылатын жанрдың дәстүрлі, стереотиптік элементтерін қамтымайды. Жоғары фантастика, вестерн және ғарыш операсы (ғылыми-фантастикалық оқиға) сияқты жанрлар көбінесе нақты ортаға ие, мысалы, псевдо-ортағасырлық Еуропа, Ескі Батыс немесе ғарыш кеңістігі. Кез келген жанр үшін, оқиғаның болжамды элементтерінің мәні мен мақсатын анықтайтын белгілі бір ақпараттар бар, мысалы, жоғары фантастикадағы дракондар мен әйбарылардың пайда болуы, ғылыми фантастикадағы варп-двигательдер мен лазерлік қарулар, немесе вестерндегі түскідегі атыс. Бұл элементтер жанрда қалыпты болып саналады және оқырманға қайта-қайта түсіндірудің қажеті жоқ, олар жанр формуласының бір бөлігі ретінде түсірілуі мүмкін, бірақ олар оқиғаны формулалық ететін сюжет құрылымын құрамайды. Дегенмен, стереотиптік элементтерге жанр формуласына тән күтулерге қарсы келетіндей, сындырып қарауға болады.
The formula is limited to structure of the plot itself. It does not include conventional, stereotypical elements of the genre used for the story background. Genres like high fantasy, westerns, and space opera (an adventure story in a science fiction setting) often have specific settings, such as a pseudo Medieval European setting, the Old West, or outer space. For any given genre, certain assumed background information covers the nature and purpose of predictable elements of the story, such as the appearance of dragons and wizards in high fantasy, warp drives and rayguns in science fiction, or shootouts at high noon in Westerns. These are taken as conventional in the genre and do not need to be explained anew to the reader, they may be included implicitly as part of the genre's formula, but they do not constitute the plot structure that makes a story formulaic. Note however that stereotypical elements can also easily be treated subversively, to contradict some of the expectations inherent in the genre's formula.
Пастиш көркем әдебиетінен ерекшеленеді
Формулалық көркем шығарманы пастишпен шатастыруға болмайды: басқа бір шығарманың немесе автордың стилін еліктейтін көркем шығарма. Комедияның барлық түрлері – оның ішінде пародия, сатира және романтикалық комедия сияқты қосалқы түрлері – көбінесе формулалық элементтерге немесе осы элементтерді әжуалауға немесе қарсы қоюға негізделген. Пастиш формулалық элементтерді қамтуы мүмкін, бірақ пародия мен сатира да осыған ұқсас. Олардың барлығы жиі қолданылатын стереотиптер немесе карикатуралар сияқты формулалық элементтерді қамтуы мүмкін, немесе оларды мазақтап көрсету үшін немесе олардың клишелік немесе нақты емес екенін атап көрсету үшін формулалық элементтерді пайдалануы мүмкін.
Formula fiction should not be confused with pastiche: Fiction mimicking another work or author's style. Comedy as a whole – including parody, satire, and subgenres such as romantic comedy – often relies on either formulaic elements, or mocking contradiction of such elements. Though pastiche may naturally include formulaic elements, the same holds true of parody and satire. All may well include formulaic elements such as common stereotypes or caricatures, or which may use formulaic elements in order to mock them or point out their supposedly cliché or unrealistic natures.