Кіріспе

Нацистік ұйым, концентрациялық лагерьлерге жауапты

SS Totenkopfverbände (SS TV;) – нацистік Германиядағы нацистік концентрациялық және жойқын лагерьлерді басқаруға жауапты Schutzstaffel (SS) ұйымы, сондай-ақ басқа да ұқсас міндеттерді атқарды. 1939 жылдың қыркүйегінде Польшаға неміс басқыншылығы кезінде Эйкеге қарасты SS TV дала күштері төрт жаяу әскер полкі мен бір атты әскер полкінен, сонымен қатар Данциг еркін қаласына орналасқан екі батальоннан тұрды. SS TV-нің Польшаға шабуылдағы рөлі, тіпті жауынгерлік қимылдарға жақын болғанына қарамастан, әскери емес еді. "Олардың әскери мүмкіндіктері поляк сарбаздарын ұстау, ауыл шаруашылығы өнімдерін және малды тәркілеу, поляк саяси көшбасшыларын, аристократтарды, кәсіпкерлерді, дін қызметкерлерін, зиялыларды және еврейлерді азаптап өлтіру сияқты әрекеттер арқылы азаматтық халықты қорқытуға жұмсалды". Эйкеге қарасты үш полк – Обербайерн, Бранденбург және Тюринген – алғашқы Einsatzgruppen ретінде қайта құрылды; Обербайерн және Тюринген (EG II және EG z. B. V) Верхняя Силезиядағы Он бірінші армияның соңынан ерді; Бранденбург (EG III) Вартегау арқылы Сегізінші армияның соңынан ерді. Бұл полктердің Польшадағы мінез-құлқы армия офицерлерінің наразылығын тудырды, оның ішінде 8-армия командирі Иоганнес Бласковиц Вальтер фон Браухитцке SS TV жасаған қатыгездіктер туралы егжей-тегжейлі хабарлама жолдады, бірақ олардың бірнеше жыл бұрын жоспарланғанын білмеді. Еуропада соғыс басталған кезде SS күштері шамамен 250 000 әскери қызметкерден тұрды, олар полиция полктерінен және армиядан ауыстырылатын шендер мен қызмет мерзіміне ие болды. Соғыс кезінде концентрациялық лагерь офицерлерінің шамамен жартысы Вафен-СС жауынгерлік дивизияларында қызмет етті, оның ішінде Лейбштандарте, Дас Рейх, Викинг, Норд дивизиясы және Тотенкопф. Кейбір концентрациялық лагерь офицерлері Вафен-СС-те дивизия командирлері болып қызмет етті. Лагерьтердің ішінде лагерь қызметіне ғана тән лагерь шендері мен лауазымдарының иерархиясы болды. Әр лагерьге Командир, кейде Лагеркомандир деп аталатын адам басшылық етті, оған лагерь адъютанты мен командалық штаб көмектесетін. Лагерьдегі түрме казармаларын күнделікті тізімдеу және лагерьдің күнделікті кестесі үшін жауапты Rapportführer бақылады. Тұтқынның жеке казармаларын кіші SS НКО-сы Blockführer бақылады, ол өз кезегінде тұтқындарды қадағалауға жауапты бір-екі SS жасағынан тұратын. Жойқын лагерьлерде Blockführer тұтқын Sonderkommando-сына басшылық етті және лагерьдегі газ камераларында құрбандарды газбен өлтіретін адам болды. Өз кезегінде еврей Sonderkommando жұмысшыларын лагерьде шамамен 100 адам, көбінесе Wachmannschaften (қауіпсіздік күзетшілері немесе күзетшілер) деп аталатын Trawniki ерлері террорлық ахуалға түсірді. Лагерьдің периметрін және күзет мұнараларын Wachbattalion (құқық қорғау батальоны) деп аталатын жеке құрылым бақылады. Құқық қорғау батальонының командирі күзет мұнараларын күзету кестесін ұсынуға және лагерьдің сыртындағы қауіпсіздік патрульдерін қадағалауға жауапты болды. Батальон әскери үлгіде роталар, взводтар және бөлімдерге бөлінді. Батальон командирі лагерь командиріне тікелей бағынады. Концентрациялық лагерьлерде лагерь командиріне қарасты штаб-пәтерде орналасқан жабдықтау және медициналық қызметкерлер, сондай-ақ лагерьге қарасты гестапо және крипо қызметкертері бар қауіпсіздік кеңсесі де болды. Гейдрих лагерьдегі "саяси бөлімдерді" өз бақылауына алды. Бұл қауіпсіздік қызметкерлері 1939 жылдың қыркүйегіне дейін Sicherheitspolizei (SiPo) командирлерінің тікелей бағынысында болды, ал одан кейін лагерьлерден тәуелсіз Рейх қауіпсіздік бас кеңсесінің (Reichssicherheitshauptamt, RSHA) командирлері болды. Концентрациялық лагерьге тағайындалған тұрақты SS қызметкерлеріне қоса, Капо деп аталатын сенімді тұтқындар жүйесі де болды, олар әкімшілік қызметтен бастап басқа тұтқындар топтарын қадағалауға дейінгі әр түрлі міндеттерді атқарды. Зондеркомандос – еврей тұтқындарынан құралған арнайы топтар, олар жойқын лагерьлерде мәйіттерді жоюға және басқа да міндеттерге көмектесті. Алайда тұтқындарды газбен өлтіруді әрқашан SS орындады.

