Кіріспе

Перу президенті 1800 жылдары

Рамон Кастилья и Маркесадо (raˈmoŋ kasˈtiʝa; 31 тамыз 1797 – 30 мамыр 1867) – Перудің үш рет президенті болған және 1863 жылы Перудің уақытша президенті (өзін-өзі революциялық президент деп жариялаған) қызметін атқарған Перулік каудильо. Перу тарихындағы оның алғашқы маңызды рөлі Перудің тәуелсіз мемлекет болуына көмектескен Либертадорлар армиясының басшылық құрамында болғаннан басталады. Кейіннен ол гуано кен орындарының пайдалануына байланысты экономика гүлденген кезде елді басқарды. Кастильяның үкіметтері құлдықты жою және мемлекетті жаңғыртуымен есте қалады. Ол 1844 жылы генерал Доминго Ниетоның қайтысынан кейін қысқа мерзімге, содан кейін 1845 жылдан 1851 жылға дейін, 1855 жылдан 1862 жылға дейін және соңында 1863 жылы тағы да қысқа мерзімге президенттік лауазымды иеленді.

Алғашқы жылдары

Кастилья Тарапакада (сол кезде Перу вице-корольдігінің бір бөлігі) испан-аргентиналық тегі бар Педро Кастилья мен Аймара тайпасынан шыққан Хуана Маркесадо де Ромероның екінші ұлы болып дүниеге келді. 1807 жылы 10 жасында ағасымен бірге оқу үшін Лимаға сапар шекті, кейін Чилидің Консепсьон қаласында білімін жалғастырды, сонымен қатар ағасына бизнесінде көмектесті. 1817 жылы Перудің тәуелсіздік соғысы кезінде испан отаршыл әскеріне қатысып, аргентиналық генерал Хосе де Сан-Мартин жіберген тәуелсіздік күштерімен шайқасты. Кастилья соғыс тұтқынына түсті, бірақ қашып, 1821 жылы Перуға оралды, испан әскерін тастап, өзінің қызметін Хосе де Сан-Мартинге ұсынды, ол оны лейтенант шенімен (ол шенді испан әскерінде де алып жүрген) Патриот әскеріне қабылдады. Сан-Мартин «Перудің қорғаушысы» лауазымынан бас тартқанда, Кастилья Хосе де ла Рива Агуэро тарапына қосылды, ол 1823 жылы президент болды. 1824 жылы Перу конгресі Симон Боливарды диктатор немесе «Перуді азат етуші» деп жариялағанда, Кастилья Симон Боливардың әскеріне қосылып, Перудің Испаниядан тәуелсіздік алуына көмектескен Аякучо шайқасына қатысты. 1825 жылы Боливар оны туған Тарапака провинциясының губернаторы етіп тағайындады. 1833 жылы Кастилья Франсиска Диес Кансекоға үйленді.

Анархия: Кастилья мен Нието

1839 жылы Кастилья чилилік генерал Мануэль Булнеспен бірге Юнгай шайқасында (Конфедерация соғысы) Жаңарту армиясының жеңісін шешті және 1839 жылы Агустин Гамарраның басшылығымен Соғыс министрі және Қаржы министрі болып тағайындалды. Осы қызметте Кастилья Перудің алғашқы табысты гуано экспортына жауапты болды. Осы уақытта президент Гамарра Боливияны Перуға қайта қосуды жоспарлап, 1841 жылы Боливияға басып кірді, бірақ Хосе Балливиан армиясымен Ингави шайқасында жеңіліп, қаза тапты, Перу басшысыз қалды. Сол жылы түрлі каудильолар арасында президенттік лауазымға таласу туды, олар өздерін президенттер деп жариялап отырды. Сол кездегі вице-президент Мануэль Менендес президенттікке өтті, бірақ 1842 жылы Хуан Крисостомо Торрико бастаған төңкеріспен құлатылды. Одан кейін Кастилья Доминго Ниетомен бірге Кармен-Альто шайқасында Мануэль Игнасио де Виванконы жеңіп құлатты. Нието президенттікке келді, бірақ бірнеше айдан кейін қайтыс болды. Кастилья 1844 жылдың 17 ақпанынан сол жылдың 11 желтоқсанына дейін осы лауазымды атқарды. Елдегі басқа каудильоларды жеңгеннен кейін, Кастилья демократиялық конституциялық тәртіпке өту үшін Менендесті президенттікке қайта орнатты.

