Кіріспе

Мексикадағы ең үлкен тұщы сулы көл – Шапала көлі (lang es, tʃaˈpala) Текскоко көлінің құрғауынан бері Мексикадағы ең үлкен тұщы сулы көл болып табылады. Орташа тереңдігі шамамен 5 метр, ал ең терең жері 5 метрді құрайды. Америка құрлығының ең жас геологиялық аймақтарының бірінде орналасқан Шапала көлінің жасы, шөгінділерде табылған ағаш үлгілерінің көміртегі-14 әдісімен анықталды. Бұл үлгілер көлдің шамамен 38 000 жыл бұрын пайда болғанын көрсетеді, яғни ол Плейстоценнің соңғы кезеңіне жатады – бұл геологиялық кезең 1 000 000 жылдан 25 000 жыл бұрынға дейін созылған. Көлге Лерма, Зула, Хуарача және Дуэро өзендері су жеткізеді, ал Сантьяго Гранде өзені арқылы су ағызылады. Әдетте, бұл су солтүстік-батысқа қарай ағып, Тынық мұхитына құяды. Бірақ Лерма өзенінен келетін су азаюына байланысты, көлден 30 жылдан бері су ағып шыққан жоқ.

Аралдар

Көлде үш кішкентай арал бар: Исла-де-лос-Алакран (Шапала қаласынан ең жақсы көрінеді), Исла-Мезкала (ең үлкен арал, ескі испан бекінісі мен ескі мексикалық түрмесі бар) және Исла-Мезкаланың қасындағы үшінші, өте кішкентай арал – Ла-Исла-Меньор.

Таулар

Чапала көлін көптеген таулар мен сілеулер қоршайды: Серро Вьехо Чупиная Лос-Сабинос (Сан-Хуан Косала сілеуі), Серро Сан-Мигель Чикиуитилло, Серро Сан-Бартоло Лос-Окотес, Серро Гомено, Серро де Гарсия Дель Пикачо Эль Гачупин (Тигр сілеуі).

Экология

Гвадалахара қаласы 1950 жылдан бері Чапала көлін судың басты көзі ретінде пайдаланып келеді. Көлдің су деңгейінің төмендеуі көп жылдар бойы жасырын қалған саяси мәселелерді аңғартты. Оның жылдам құлдырауы айналасындағы аймақтар мен ғылыми қоғамдастықты алаңдатады. 2004 жылы ол Дүниежүзілік табиғат қорының «Жылдың қатерге ұшыраған көлі» деп танылды. 2007 және 2008 жылдары Чапала көлінің деңгейі күрт көтерілді, бірақ деңгей 1979 жылғы деңгейден жоғары көтеріле қойған жоқ, осы жылы деңгейлер күрт төмендеуді бастады. Ол әлі де ауыл шаруашылығы, тұрмыстық және өнеркәсіптік ластану көздеріне тап болса да, зиянды заттардың нақты деңгейі ресми түрде үнемі бағаланбады. Лерма өзені бойындағы су тазарту станцияларының арқасында су деңгейі мен сапасы жақсарғанмен, 2017 жылы Чапала көлінің су сапасы халық денсаулығына қауіп төндіретін деңгейде деп бағаланды. 2022 жылдың шілдесінде Чапала көлінің су деңгейі сыйымдылығының 63,63%-ын құрады, бұл 2018 жылы 81,68%-дан және 2017 жылы 66,66%-дан төмен.

Тұрғылықты ортасы мен түрлері

Көл – бірнеше көшіп-қоныс жасайтын құстар үшін маңызды мекен, мысалы, американдық ақ пеликан, және мыңдаған жергілікті өсімдіктер мен жануарларға үйі. Laguna de Chapala-дағы Audubonistas Audubon Society-дің демеушілігімен жыл сайынғы Рождестволық құс санауын өткізеді. 2006 жылы 117 түр анықталды, ал 2007 жылы – 125 түр. 2011 жылдың қаңтарына қарай 173 түр тіркелді. Дөңгелек аяқты бақаның chapalaense подвиді көбінесе Чапала көлімен шектеледі, ал кең таралған murrayi подвиді Лерма өзені бассейнінде (сондай-ақ Солтүстік Мексиканың басқа да аймақтарында) қоныстанады. Мексикалық жартиерлі жыланның дерлік зиянсыз, жартылай сулы obscurus подвиді тек көлде ғана кездеседі. Chirostoma ("charales") балықтарынан басқа, көл мен оған қосылатын өзендерде көптеген басқа да эндемиктер бар, олардың ішінде бірнеше goodeids, бірнеше Algansea chubs, екі Tetrapleurodon lampreys, екі Ictalurus catfish, Чапала chub (Yuriria chapalae) және тағы да басқалары бар. Олардың бірнешеуі жоғары деңгейде қорғауға алынуы керек.

Қауымдастықтар

Чапала көлінің жағалауында Сан-Хуан Текоматлан, Чапала, Аджик, Сан-Антонио Тлайакапан, Жокотепек, Сан-Хуан Косала, Сан-Луис Соятлан, Мецкала-де-ла-Асунсьон, Тизапан-Эль-Альто, Ла-Пальма, Мичоакан және Окотан сияқты көптеген қалалар мен кенттер орналасқан. Тони Бертонның "Чапала көлі: саяхатшылар әңгімелерінің антологиясы" атты кітабында айтылғандай, батыстықтар 1530 жылы испан конкистадорлары шақырусыз келген кезден бастап Чапала көліне қызығушылық танытқан. Чапала көліне туризм 19 ғасырда басталып, 20 ғасырдың басында қарқында дамыды, әсіресе Чапала қаласының батысында орналасқан Аджик қаласында, сондай-ақ Сан-Николас-де-Ибарра, Сан-Хуан-Текоматлан және Тлачичилько-дель-Кармен сияқты көптеген басқа да қалаларда. Шапала көлінің жағалауында шамамен 30 000 шетелдік тұрғын тұрады.