Кіріспе

АҚШ армиясының офицері Джон Гиббон (1827 жылғы 20 сәуір – 1896 жылғы 6 ақпан) – Америка Азаматтық соғысы мен Үнді соғыстарында қызмет еткен әскери шенді.

Ерте өмір

Гиббон Филадельфия қаласының Холмсбург ауданында дүниеге келді, дәрігер Джон Хейшем Гиббон мен Кэтерин Ларднер Гиббонның 10 баласының төртіншісі болды. Ол Амазонка аңғарының зерттеулері атты кітапты басып шығарған Ларднер Гиббонның ағасы еді. Гиббон шамамен 11 жасқа келгенде, әкесі АҚШ Монета қорының бас сарапшысы қызметіне тағайындалғаннан кейін отбасы Солтүстік Каролина штатының Шарлотта қаласына жақын жерге көшті. Ол 1847 жылы АҚШ Әскери академиясын бітіріп, 3-ші АҚШ артиллериясының штаб-лейтенант лауазымына кірді. Гиббон Мексика-Америка соғысында жауынгерлік қимылдарға қатыспады, Флориданың оңтүстігінде семинолдар мен қоныс аударушылар арасындағы бейбітшілікті сақтауға тырысты және Вест-Пойнтта артиллерия тактикасын оқытты, онда ол 1859 жылы «Артиллерист нұсқаулығын» жазды. Бұл нұсқаулық – екі тараптың да қолданған оқ-дәрілер туралы жоғары ғылыми еңбек болды. 1855 жылы Гиббон Фрэнсис «Фэнни» Норт Моалға үйленді. Олардың төрт баласы болды: Фрэнсис Моал Гиббон, Катарина «Кэти» Ларднер Гиббон, Джон Гиббон, кішкентай Джон (туылғаннан кейін бірнеше күн өткен соң қайтыс болды) және Джон С. Гиббон.

