Ұрпағы

Алғашқы иттер Америкаға 12000 жыл бұрын келген. Алайда, адамдар мен олардың иттері Арктикада Сібірден екі топтың келуімен ғана қоныстанды: 4500 жыл бұрын палеоэскимолықтар және 1000 жыл бұрын түлелер. Канадалық эскимо иттері (Канадалық эскимо иті) мен Гренландиялық иттер түлелермен байланысты иттердің ұрпақтары, олар Сібірден көлік үшін оларға сенген. 2015 жылы бірқатар генетикалық маркерлерді пайдалана отырып жүргізілген зерттеу, бұл екі иттің бір екенін және оларды жеке тұқымдар ретінде қарастырудың қажеті жоқ екенін көрсетті. Олар отарлауға дейінгі жергілікті мұраны сақтайды, оның уақыты түлелердің келуімен сәйкес келеді және олар сібір хаскилерінен, аляска хаскилерінен және аляска маламуттарынан ерекшеленеді. Инуит иттерінің аналық митохондриялық ДНҚ тізбегі жалпы әйел ата-бабаны көрсететін А31 гаплотипі ретінде жіктелді. Бұл гаплотипті басқа қазіргі иттерде табу мүмкін емес; ең жақын сәйкестік Флоридадан табылған 1000 жылдық ит қаңқасымен болды. 2018 жылғы зерттеу көрсеткендей, Америкаға адамдардың алғашқы толқынымен әкелінген барлық жергілікті иттер қазір жойылды. Бұл топқа 4500 жыл бұрын палеоэскимолықтар әкелген иттер кіреді. Кейінірек түлелер әкелген канадалық эскимо иттері Арктикалық иттердің жақын тобына жатады. 2019 жылғы зерттеулер Инуиттердің бұл кейінгі Арктикалық иттерді 2000 жыл бұрын Солтүстік Америкаға таратып, олар барған жерде алғашқы толқындағы иттерді (PCD) алмастырғанын растады.

Сыртқы келбеті

Канадалық эскимо иті әрқашан күшті денелі, епті және сырт келбетімен әсерлі болуы керек. Ол "ешқандай жылдамдыққа емес, ауыр жұмысқа арналған" сияқты күшті дене бітіміне ие болуы керек. Типик шпиц тұқымдас итер сияқты, оның тік, үшбұрышты құлақтары және арқасының үстіне иілген, қалың түкпен жабылған құйрығы болады. Аталықтар аналықтардан айқын түрде еркек болуы керек, аналықтардың сүйектері нәзік, денесі кішкентай және көбінесе түктері сәл қысқа болады. Оның қасқырға сырттай ұқсастығын 1819-1822 жылдардағы Коппермайн экспедициясы кезінде зерттеушілер жиі атап өткен. Олар кездескен эскимо итерінің құлақтары америкалық қасқырлардың құлақтарына ұқсас екенін, ал алдыңғы аяқтарында еуропалық қасқырларға тән білек үстіндегі қара белгі болмағанын байқады. Бұл екі түрді ажыратудың ең сенімді жолы – құйрығының ұзындығы мен қалып-күйі екендігі айтылды, құйрық иттің құйрығынан қысқарақ және иілген.

Түйіні мен түсі

Бұл қалың және тығыз жүнді, жұмсақ төменгі қабаты мен қатайған, жалпақ қорғаушы түктері бар. Эскимо итінің мойнында қалың жүні болады, ол еркектерде әсерлі көрінеді және олардың ірілеу секілді көрінуіне себеп болады. Әйелдерде бұл жүн аз болады. Эскимо итінің түсі кез келген болуы мүмкін, ешқандай бір түс немесе түс үлгісі басым болмауы керек. Ақ түсті иттер жиі кездеседі, сондай-ақ басында немесе денесі мен басында басқа түсті дақтары бар ақ иттер де кездеседі. Күміс немесе қара түсті иттер де көптеп табылады. Көптеген бір түсті иттердің бетінде ақ маска тәрізді белгілер болады, кейде көздерінің үстінде дақтары да кездеседі. Ал кейбіреулерінде көз дақтары мен маска болмай, ақ шұлықтары мен мұрын жолақтары болуы мүмкін.

