Солтүстік Американың ежелгі иттері: Сибірден келген тектің тарихы
Canadian Eskimo Dog
Канада мен Гренландияның инуиттік тұқымдас итттері – Сібірден келген ежелгі халықтардың (Туле) мұрагерлері. Геномдық зерттеулер олардың бірегей тегін анықтады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Ұрпағы
Алғашқы иттер Америкаға 12000 жыл бұрын келген. Алайда, адамдар мен олардың иттері Арктикада Сібірден екі топтың келуімен ғана қоныстанды: 4500 жыл бұрын палеоэскимолықтар және 1000 жыл бұрын түлелер. Канадалық эскимо иттері (Канадалық эскимо иті) мен Гренландиялық иттер түлелермен байланысты иттердің ұрпақтары, олар Сібірден көлік үшін оларға сенген. 2015 жылы бірқатар генетикалық маркерлерді пайдалана отырып жүргізілген зерттеу, бұл екі иттің бір екенін және оларды жеке тұқымдар ретінде қарастырудың қажеті жоқ екенін көрсетті. Олар отарлауға дейінгі жергілікті мұраны сақтайды, оның уақыты түлелердің келуімен сәйкес келеді және олар сібір хаскилерінен, аляска хаскилерінен және аляска маламуттарынан ерекшеленеді. Инуит иттерінің аналық митохондриялық ДНҚ тізбегі жалпы әйел ата-бабаны көрсететін А31 гаплотипі ретінде жіктелді. Бұл гаплотипті басқа қазіргі иттерде табу мүмкін емес; ең жақын сәйкестік Флоридадан табылған 1000 жылдық ит қаңқасымен болды. 2018 жылғы зерттеу көрсеткендей, Америкаға адамдардың алғашқы толқынымен әкелінген барлық жергілікті иттер қазір жойылды. Бұл топқа 4500 жыл бұрын палеоэскимолықтар әкелген иттер кіреді. Кейінірек түлелер әкелген канадалық эскимо иттері Арктикалық иттердің жақын тобына жатады. 2019 жылғы зерттеулер Инуиттердің бұл кейінгі Арктикалық иттерді 2000 жыл бұрын Солтүстік Америкаға таратып, олар барған жерде алғашқы толқындағы иттерді (PCD) алмастырғанын растады.
The first dogs arrived in the Americas 12,000 years ago. However, people and their dogs did not settle in the Arctic until the arrival of two groups from Siberia, the Paleo Eskimo people 4,500 years ago and the Thule people 1,000 years ago. The Inuit dogs from Canada (Canadian Eskimo Dog) and Greenland (Greenland Dog) descended from dogs associated with the Thule people, who relied on them for transportation from Siberia. In 2015, a study using a number of genetic markers indicated that these were both the same dog and should not be treated as separate breeds, that they maintain an indigenous heritage that predates colonization and the timing of which corresponds with the arrival of the Thule people, and that they were distinct from Siberian Huskies, Alaskan huskies and Alaskan Malamutes. The maternal mitochondrial DNA sequences of the Inuit dogs were classified as haplotype A31 that indicates a common female ancestor. This haplotype could not be found in other modern dogs; the nearest match was with the 1,000 year–old remains of a dog from Florida. A 2018 study found that all indigenous dogs originally brought by the first wave of human migration into the Americas, termed the "pre contact dog" (PCD) clade, are now extinct. The group includes the dogs brought by Paleo Eskimos 4,500 years ago. The Canadian Eskimo dogs, brought in a later wave by the Thule people, belong to the neighbouring group of Arctic dogs. An 2019 study confirms that these later Arctic dogs were dispersed by the Inuit across North America 2000 years ago, replacing the first wave of PCDs where they go.