Азаматтық соғыс

Азамат соғысы басталғанда Гиббон Юта штатындағы Флойд лагерінде 4-ші АҚШ артиллериясының B батареясының капитаны болып қызмет етті. Оның отбасы құлдарға ие болған және оның бірнеше отбасы мүшелері (үш ағасы, екі жеңістігі және туысы Дж. Джонстон Петтигрю) Конфедерация әскерінде қызмет еткенімен, Гиббон Одаққа адал болды. Вашингтонға келгеннен кейін Гиббон 4-ші АҚШ артиллериясының қолбасшысы болып, генерал-майор Ирвин Макдауэллдің артиллерия бастығы болды. 1862 жылы ол еріктілердің бригадир генералы болып тағайындалды және "Патшаның Висконсин бригадасы" деп белгілі батыстық бригадаға қолбасшылық етті. Гиббон әскерлерін тез арада жаттықтырып, олардың сыртқы түрін жақсартты, оларға ақ гетры киюге және 1858 жылғы қара, ерекше, әскери Харди бас киімдерін киюге бұйрық берді. Олардың әйгілі бас киімдері оларға "Қара бас киім бригадасы" деген лақап атты әкелді. Оның бригадасындағы сарбаздар ақ гетрылерді жек көреді. Гиббон Вашингтондағы лагерде бір күні таңертең атының гетры киіп тұрғанын көрді. Ол бригаданы Конфедерацияның әйгілі "Стоунволл" бригадасына қарсы Браунер фермасы шайқасына алып барды, бұл Булл-Ранның екінші шайқасына дайындық болды. Ол Оңтүстік тауы шайқасындағы күшті шабуыл кезінде бригаданы басқарды, онда генерал-майор Джозеф Хукер "ерлер темірдей шайқасты" деді. Сол кезден бастап бригада "Темір бригада" деп аталды. Гиббон Антиетам шайқасында бригаданы басқарды, онда ол бригада басқарудан уақыт алып, жүгері егісіндегі қанды шайқаста жеке артиллериялық құралды басқаруға мәжбүр болды. 1862 жылдың желтоқсанында Фредериксбург шайқасында Гиббон 2-ші дивизияның 1-ші корпусының қолбасшысы болып тағайындалды, онда ол жарақат алды. Жарақаты жеңіл болғанымен, ол бірнеше рет жұқты, сондықтан Гиббон бірнеше айға демалысқа кетті. Қызметке оралғаннан кейін көп ұзамай ол ұлы Джон Гиббонның қайтыс болғанын естіді. Гиббон 1863 жылдың мамырында Чанселлорсвилл шайқасына оралды, бірақ оның дивизиясы резервте болды және көп әрекет етпеді. Геттисбург шайқасында ол 2-ші дивизияның II корпусына қолбасшылық етті және 1863 жылдың 2 және 3 шілдесінде генерал-майор Уинфилд Скотт Хэнкок үлкен бөлімдерге қолбасшылыққа көтерілгенде, уақытша корпусқа басшылық етті. 2 шілдедегі соғыс кеңесінің соңында армия қолбасшысы генерал-майор Джордж Мид Гиббонды бөлек алып, "Егер Ли ертең шабуыл жасаса, ол сіздің алдыңғы шебіңізге шабуыл жасайды" деді. Мидтің болжамы дұрыс болды; Гиббонның дивизиясы 3 шілдеде Пикеттің шабуылының ең ауыр соққысын алды, онда Гиббон қайтадан жарақат алды. Жараларынан айығып жатқанда, ол Огайо штатының Кливленд қаласындағы әскери жинау орталығына қолбасшылық етті және 1863 жылдың қарашасында жақын досы және көмекшісі лейтенант Франк А. Хаскеллмен бірге әскери зираттың ашылуына қатысты. Гиббон 1864 жылдың мамыр және маусым айларында генерал Гранттың Overland науқаны кезінде 2-ші дивизияның қолбасшылығына оралды және Wilderness, Spotsylvania Court House және Cold Harbor шайқастарында шайқасты. 1864 жылдың 7 маусымында ол еріктілердің генерал-майоры болып тағайындалды. Петербург қоршауы науқаны кезінде (1864 жылдың маусымынан 1865 жылдың сәуіріне дейін) Гиббон 1864 жылдың тамызында Реам станциясындағы шайқасқа қатысудан бас тартқан әскерлерінен көңілі қалды. Ол қысқа уақытқа XVIII корпусына қолбасшылық етті, бірақ денсаулығына байланысты демалысқа кетті. Оның қызметі өте құнды болғандықтан, ол жаңадан құрылған Джеймс армиясының XXIV корпусына қолбасшылық етуге оралды. Оның әскерлері 1865 жылдың сәуірінде Петербургтің үшінші шайқасында шешуші үзіліске қол жеткізуге көмектесті, Конфедерация қорғанысының бөлігі болған Форт Греггті басып алды. Аппоматтокс науқаны кезінде ол Аппоматтокс соты шайқасында Конфедерацияның қашу жолын тосқауылдауға көмектесті, нәтижесінде генерал Ли капитуляциялады. Ол Конфедерацияның капитуляциясына қатысқан үш комиссардың бірі болды.

Үнді соғыстары

Гиббон соғыстан кейін де әскерде қалды. Ол реттік әскерде полковник шеніне қайта оралды. Ол Монтана колоннасының 7-ші жаяу әскеріне қолбасшылық етті, құрамында Джеймс С. Брисбиннің Форт-Эллистен басқарып келген 2-ші атқыштар полкінің F, G, H және L взводтары және Монтана территориясындағы Шоу, Бейкер және Эллис бекеттерінде орналасқан оның 7-ші жаяу әскер полкі болды. 1876 жылы Сиу және Шайендерге қарсы жорықта Гиббон, генерал Джордж Крук және генерал Альфред Терри бірлесіп әрекет етуі тиіс болды, бірақ Крук Роузбуд шайқасында жеңіліске ұшырап кері шегінді. Литтл Бигхорн өзенінің жағасындағы үлкен үндістер ауылына подполковник Джордж Армстронг Кастер шабуыл жасағанда Гиббон жақын маңайда болған жоқ. Кіші Бигхорн шайқасының нәтижесінде Кастер мен оның 261 серігі қаза тапты. 26 маусымда Гиббонның жасаған әрекеті майор Маркус Реноның қолбасшылығындағы бірнеше жүз сарбаздың қоршаудан құтылуына мүмкіндік берді. Гиббон келесі күні келді және қаза тапқандарды жерлеуге, ал жараланғандарды эвакуациялауға көмектесті. Гиббон келесі жылы Монтанада қолбасшылық қызметін жалғастырып тұрғанда, генерал Оливер Отис Говардтан телеграмма алды. Телеграммада Говардтың қуып жеткен Айдаходан қашқан Нез Персе тайпасын тоқтатуды тапсырды. (Нез Персе соғысын қараңыз). Монтананың батысында Гиббон Нез Персе тайпасын Биг Хоул өзенінің жанында кездестірді. Үлкен тесік шайқасында Гиббонның әскері ауыр шығынға ұшырады, ал Гиббон үнді снайперлерінің атысына түсті. Шабыс екінші күні аяқталғаннан кейін Нез Персе тайпасы ұқыпты түрде шегінді. Гиббонның шұғыл көмекке шақыруына жауап ретінде генерал Говард пен алдыңғы жасақ келесі күні шайқас алаңына келді. Гиббонның алған жарақаты мен шығындарының көптігіне байланысты Нез Персе тайпасын қууды жалғастыра алмады. Гиббон АҚШ Әскери қызмет институтының өмірлік мүшесі болды және "Біздің үнділік мәселеміз" тақырыбындағы эссесі үшін институттың алғашқы алтын медалін жеңіп алды. Бұл эссе АҚШ Әскери қызмет институты журналының 2-томында жарияланды.