Өлшемі

Канадалық эскимо иттерінің мөлшері жынысына байланысты. Аталықтары салмағы және иық биіктігі алшақтыққа ие. Аналықтары салмағы және иық биіктігі шамамен болады.

Тендерлік

Канадалық эскимо итінің мінез-құлқы оның бастапқы жұмысы мен ортасына сай келеді. Олар адал, қайратты, батыл, епті және еңкейген. Олар махаббатқа бөлеп, мейірімді, иесімен тығыз байланыс орнатып, өте адал болады. Бұрын керуенге жегілетін болғандықтан, көбінесе өздеріне жем іздеуге және аң аулауға тура келген. Сондықтан көптеген канаддық эскимо итінің басқа тұқымдарға қарағанда аңға құмарлығы жоғары. Олардың өмір сүрген ортасының әсерінен, суық ауа-райынан ләззат алады, тіпті қыста сыртта ұйықтағанды жақсы көреді. Көптеген шпиц тұқымдары сияқты, олар да көп сөйлейді.

Қамқорлық және оқыту

Канадалық эскимо итіне өте көп жаттығу қажет. Оларды жай серуендету жеткіліксіз, оларға жоғары қарқынды жұмыс қажет, көптеген иелер бере алмайтын деңгейде. Осындай жұмысқа және ынталандыруға мұқтаждығы оларды арба тарту, шұңқырмен жүгіру және шаңғымен жүгіру сияқты ит спортына өте бейім етеді. Олар көптеген шпиц тұқымдарынан өзгеше, жақсы оқытылады, мойынсұнады және зиялы. Канадалық эскимо итін суық климатта ұстаған абзал, себебі олар ыстыққа төзбейді. Оның жүні жылдың көп бөлігінде күтімге оңай, аптасына бір-екі рет щеткалау жеткілікті. Бірақ, түлеген кезде (жылына бір рет болады) күнделікті күтім қажет. Тарихи тұрғыдан алғанда, инуиттер иттерін жүріп-тұра бастағанда-ақ жеке бауға байлап, бостандыққа шығуға тырысқанда шлейф тартуға үйреткен. Екі айлық шағында күшіктер ересек иттермен бірге қойылады. Кейде он күшік бір үлкен иттің жетекшілігіне беріліп, иелерінен жиі жазаланған, бұл күшіктерді тәрбиелеуге көмектеседі. Бұл иттерді Канада инуиттері көп мақсатты ит ретінде пайдаланған және қазір де (шектеулі деңгейде) қолданады, көбінесе тылсыздарды және басқа арктикалық жануарларды аулауға, сондай-ақ жүкті тасымалдауға және адамдарды жеткізуге жұмсайды. Зерттеушілер олардың тылсыз тесігін алыстан таба алатынын және кейде ақ аюларды аулауға қолданылатынын байқаған. Иттер аюларды аулауға соншалықты құштар болғандықтан, кейде иелері шлейф тартқанда оларды жігерлендіру үшін "нанук" (инуктитут тілінде аюдың аты) деп айқайлаған. Бірақ, олар қасқырларды қумайды және олардың жақындауынан қорқып, ұлығайды. Инуиттер мұздатылған ит зәрін ем ретінде қолданған, ал олардың жүні қасқыр жүнінен бағалырақ болған, себебі ол тозуға төзімдірек. Аштық шағында иттерді соғымдық мақсатта пайдаланған. Генетикалық зерттеулер эскимо итінің жақында қасқырдан тарағанының рас еместігін көрсетті. Қазіргі уақытта бұл тұқымның жоғалу қаупі бар. 19-шы және 20-шы ғасырдың басында бұл тұқым полярлық экспедицияларға сұраныс болған, ал 1920 жылдары Канада Арктикасында шамамен 20 000 ит өмір сүрген. Бірақ, 1960 жылдары олардың саны күрт азайды. Бұл тұқымды American Kennel Club (AKC) және Canadian Kennel Club (CKC) бұрын көрмеге қабылдаған, бірақ 1959 жылы AKC өте аз сандығына байланысты тізімнен шығарды. Канадалық эскимо иті мен Гренландия иті кейде билік органдарымен бір тұқым деп есептеледі, бірақ Гренландия итінің дұрыс селекциялық бағдарламасы болмауы сынға ұшырайды, оның таза тұқым екендігіне күмән тудырады. 1970 жылдан бері Эскимо итін зерттеу қоры (EDRF) және олармен бірге қызығушылар тұқымның санын арттыру үшін жұмыс істеп келеді. EDRF 1972 жылы құрылды және негізінен Канада үкіметі мен Солтүстік-Батыс территориялар үкіметі, сондай-ақ CKC-нің қолдауымен қаржыландырылды. EDRF Баффин аралындағы, Бутия түбегіндегі және Мелвилл түбегіндегі алыстағы инуит лагерлерінен Канада Арктикасында қалған аз (шамамен 200 ит) иттерді сатып алды. Бұл қауіпсіздік үшін де қажет: жұмысшы иттер полярлық аюдың жақындауын жақсырақ сезеді, ал қар машинасының шуы полярлық аюдың барлық белгілерін жасырады. 2000 жылдың 1 мамырында Канаданың Нунавут аумағы "Канадалық инуит итін" аумақтың ресми жануар символы ретінде қабылдады, осылайша олардың дәстүрлі итінің (qimmiq) атын инуктитут тілінде бекітті.

