Кіріспе

Нунавут, Канададағы аралдар тобы

Белчер аралдары – Настапока доғасының ортасына жақын, Гудзон шығанағының оңтүстік-шығысында орналасқан архипелаг. Белчер аралдары шамамен тарап жатыр. Әкімшілік тұрғыдан, олар Канаданың Нунавут аймағындағы Кикиктаалук аймағына қарасты. Белчер аралдарының көпшілігі тұратын Санкилуак поселкесі Флаэрти аралының солтүстік жағалауында орналасқан және Нунавуттың ең оңтүстік нүктесі болып табылады. Флаэрти аралынан басқа ірі аралдарға Кугонг аралы, Тукарак аралы және Иннетлинг аралы жатады. 1500-ге жуық аралдан тұратын архипелагтың ішіндегі басқа маңызды аралдар – Мур аралы, Виганд аралы, Сплит аралы, Снейп аралы және Мавор аралы, ал аралдар тобына Слипер аралдары, Король Джордж аралдары және Бейкерс Дузен аралдары кіреді.

Тарих

Аралдарда табылған археологиялық деректер олардың б.з.д. 500-жылдан 1000-жылға дейін Дорсет мәдениетінің өкілдерімен мекенделгенін көрсетеді. Бірнеше ғасыр өткен соң, 1200-1500 жылдар аралығында Тюле тайпасы бұл аралдарға келді. Аралдарды алғаш рет 1610 жылы ағылшын теңіз саяхатшысы Генри Хадсон ашты, ол Хадсон шығанағының атымен танымал. Аралдар Корольдік теңіз күштерінің адмиралы сэр Эдвард Белчердің (1799–1877) құрметіне аталған. 19 ғасырдың басында аралдарда мекендеген карибулардың саны азайып, жоғалып кетті. Олар жылы киім табу үшін аралдарда ұялайтын теңіз үйректерінің (гагаралардың) қауырсындарын іздеді. Аралдар туралы мәліметтер Роберт Флаэртиге жетіп, картографтар оларды дәлірек бейнелей бастады. 1941 жылы Чарли Оуйерак, Питер Сала және оның қарындасы Мина басқарған діни қозғалыс салдарынан тоғыз адам ұрылып немесе суықтан қаза тапты, бұл оқиға Белчер аралындағы кісі өлтірулер деп танылды.

Саптау тас

Белчер аралдарындағы өте жоғары сапалы сапшы тас кездесуі жергілікті маңызды мүсіндеме өнеркәсібін дамытуға көмектеседі. Бұл сапшы тас кен орындары шамамен 1,87 миллиард жыл бұрын Белчер тобының шөгінді тау жыныстарына Хайг интрузияларының (силлдер мен жарылымдардың) енуі нәтижесінде қалыптасқан.

Флора

Архипелагтағы жергілікті шағын бұталардың маңызды бөлігін саздың бірнеше түрі құрайды. Оларға тау сазы (Salix vestita), батпақ сазы (S. pedicellaris) және лабрадор сазы (S. argyrocarpa), сондай-ақ S. arctica мен S. glauca арасындағы табиғи гибридтер жатады. Аралдарда жеткілікті топырақ болмағандықтан ағаштар өсе алмайды.

Фауна

Негізгі жануарлар дүниесін ақ киттер, морждар, карибулар, қарапайым ейдэрлер және қарлы баз құрайды, олардың барлығын жыл бойы аралда көруге болады. Арктикалық шаян, треска, капелин, ишақ және скульпин сияқты түрлі балықтар да кездеседі. Санкилуак қауымы мен ейдэр арасындағы тарихи байланыс «Жыныстың халқы» деген атаумен шыққан канадалық толық метражды деректі фильмнің мазмұны болып табылады. Режиссер, оператор және биолог Джоэл Хит жеті жыл бойы осы жобамен айналысып, ейдэр туралы биологиялық мақалалар жазды. 1998 жылы Белчер аралындағы карибу (Rangifer tarandus groenlandicus) популяциясы 800 басқа жетеді.