Кейінгі мансабы мен зейнеткерлік демалысы

Гиббон 1884 жылы Платт департаментінің уақытша командирі болды. 1885 жылы ол тұрақты армияның бригадир генералы дәрежесіне көтеріліп, Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы барлық бекеттерді қамтитын Колумбия департаментіне басшылық етті. 1886 жылы қытайларға қарсы толқулар кезінде ол Сиэтл қаласында әскери үкімшілік енгізді. 1890 жылдан бастап Гиббон Атлантика әскери округінің басшысы болды. Гиббон 64 жасқа толған соң 1891 жылы зейнетке шықты. Гиббон 1895 жылдың қазанынан бастап, келесі жылы қайтыс болғанға дейін Темір бригада қауымдастығының президенті және АҚШ-тың адал легионының әскери орденінің бас қолбасшысы болды. Ол сондай-ақ 1886 жылы Вест-Пойнт түлектерінің алдында сөз сөйледі. Айтуынша, Гиббон Висконсин штатынан өтіп бара жатып, Темір бригада ветерандарының кездесуі туралы естіп, сонда тоқтауға шешім қабылдады. Кездесу орнының есігін соққанда, ол кім екенін сұраған ветеранға Гиббон: "Генерал Гиббонмын, мен әлі де атымды ақ гетрелермен киген жауларды іздеп жүрмін!" деп жауап берді. Содан кейін Гиббонды кездесуге шақырып, ішке кіргізді.

Өлім және мұра

Джон Гиббон Мэриленд штатының Балтимор қаласында қайтыс болды және Арлингтон ұлттық зиратында жерленді. Ол 1859 жылғы танымал және ықпалды «Артиллерист нұсқаулығынан» басқа, 1928 жылы өлімнен кейін жарық көрген «Азамат соғысы туралы жеке естеліктері» мен 1994 жылы жарық көрген «Батыс шебіндегі оқиғаларының» авторы, сондай-ақ журналдардағы көптеген мақалалардың авторы. Бұл мақалаларында ол көбінесе Батыстағы өмірін еске алып, үкіметтің американдықтарға қатысты саясаты туралы өз пікірлерін білдірген. 1988 жылдың 3 шілдесінде, Геттисбург шайқасының 125 жылдығына арналған салтанатты шарада, Джон Гиббонның қола мүсіні Геттисбург ұлттық әскери паркінде, Пикет шабуылында жараланған жеріне жақын орнатылды. Оңтүстік-орталық Миннесота штатындағы Гиббон қаласы, сондай-ақ Айдахо штатындағы Гиббонсвилл, Орегон штатындағы Гиббон, Небраска штатындағы Гиббон және Вашингтон штатындағы Гиббон қалалары оның құрметіне аталған. 1872 жылы ол сол жерге экспедиция ұйымдастырғаннан кейін Йеллоустоун ұлттық паркіндегі Гиббон өзені мен сарқырамасы да оның есімін алып жүр.

Халықтық ақпарат құралдарында

Гиббон "Геттисбург" фильмінде Эмиль О. Шмидт бейнеленді. Гиббон Ньют Гингрич пен Уильям Форстченнің "Геттисбург: Азамат соғысы романы" (2003) тарихи романының кейіпкері болды.