Холокост

1942 жылы Глюкс «Соңғы шешім» әкімшілігіне белсенді қатысып, «Рейнхардт акциясына» көмек көрсету үшін персоналмен қамтамасыз етті (дегенмен, Бельцек, Треблинка және Собибор өлім лагерьлері Бас үкіметтің SS und Polizei führer Odilo Globocnik басқаруымен жүргізілді). 1942 жылдың шілдесінде Глюкс Гиммлермен кездесіп, концлагерь тұтқындарына медициналық тәжірибелер жүргізу мәселесін талқылады. Барлық жоюға қатысты бұйрықтар Глюкстің кеңсесінен нацистік Германия мен оккупацияланған Еуропаның барлық аймандарына таратылды. Ол Освенцимде пайдалану үшін «Циклон В» затын сатып алуға ерекше рұқсат берді. 1943 жылы SS TV бөлімдеріне Холокостқа қатысты барлық дәлелдерді мүмкіндігінше жасыру туралы бұйрық беріле бастады. Осыдан кейін дереу кремациялар басталды және лагерьлер ресми жабылғанға дейін жалғасты. Лагерьлер мұқият қиратылды, ауру тұтқындар атып тасталды, ал қалғандары одақтас әскерлерінің шабуылынан қашып, өлім шеруіне жіберілді. SS TV жүздеген саяси тұтқындарды босатудан алдын алу үшін өлім жазасына кесті. 1945 жылдың сәуіріне қарай көптеген SS TV өздерінің қызметтік орналасқан жерлерін тастап кетті. Көбісі өздерін танудан сақтау үшін «өлген бастың» белгісін шешіп тастады. Лагерь жұмыстары көбінесе «Қосалқы SS» деп аталатын, лагерь күзетшілері ретінде әскерге шақырылған солдаттар мен азаматтарға жүктелді, осылайша Totenkopf бөлімдері қашуға мүмкіндік алды. Алайда, көптеген адамдар одақтастар тарапынан тұтқындалып, 1946-1949 жылдар аралығында Нюрнбергте соғыс қылмыстары бойынша сотталды. «1945 жылдың 9-10 мамырында орыстар басып алғаннан кейін, Totenkopf дивизиясының офицерлері мен салдариялары КСРО ішіндегі бірнеше тұтқын лагерьлеріне тасылды. Соғыс аяқталғаннан кейін алты ай ішінде көптеген белгілі SSTK офицерлері, соның ішінде Беккер де, жасырын түрде өлімге кесілген болуы мүмкін, жоғалып кетті», - деп жазды Сиднор.