Сыртқы келбеті
Канадалық эскимо иті әрқашан күшті денелі, епті және сырт келбетімен әсерлі болуы керек. Ол "ешқандай жылдамдыққа емес, ауыр жұмысқа арналған" сияқты күшті дене бітіміне ие болуы керек. Типик шпиц тұқымдас итер сияқты, оның тік, үшбұрышты құлақтары және арқасының үстіне иілген, қалың түкпен жабылған құйрығы болады. Аталықтар аналықтардан айқын түрде еркек болуы керек, аналықтардың сүйектері нәзік, денесі кішкентай және көбінесе түктері сәл қысқа болады. Оның қасқырға сырттай ұқсастығын 1819-1822 жылдардағы Коппермайн экспедициясы кезінде зерттеушілер жиі атап өткен. Олар кездескен эскимо итерінің құлақтары америкалық қасқырлардың құлақтарына ұқсас екенін, ал алдыңғы аяқтарында еуропалық қасқырларға тән білек үстіндегі қара белгі болмағанын байқады. Бұл екі түрді ажыратудың ең сенімді жолы – құйрығының ұзындығы мен қалып-күйі екендігі айтылды, құйрық иттің құйрығынан қысқарақ және иілген.
The Canadian Eskimo Dog should always be powerfully built, athletic, and imposing in appearance. It should be of "powerful physique giving the impression that he is not built for speed but rather for hard work." As is typical of spitz breeds, it has erect, triangular ears, and a heavily feathered tail that is carried over its back. Males should be distinctly more masculine than females, who are finer boned, smaller, and often have a slightly shorter coat. Its superficial similarity to wolves was often noted by explorers during the Coppermine Expedition of 1819–1822. They noted that the ears of the Eskimo dogs they encountered were similar to those of American wolves, and their forelegs lacked the black mark above the wrist characteristic of European wolves. The most sure way to distinguish the two species was said to be through the length and posture of the tail, which was shorter and more curved in the dog.
Түйіні мен түсі
Бұл қалың және тығыз жүнді, жұмсақ төменгі қабаты мен қатайған, жалпақ қорғаушы түктері бар. Эскимо итінің мойнында қалың жүні болады, ол еркектерде әсерлі көрінеді және олардың ірілеу секілді көрінуіне себеп болады. Әйелдерде бұл жүн аз болады. Эскимо итінің түсі кез келген болуы мүмкін, ешқандай бір түс немесе түс үлгісі басым болмауы керек. Ақ түсті иттер жиі кездеседі, сондай-ақ басында немесе денесі мен басында басқа түсті дақтары бар ақ иттер де кездеседі. Күміс немесе қара түсті иттер де көптеп табылады. Көптеген бір түсті иттердің бетінде ақ маска тәрізді белгілер болады, кейде көздерінің үстінде дақтары да кездеседі. Ал кейбіреулерінде көз дақтары мен маска болмай, ақ шұлықтары мен мұрын жолақтары болуы мүмкін.
The coat is very thick and dense, with a soft undercoat and stiff, coarse guard hairs. The Eskimo Dog has a mane of thick fur around its neck, which is quite impressive in the males and adds an illusion of additional size. This mane is smaller in females. Eskimo Dogs can be almost any colour, and no one colour or colour pattern should dominate. Solid white dogs are often seen, as well as white dogs with patches of another colour on the head or both body and head. Solid silver or black coloured dogs are common as well. Many of the solid coloured dogs have white mask like markings on the face, sometimes with spots over the eyes. Others might have white socks and nose stripes with no eye spots or mask.
Өлшемі
Канадалық эскимо иттерінің мөлшері жынысына байланысты. Аталықтары салмағы және иық биіктігі алшақтыққа ие. Аналықтары салмағы және иық биіктігі шамамен болады.
The size of Canadian Eskimo dogs depends on their sex. Males weigh and stand at the shoulder. Females weigh and stand .
Тендерлік
Канадалық эскимо итінің мінез-құлқы оның бастапқы жұмысы мен ортасына сай келеді. Олар адал, қайратты, батыл, епті және еңкейген. Олар махаббатқа бөлеп, мейірімді, иесімен тығыз байланыс орнатып, өте адал болады. Бұрын керуенге жегілетін болғандықтан, көбінесе өздеріне жем іздеуге және аң аулауға тура келген. Сондықтан көптеген канаддық эскимо итінің басқа тұқымдарға қарағанда аңға құмарлығы жоғары. Олардың өмір сүрген ортасының әсерінен, суық ауа-райынан ләззат алады, тіпті қыста сыртта ұйықтағанды жақсы көреді. Көптеген шпиц тұқымдары сияқты, олар да көп сөйлейді.
