Кіріспе

Испаниялық ботаник (1745 – 1804) Антонио Хосе Каванильес (16 қаңтар 1745 – 5 мамыр 1804) – Испанияның көрнекті таксономиялық ботанигі, суретші және Испаниядағы 18 ғасырдағы Ағарту дәуірінің ең маңызды тұлғаларының бірі. Каванильес ең көп танылғаны – 1795 жылы жарық көрген испан флорасы туралы екі томдық кітабы, «Валенсия Корольдігінің табиғи тарихы, географиясы және егіншілігіне қатысты байқаулар» атты еңбегі. Ол көптеген өсімдіктерге, әсіресе Океания өсімдіктеріне ат қойды. Ол кем дегенде 100 туысты атады, олардың 54-і 2004 жылы да қолданыста болды, соның ішінде Далия, Калицера, Кобея, Галфимия және Олеандра.

Өмірбаян

Каваниль Валенсияда дүниеге келген. 1777 жылдан 1781 жылға дейін Парижде тұрды, онда Андре Туэн мен Антуан Лоран де Жюссьедің көмегімен дін қызметкері және ботаник мамандығын меңгерді. Ол Карл Линней құрастырған жіктеу жүйесін қолданған алғашқы испан ғалымдарының бірі болды.

Ерте өмір және білім

Антонио Хосе Каванильес 1745 жылдың 16 қаңтарында Валенсияда дүниеге келді. Жастық шағында Каванильес математика мен физиканы зерттеді және теология ғылымының докторы дәрежесін алды. Күткен профессорлық лауазымын алуға мүмкін болмағандықтан, ол Инфантадо герцогының ұлдарына тәрбиеші болып, 1777 жылы герцогпен бірге Парижге сапарлады. 1789 жылы Испанияға оралған соң ботаникаға қызығушылық танытып, белгілі натуралистер А. Лоран де Юссие мен Ламарктан дәріс алды. Валенсия университетінде оқып, ботаника және табиғаттануға деген қызығушылығын дамытты. 1785 жылы ол өзінің "Монадельфий" атты он монографиялық еңбегінің біріншісін жариялады.

Суретші және суретші

Каваниль өзінің "Icones et Descriptiones Plantarum" (1791–1801) еңбегін суреттермен толықтырып, сипаттамаларын жазды.

Медициналық зерттеулер

Испания флорасын ресми зерттеу кезінде (саяхатын Валенсиядан бастаған) Каваниль медицина саласына маңызды үлес қосты. Каваниль, алдымен оның дұрыстығын медициналық қоғаммен тексергеннен кейін, Валенсияда кең таралған, қызылшаға қарсы қолданылатын дәрінің құрамын анықтады. Бұл тәуелсіз сараптаманың нәтижесінде "Табиғаттану жылнамасында" кем дегенде он мақала жарияланды. Оның тағы бір маңызды медициналық жетістігі – күріш өсірілетін аймақтарда қатерлі аурулардың өсуін анықтауы. Бұл, су ресурстарын басқа аймақтардан ауыру себебімен, олар осы суды маңызды егістерге тиімдірек пайдалана алатын жерлерге бұрудың салдарынан болды. Нәтижесінде, Алменарада (Кастельон провинциясы) күріш егістіктерінің сумен жабдықтауға тигізетін зиянды азайту мақсатында жергілікті заңдар қабылданды, бұл жергілікті жерде қатерлі аурулардың дереу төмендеуіне әкелді.

Мұра

Каванильдің еңбегі Испаниядағы қазіргі ботаникалық зерттеулердің негізін салды және ботаника ғылымына әлем жүзінде ұзақ мерзімді әсер етті. Оның гербарий үлгілері мен жарияланымдары ботаникалық зерттеулер үшін маңызды дереккөз болып табылады. Ол 1804 жылы Мадридте қайтыс болды.

Таңдалған жарияланымдар

Icones et descriptiones plantarum, quae aut sponte in Hispania crescunt, aut in hortis hospitantur, Мадрид, 1791-1801. Monadelphiae Classis Dissertationes Decem. (Париж, 1785; Мадрид, 1790). Валенсия патшалығының табиғи тарихы, географиясы, ауыл шаруашылығы, халқы және жемістері туралы ескерулер, 2 томдық. (Мадрид, 1795–1797; жаңа Сарагоса басылымы, 1958), бұл зерттелген аймақтың табиғи байлығын анықтауға бағытталған еңбек. Don A. J. Cavanilles 1801 жылы өткізген қоғамдық лекцияларында көрсеткен өсімдіктердің сипаттамасы (Мадрид, 1803-1804). Ant. Iosephi Cavanilles Icones et descriptiones plantarum, quae aut sponte in Hispania crescunt aut in hortis hospitantur. Мадрид: Мадрид патшалық баспасы, 1791.