Концлагерь қызметкерлері

СС ТВ құрылғаннан бастап Эйке "шарасыз қаталдық" көзқарасын қалыптастырды, оны жоғары тұрғандар қолданды. Бұл негізгі наным Эйке СС Тотенкопф дивизиясына басшылық еткеннен кейін де барлық концлагерьдегі СС күзетшілеріне әсер етті. Жаңадан келгендерге қатал жаттығулар мен нацистік идеология арқылы жауларын жек көруге үйретілді. Лагерьтерде күзетшілер тұтқындарды бағындырып, қаталдық пен тәртіптің қатаң атмосферасын құрды. Бұл формалданып кеткен қатыгездік ортасы СС ТВ-ның ең танымал командирлеріне, соның ішінде Рудольф Хёсс, Франц Зиереис, Карл Отто Кох, Макс Кёгель және Амон Гётке әсер етті. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы күндері концлагерьдерді жұмыс істеуін қамтамасыз ету және штатты СС қызметкерлеріне қашуға мүмкіндік беру үшін "Қосалқы СС" (SS Mannschaft) деп аталатын арнайы топ құрылды. Қосалқы СС мүшелері штатты СС қызметкерлері деп есептелмеді, бірақ олар неміс әскерінің басқа бөлімдерінен, нацистік партиядан және Халық милициясынан (Volkssturm) алынған адамдар еді. Олар екі бірдей свастика белгісі бар жаға белдеуін тағып, Германия капитуляциясына дейін лагерь күзетшісі және әкімшілік қызметкерлері болып жұмыс істеді.

Пайда

СС жеке және ұжымдық түрде Холокосттан қаржылай пайда көрді. Лагерьдегі құл еңбегі жеке компанияларға сатылды немесе SS басқаратын табысты өнеркәсіптерді іске қосуға пайдаланылды, ал тұтқындарды күтіп ұстау шығыны минималды болды. Гиммлер концлагерьдерді СС-тің қаржылық табысы үшін пайдалы өнеркәсіпке айналдыруды жоспарлаған. Соғыс кезіндегі еңбек тапшылығы салдарынан концлагерьлер Германия экономикасының барлық салалары үшін маңызды еңбек күші көзіне айналды. Қырғын болған еврейлердің мүлігі ұрланып, неміс халқына аукцион арқылы сатылды. Лагерьдегі жекелеген қызметкерлер ұрланған мүлікті өздеріне жеке пайдалануға тырысты, және кейбіреулері ұрлық жасағаны үшін жауапкершілікке тартылды.