The Canadian Eskimo Dog's temperament reflects its original work and environment. It is loyal, tough, brave, intelligent, and alert. It is affectionate and gentle, and develops a deep bond with its owner and is intensely loyal. When used as sled dogs, they were often required to forage and hunt for their own food. Consequently, many Canadian Eskimo Dogs have stronger prey drive than some other breeds. Owing to their original environment, they take pure delight in cold weather, often preferring to sleep outside in winter. Like most spitz breeds they can be very vocal.
Қамқорлық және оқыту
Канадалық эскимо итіне өте көп жаттығу қажет. Оларды жай серуендету жеткіліксіз, оларға жоғары қарқынды жұмыс қажет, көптеген иелер бере алмайтын деңгейде. Осындай жұмысқа және ынталандыруға мұқтаждығы оларды арба тарту, шұңқырмен жүгіру және шаңғымен жүгіру сияқты ит спортына өте бейім етеді. Олар көптеген шпиц тұқымдарынан өзгеше, жақсы оқытылады, мойынсұнады және зиялы. Канадалық эскимо итін суық климатта ұстаған абзал, себебі олар ыстыққа төзбейді. Оның жүні жылдың көп бөлігінде күтімге оңай, аптасына бір-екі рет щеткалау жеткілікті. Бірақ, түлеген кезде (жылына бір рет болады) күнделікті күтім қажет. Тарихи тұрғыдан алғанда, инуиттер иттерін жүріп-тұра бастағанда-ақ жеке бауға байлап, бостандыққа шығуға тырысқанда шлейф тартуға үйреткен. Екі айлық шағында күшіктер ересек иттермен бірге қойылады. Кейде он күшік бір үлкен иттің жетекшілігіне беріліп, иелерінен жиі жазаланған, бұл күшіктерді тәрбиелеуге көмектеседі. Бұл иттерді Канада инуиттері көп мақсатты ит ретінде пайдаланған және қазір де (шектеулі деңгейде) қолданады, көбінесе тылсыздарды және басқа арктикалық жануарларды аулауға, сондай-ақ жүкті тасымалдауға және адамдарды жеткізуге жұмсайды. Зерттеушілер олардың тылсыз тесігін алыстан таба алатынын және кейде ақ аюларды аулауға қолданылатынын байқаған. Иттер аюларды аулауға соншалықты құштар болғандықтан, кейде иелері шлейф тартқанда оларды жігерлендіру үшін "нанук" (инуктитут тілінде аюдың аты) деп айқайлаған. Бірақ, олар қасқырларды қумайды және олардың жақындауынан қорқып, ұлығайды. Инуиттер мұздатылған ит зәрін ем ретінде қолданған, ал олардың жүні қасқыр жүнінен бағалырақ болған, себебі ол тозуға төзімдірек. Аштық шағында иттерді соғымдық мақсатта пайдаланған. Генетикалық зерттеулер эскимо итінің жақында қасқырдан тарағанының рас еместігін көрсетті. Қазіргі уақытта бұл тұқымның жоғалу қаупі бар. 19-шы және 20-шы ғасырдың басында бұл тұқым полярлық экспедицияларға сұраныс болған, ал 1920 жылдары Канада Арктикасында шамамен 20 000 ит өмір сүрген. Бірақ, 1960 жылдары олардың саны күрт азайды. Бұл тұқымды American Kennel Club (AKC) және Canadian Kennel Club (CKC) бұрын көрмеге қабылдаған, бірақ 1959 жылы AKC өте аз сандығына байланысты тізімнен шығарды. Канадалық эскимо иті мен Гренландия иті кейде билік органдарымен бір тұқым деп есептеледі, бірақ Гренландия итінің дұрыс селекциялық бағдарламасы болмауы сынға ұшырайды, оның таза тұқым екендігіне күмән тудырады. 1970 жылдан бері Эскимо итін зерттеу қоры (EDRF) және олармен бірге қызығушылар тұқымның санын арттыру үшін жұмыс істеп келеді. EDRF 1972 жылы құрылды және негізінен Канада үкіметі мен Солтүстік-Батыс территориялар үкіметі, сондай-ақ CKC-нің қолдауымен қаржыландырылды. EDRF Баффин аралындағы, Бутия түбегіндегі және Мелвилл түбегіндегі алыстағы инуит лагерлерінен Канада Арктикасында қалған аз (шамамен 200 ит) иттерді сатып алды. Бұл қауіпсіздік үшін де қажет: жұмысшы иттер полярлық аюдың жақындауын жақсырақ сезеді, ал қар машинасының шуы полярлық аюдың барлық белгілерін жасырады. 2000 жылдың 1 мамырында Канаданың Нунавут аумағы "Канадалық инуит итін" аумақтың ресми жануар символы ретінде қабылдады, осылайша олардың дәстүрлі итінің (qimmiq) атын инуктитут тілінде бекітті.