Республика Президенті

1845 жылы Кастилья Перу президенттік сайлауында жеңіске жетіп, сол жылдың сәуір айында қызметке кірісті. Осы кезеңде гуано экспорты қарқынды дамыды, бұл Еуропада гуано саудасын жүзеге асырған британдық «Антони Гиббс» компаниясымен жасалған келісімдердің нәтижесі болды. Бұл жылдары маңызды қала құрылысы жобалары қолға алынды, соның ішінде Лима мен Кальяо арасындағы алғашқы темір жол салынып, гуаноны өндіріс орталықтарынан теңізге тасымалдау жеңілдеді. Алты жылдан кейін Кастильяның орнын Жозе Руфино Эченике иеленді. Бірақ 1854 жылы Перудің екінші ірі қаласы Арекипада Кастильяның бастауымен көтеріліс болды, оған Перу либералдары елдегі құлдықты жоюға көмектесуге шақырды. 1854 жылдың 3 желтоқсанында Хуанкайо қаласында құлдықты жою туралы заң қабылданды. Заң күшіне енген кезде Кастилья 1855 жылдың 5 қаңтарында Ла-Пальма шайқасында Эченикеге қарсы тұрып, оны жеңді. 1859 жылы Перу Амазонка маңындағы даулы аумақ үшін көршілес Эквадормен қарым-қатынасқа түсті. Перу жеңіске жеткенімен, Кастилья Эквадормен нақты келісімге келе алмады, және бұл мәселе екі елді 20 ғасырдың соңына дейін мазалады, 1997 жылы Бразилиядағы Итамарати бейбітшілік және шекаралық шартына қол қойылғанға дейін. 1860 жылдың желтоқсанында Кастилья президенттік кезінде жаңа конституция қабылданды, ол 1920 жылға дейін Перудың жоғарғы заңы болды. Осылайша, Кастильяның екінші президенттік мерзімі құлдар мен Перудің жергілікті халқының азаттығымен, жаңа почта жүйесімен және жаңа конституциямен ерекшеленді. 1862 жылы оның орнын Мигель де Сан-Роман басты, ол бір жылдан кейін қайтыс болды. Кастилья Республиканың екінші вице-президенті Педро Диес Кансеконы, сондай-ақ оның жекжаттысын мойындаудан бас тартып, президенттікке өзінің құқығын жариялады. Алайда, 1863 жылдың сәуірінен тамызына дейін Диес Кансеко уақытша президент болып тағайындалды, ал оның орнын Хуан Антонио Песет иеленді. 1864 жылы ол Сенат төрағасы болды. 1864 жылы Кастилья Песеттің халықаралық саясатын сынады, бірақ тұтқындалып, Гибралтарға жер аударылды. Оның болмаған кезінде тарихи Кальяо шайқасы болды, ол Испанияның тәуелсіз Перуді қайта басып алуға жасаған соңғы және сәтсіз әрекеті болды. Перуге оралғаннан кейін, ол сол кездегі президент Мариано Игнасио Прадоның бұйрығымен Чилиге қайта депортацияланды. Бесінші рет билікке қайта оралуға тырысқан Кастилья, он жетпіске жуық жасқа жеткен шағында, бір топ ізбасарларымен Писагуаға қонды және Тивиличе шөліне бет алды. Бірақ бұл соңғы әрекеті өлімге әкелді, Кастилья 1867 жылдың 30 мамырында Оңтүстік Перу арқылы өтуге жасаған соңғы тынысы кезінде Тивиличеде қайтыс болды.