Кіріспе

Австралиялық органикалық химик (1915–1995)

Артур Джон Бирч, AC CMG FRS FAA (3 тамыз 1915 – 8 желтоқсан 1995) – австралиялық органикалық химик. Бирч синтетикалық органикалық химияда кеңінен қолданылатын ароматтық сақиналарды литий металлы мен аммиакпен өңдеу арқылы тотықсыздандыру әдісін (Birch reduction) жасады. Бұл тотықсыздандыру стероидтарды өзгертуге мүмкіндік береді. 1948 жылы Бирч жаңа құрылымдық топтың алғашқы өкілі ретінде ерлер жыныстық гормонының (19-нортестостерон) толық синтезін алғаш рет жариялады. Кейіннен осы топқа басқалар жасаған алғашқы ауызға қабылданатын контрацепциялық таблетка да кірді. Бирч тотықсыздандыруы басқа стероидтік препараттар мен антибиотиктерді жасауға да мүмкіндік береді – ол сондай-ақ холестериннің А-В сақиналық құрылымын алғашқы қарапайым синтездеуге қол жеткізді. Бирч 440-тан астам ғылыми мақала мен есеп жариялады.

Ерте өмір және білім

Бірч Сидней университетіне оқуға стипендия жеңіп, 1937 жылы BSc, ал 1938 жылы MSc ғылыми дәрежесін алды. Ол Оксфорд университетіне D.Phil. диссертациясын қорғауға барды және 1940 жылы аяқтады.

Мансап

1940 жылы ол қатысқан гормондық зерттеулерді RAF бастады, олар неміс әуе күштерiнiң ұшқыштарына кортикальды гормондар берiлгенiне сендi. Ол 1948 жылға дейін Оксфордта ғылыми қызметкер ретiнде қалды, Сэр Роберт Робинсонның жетекшiлiгiмен жұмыс iстедi, содан кейiн Кембридж университетінде Смитсон ғылыми қызметкерi болды, ол 1952 жылға дейiн сонда қалды. Кембриджде ол Лорд Тоддпен бiрге жұмыс iстедi. 1952 жылы ол Австралияға оралып, Сидней университетінде органикалық химиядан профессорлық қызметке тағайындалды, 1954 жылы Австралия ғылым академиясының мүшесi болды. Ол 1955 жылға дейiн Сидней университетінде қызмет еттi, содан кейiн Манчестер университетінде ұқсас лауазымға ие болды. 1958 жылы Корольдік қоғамның мүшесi болды. Бiрч 1967 жылы Австралияға қайта оралып, Канберрадағы Австралия ұлттық университетінде Химия ғылыми-зерттеу мектебiн құрды және оның алғашқы деканы болды. Ол 1980 жылға дейiн мектептiң жұмысына қатысты. 1977-1978 жылдары Корольдік Австралия химия институтының президентi болды, сондай-ақ 1977 жылы CSIRO бойынша тәуелсiз сараптама жүргiздi. 1982 жылдан 1986 жылға дейiн Австралия ғылым академиясының президентi болды. Бiрч 1987 жылы Австралия ғылымына қосқан үлесi үшiн Австралия орденiнiң серiгi (AC) атағымен марапатталды. 1994 жылы Австралия Корольдік химия институтының құрметтi стипендиясын алды. Ол сондай-ақ Австралия ғылым және технология кеңесiнiң негiз қалаушы мүшесi болды. 1995 жылы қайтыс болғанға дейiн АНУ-дегi Химия ғылыми-зерттеу мектебiнiң ғимараты оның құрметiне "Бирч ғимараты" деп аталды.