Canadian Eskimo Dogs need a very large amount of exercise. They cannot just be walked, they need higher intensity work, requiring more exercise than many dog owners can give. This need for work and stimulation makes them well suited for dog sports, such as carting, mushing, and skijoring. They are very trainable and submissive, unlike many spitz breeds, as well as intelligent. The Canadian Eskimo Dog is best kept in a cold climate, and is prone to heatstroke. Its coat is fairly easy to care for most times of the year, needing brushing only one or two times a week. However, when it sheds (which happens once a year) it will need grooming every day. Historically, Inuit would put their dogs to the harness as soon as they could walk, and would acquire the habit of pulling sledges in their attempts to break free. At the age of two months, the pups would be placed with adult dogs. Sometimes, ten pups would be put under the lead of an older animal, coupled with frequent beatings from their masters, which would educate the pups. It was, and still is (to a very limited extent), used by the Canadian Inuit as multi purpose dogs, often put to work hunting seals and other Arctic game, and hauling supplies and people. Explorers noted that the dogs were capable of tracking a seal hole from a great distance, and were occasionally used to hunt polar bears. The dogs were reported to be so enthusiastic in hunting bears that, sometimes, their handlers shouted "nanuq" (Inuktitut name for the bear) to encourage them when pulling sledges. The dogs however would not pursue wolves, and would howl fearfully at their approach. Frozen dog urine was used by Inuit as a medicine, and their fur was more prized than that of wolves, due to its greater resistance to wear. In times of famine, the dogs would be used as an emergency food source. genetic testing has shown that the Eskimo dog has no recent wolf ancestry. The breed is currently threatened with extinction. In the 19th century and early 20th century, this breed was still in demand for polar expeditions, and approximately 20,000 dogs lived in the Canadian Arctic in the 1920s. However, the breed had declined significantly by the 1960s. The breed had once been accepted for showing by both the American Kennel Club (AKC) and the Canadian Kennel Club (CKC); however, in 1959 the AKC dropped the breed from its registry because of extremely low numbers. The Canadian Eskimo Dog and Greenland Dog are sometimes considered the same breed by authorities, although the Greenland Dog can be criticized for lacking any proper breeding program, questioning its validity as a pure breed. Since the 1970s interested parties that include the Eskimo Dog Research Foundation (EDRF) have worked to increase the breed's numbers. The EDRF was founded in 1972 and largely funded by the Canadian Government and the Northwest Territories Government, with some support from the CKC. The EDRF purchased dogs from the small (about 200 dogs) population remaining in the Canadian Arctic from remote Inuit camps on Baffin Island, Boothia Peninsula, and Melville Peninsula. The requirement is partly for safety reasons; the working dogs can better sense when a polar bear is around, whereas the sound of a snowmobile motor masks any sign of a polar bear. On May 1, 2000, the Canadian territory of Nunavut officially adopted the "Canadian Inuit Dog" as the animal symbol of the territory, thus sealing the name of their traditional dog (qimmiq) in the Inuktitut language.