Жауынгерлік құрамалар

1-ші ТК Standarte "Oberbayern" (Жоғарғы Бавария). 1937 жылы Дахауда құрылған. Польшаға басып кірген кезде, жартылай әскери "қауіпсіздік операцияларын" жүргізді. Бұл, шын мәнінде, поляк азаматтарын қорқыту және өлтіру операциялары болды. 1. SS Totenkopf жаяу әскер полкі деп қайта аталды және 10/39 Тотенкопф дивизиясына қосылды. 2-ші ТК Standarte "Brandenburg" (Бранденбург). 1937 жылы Ораниенбургте құрылған. Польшаға басып кірген кезде, жартылай әскери "қауіпсіздік операцияларын" жүргізді, бұл поляк азаматтарын қорқыту және өлтіру операциялары болды. 2. SS Totenkopf жаяу әскер полкі деп қайта аталды және 10/39 Тотенкопф дивизиясына қосылды. 3-ші ТК Standarte "Thüringen" (Тюринген). 1937 жылы Бухенвальдта құрылған. Польшаға басып кірген кезде, жартылай әскери "қауіпсіздік операцияларын" жүргізді, бұл поляк азаматтарын қорқыту және өлтіру операциялары болды. 3. SS Totenkopf жаяу әскер полкі деп қайта аталды және Тотенкопф дивизиясына қосылды, ал кейбір сарбаздары 11/39 10-шы ТК Standarte-нің ядросын құрады. 4-ші ТК Standarte "Ostmark" (Шығыс маркасы). 1938 жылы Вена мен Берлинде құрылған. III Sturmbann Götze 7/39 SS Heimwehr Danzig-тің ядросын құру үшін бөлінді. 10/39 Прагада және 6/40 Нидерландта гарнизондық міндеттерді атқарды. 4. SS жаяу әскер полкі (2/41) деп аталды және 5/41 2. SS жаяу әскер бригадасына қосылды. SS Wachsturmbann "Eimann". 1939 жылы Данцигте құрылған. Польшаға басып кірген кезде, жартылай әскери "қауіпсіздік операцияларын" жүргізді, бұл поляк азаматтарын қорқыту және өлтіру операциялары болды. 1940 жылы таратылды. ТК Reiter Standarte (Атты әскер Standarte). 9/39 Польшада құрылды, жартылай әскери "қауіпсіздік операцияларын" жүргізу үшін, бұл поляк азаматтарын қорқыту және өлтіру операциялары болды. 5/40 1-ші және 2-ші ТК Reiter Standarte-ге дейін кеңейтіліп, бөлінді. 1 және 2. SS кавалериялық полктер (2/41) деп қайта аталды, кейін 9/41 SS кавалериялық бригадасына (кейін SS кавалериялық дивизиясы "Florian Geyer") біріктірілді. 5-ші ТК Standarte "Dietrich Eckart" (Дитрих Эккарт). 1939 жылы Берлин мен Ораниенбургте құрылған. 5. SS жаяу әскер полкі (2/41) деп аталды және 5/41 2. SS жаяу әскер бригадасына қосылды. 6-шы ТК Standarte. 1939 жылы Прагада құрылған. 5/40 Норвегияда гарнизондық міндеттерді атқарды. 6. SS жаяу әскер полкі (2/41) деп аталды және 41 жылғы көктемде Kampfgruppe Nord (кейін 6. SS Gebirgs Division Nord) құрамына қосылды. 7-ші ТК Standarte. 1939 жылы Брнода құрылған. 5/40 Норвегияда гарнизондық міндеттерді атқарды. 7. SS жаяу әскер полкі (2/41) деп аталды және 41 жылғы көктемде Kampfgruppe Nord (кейін 6. SS Gebirgs Division Nord) құрамына қосылды. 8-ші ТК Standarte. 1939 жылы Краковта құрылған. 8. SS жаяу әскер полкі (2/41) деп аталды және 4/41 1. SS жаяу әскер бригадасына қосылды. 9-шы ТК Standarte. 1939 жылы Данцигте құрылған. 12-ші Standarte элементтерімен бірге 8/11/40 "K" Standarte (Киркенес, Норвегия) деп қайта ұйымдастырылды, 9. SS жаяу әскер полкі (2/41) деп аталды және 41 жылғы көктемде Kampfgruppe Nord құрамына қосылды. 8/42 SS полкі Thule құрамына қосылды. 10-шы ТК Standarte. 1939 жылы Бухенвальдта құрылған. 1940 жылы Польшада гарнизондық міндеттерді атқарды. 10. SS жаяу әскер полкі (2/41) деп аталды және 4/41 1. SS жаяу әскер бригадасына қосылды. 11-ші ТК Standarte. 1939 жылы Радомда құрылған. 5/40 Нидерландта гарнизондық міндеттерді атқарды. 12/40 "Das Reich" SS жаяу әскер дивизиясына 2. SS жаяу әскер полкі "Germania"-ның орнына қосылды және 11. SS жаяу әскер полкі деп қайта аталды. ТК Standarte 12-16 1939-1940 жылдары қысқы айларда құрылды, бірақ келесі жазда таратылды, олардың құрамындағы сарбаздар басқа бөлімдерді толықтыру үшін пайдаланылды.