Кіріспе

Неміс тарихшысы және гуманисті Лукас Холстений, Лукас Холсте туған (1596 – 2 ақпан 1661), неміс католик гуманисі, географ, тарихшы және кітапханашы болған.

Өмір

1596 жылы Гамбургте дүниеге келген ол Гамбург гимназиясында, кейін Лейден университетінде оқыды. Ол сол кездегі ең белгілі ғалымдармен, соның ішінде Иоганн Мюрсиус, Даниэль Хайнсиус және Филип Клювериуспен жақын танысты. 1618 жылы ол Италия мен Сицилияға саяхатқа шықты, осылайша географияны зерттеуге деген қызығушылық пайда болды. Туған Гамбургінің гимназиясында қызметке орналаса алмағандықтан, Германияны мүлдем тастап кетті. 1622 жылдан бастап екі жыл Англияда, Оксфордта және Лондонда «Geographi Minores» үшін материалдар жинады, содан кейін Парижге бағытталды. 1624 жылы Парижде президент де Месмның кітапханашысы, Дупю ағайындыларының досы және Н. Пейресктің хатшысы болды. Осы кезде ол католицизмге ауысты. Грек және латын әулиелерінің мистикалық теологиясы туралы еңбектерін оқығаннан кейін осы қадамға келді. 1627 жылы Римге барды, Пейресктің ықпалымен Римдегі ең ірі жеке кітапхананың иесі, бұрынғы папалық нунций, кардинал Франческо Барберинидің үйіне қабылданды. 1636 жылы кардиналдың кітапханашысы болды. Оның жинаған кітаптарының көп бөлігі Римдегі Анжелика кітапханасында сақталды. Соңында, Иннокентий X тұсында Ватикан кітапханасын басқару міндеті оған жүктелді. Папалар оны түрлі құрметті миссияларға жіберді, мысалы, 1629 жылы Варшавадағы нунцийге кардиналдың қызыл тоғасын жеткізу, ал Александр VII оны Инсбрукке Швецияның бұрынғы патшайымы Кристинадан протестантизмнен ресми бас тартуын қабылдау үшін жіберді. Ол сондай-ақ Дания ақсүйектері Фридрих, Гессен-Дармштадт ландграфы және Кристоф, граф фон Ранцаудың дінін өзгертуіне де көмектесті. Бірақ көбінесе ол ғылыммен айналысты. Ол үлкен жобалар құрды. Ол еңбекқор, білімі мол адам болғанмен, жоспарлаған ауқымды әдеби жұмыстарын аяқтауға жітілік танытпады. Олардың ішінде Филипп Клювердің қателіктерін түзетіп, оның еңбегін аяқтау; неоплатониктердің еңбектерін редакциялау, аудару және түсіндіру; грек әулиелерінің жарияланбаған уағыздарының жинағын жасау; жазбаларды жинау; Киелі кітаптың грек мәтініне сын тұрғысынан түсініктеме жазу; папалар тарихының барлық ескерткіштері мен құжаттарын жинау мақсатында болды. Бұл алуан түрлі іс-шаралар оның күшін жұмсады және дәптерлерін толтырды, бірақ ғылымға пайдасы болмады. Оның жазбалары мен жинақтарын түрлі редакторлар пайдаланды. Ол 1661 жылдың 2 ақпанында Римде қайтыс болды.

Шығармалары

Ол негізгі еңбектерін жариялады: Клювьедің «Италия антиква» (1624); Порфирийдің (1630) өмірбаяны және еңбектері туралы диссертациясымен бірге, Евсевийге қарсы (1628), кейінгі пифагорейлердің сөздері (1638), неоплатонист Саллустийдің «De diis et mundo» (1638); Арианның «Аң ауы» (1644) трактатының басылымы және «Codex regularum monasticarum» (1661) – монастырлық ережелер жинағы. Соңғысының қосымшасында «De admonitio ad filium spiritualem» кітабының алғашқы басылымы жарық көрді. Ол сондай-ақ Рим шіркеуінің басқаруында қолданылған ежелгі римдік кеңсе формулаларының жинағын, «Liber Diurnus Romanorum Pontificum» (1660) алғаш рет қайта тауып, редакциялады, бірақ бұл басылым Александр VII тарапынан дереу тоқтатылды. Хорацийдің «fanum Vacunae» (Вакунаның киелі орны, «Хабарламалар» 1.10.49-да айтылған) Рекогьовинадағы Викторияның киелі орны екенін Веспасианның Викторияның киелі орнын қалпына келтіргенін еске түсіретін жазу табылуынан кейін бірінші болып анықтады. Оның өлімінен кейін оның қолжазбаларынан синодтар мен шіркеу ескерткіштерінің жинақтары, «Collectio romana bipartita» (1662), сондай-ақ шейіттер Перпетуа мен Фелицитаның істері; Бонифаций; Тарахус, Проб және Андроник (1663); «Notae et castigationes in Stephan Byzantini ethnica» (1684) жарық көрді.