RCMP иттерін өлтіру

1950-1970 жылдар аралығында Канада Корольдік атты полициясы инуиттердің шана тартатын итттерін өлтірді. Инуиттер осы оқиғаны "киммияктауник" деп атайды. Құрбан болған итттердің саны 1200-нан 20 мыңға дейін естіметеді. Кейбір қауымдастықтардағы ақсақалдар бұл құрып жоюдың инуиттерді қорқыту және олардың дәстүрлі өмір салтын қасақана бұзу мақсатымен жасалғанын айтты. Осы айыптауларға жауап ретінде 2005 жылы RCMP өлтірулер бойынша ішкі тергеу жүргізді. Есепте итттер шынымен де өлтірілгені, бірақ халық денсаулығын сақтау мақсатында – ауру, қауіпті және азап шеккен жануарларды жою үшін өлтірілгені жазылған. Алайда, есепте RCMP итттерді ұстап алу және иелеріне өлтіруден бұрын хабарлауды талап ететін ережелерді көбінесе сақтамағаны, иелердің орынсыз өлтіруге қарсы шара алу мүмкіндігі болмағаны және инуиттерге өлтіру себептері толыққанды түсіндірілмегені де көрсетілген. Есепте итттердің инуиттерге қарсы жасалған қастандық жоспарының бөлігі ретінде өлтірілгені жоққа шығарылған. Qikiqtani Inuit Association есепті "жақпарулы, кемшіліктері бар және толық емес" деп сынады. Кейіннен қауымдастық өз есебін дайындады, ол RCMP-нің итттерді өлтіруін қатты сынға алды, бірақ инуиттерге қарсы әдейі жасалған құлпынайды анықтамады. 2019 жылдың тамызында Канаданың Түпкі халықтармен қарым-қатынас министрі Кэролин Беннетт Баффин аралындағы инуиттерден, соның ішінде инуиттердің итттерін өлтіру және олардың санын күрт азайту үшін кешірім сұрады. Бұл тарихи зорлық-зомбылық, қанаушылық және инуиттерді мәжбүрлеп көшіру үшін жасалған кешірімдер сериясының үшіншісі болды және Qikiqtani Inuit Association-ға 20 миллион канад доллары көмектесті, оның 700 000 доллары 7 жыл бойы жыл сайын өткізілетін Nunavut Quest итттер шаңғысы жарысына бағытталатын болады.