RCMP иттерін өлтіру
1950-1970 жылдар аралығында Канада Корольдік атты полициясы инуиттердің шана тартатын итттерін өлтірді. Инуиттер осы оқиғаны "киммияктауник" деп атайды. Құрбан болған итттердің саны 1200-нан 20 мыңға дейін естіметеді. Кейбір қауымдастықтардағы ақсақалдар бұл құрып жоюдың инуиттерді қорқыту және олардың дәстүрлі өмір салтын қасақана бұзу мақсатымен жасалғанын айтты. Осы айыптауларға жауап ретінде 2005 жылы RCMP өлтірулер бойынша ішкі тергеу жүргізді. Есепте итттер шынымен де өлтірілгені, бірақ халық денсаулығын сақтау мақсатында – ауру, қауіпті және азап шеккен жануарларды жою үшін өлтірілгені жазылған. Алайда, есепте RCMP итттерді ұстап алу және иелеріне өлтіруден бұрын хабарлауды талап ететін ережелерді көбінесе сақтамағаны, иелердің орынсыз өлтіруге қарсы шара алу мүмкіндігі болмағаны және инуиттерге өлтіру себептері толыққанды түсіндірілмегені де көрсетілген. Есепте итттердің инуиттерге қарсы жасалған қастандық жоспарының бөлігі ретінде өлтірілгені жоққа шығарылған. Qikiqtani Inuit Association есепті "жақпарулы, кемшіліктері бар және толық емес" деп сынады. Кейіннен қауымдастық өз есебін дайындады, ол RCMP-нің итттерді өлтіруін қатты сынға алды, бірақ инуиттерге қарсы әдейі жасалған құлпынайды анықтамады. 2019 жылдың тамызында Канаданың Түпкі халықтармен қарым-қатынас министрі Кэролин Беннетт Баффин аралындағы инуиттерден, соның ішінде инуиттердің итттерін өлтіру және олардың санын күрт азайту үшін кешірім сұрады. Бұл тарихи зорлық-зомбылық, қанаушылық және инуиттерді мәжбүрлеп көшіру үшін жасалған кешірімдер сериясының үшіншісі болды және Qikiqtani Inuit Association-ға 20 миллион канад доллары көмектесті, оның 700 000 доллары 7 жыл бойы жыл сайын өткізілетін Nunavut Quest итттер шаңғысы жарысына бағытталатын болады.
Between 1950 and 1970, the Royal Canadian Mounted Police slaughtered Inuit sled dogs. The Inuit refer to this as the qimmiijaqtauniq. Estimates of the number of dogs killed range from 1,200 to 20,000. In some communities, elders have alleged that this destruction was conducted in order to intimidate the Inuit and to intentionally disrupt their way of life. In response to these allegations, in 2005 the RCMP conducted an internal investigation on the killings. Its report concluded that dogs were indeed killed, but for public health purposes – to remove sick, dangerous, and suffering animals. However, the report also acknowledged that the RCMP rarely followed ordinances that required dogs to first be captured and owners to be notified before killings, that owners had no recourse against unreasonable killings, and that the justification for killings were not always explained to the Inuit. The report denies that any dogs were killed as part of a plot against the Inuit. The Qikiqtani Inuit Association denounced the report as "biased, flawed and incomplete." The association later commissioned its own report, which criticized the RCMP's killing of dogs heavily while still finding no deliberate conspiracy against the Inuit. In August of 2019, Canadian Minister of Crown–Indigenous Relations Carolyn Bennett made a wide ranging apology to the Inuit of Baffin Island, including for the slaughter and forced decline of Inuit dogs. This was the third of a series of apologies made for the historic abuse, mistreatment, and forced relocation of the Inuit, and came with a CA$20 million donation to the Qikiqtani Inuit Association, of which $700,000 will go towards the annual Nunavut Quest dog sled race for 7 years.