Андре Мишо: Француз ботанигі және Солтүстік Америка флорасын зерттеушісі

Кіріспе

Француз ботаны және зерттеуші (1746 – 1802)

Андре Мишо, сондай-ақ Эндрю Мишо деп те аталады (8 наурыз 1746 – 11 қазан 1802), француз ботаны және зерттеуші. Ол Солтүстік Америка флорасын зерттеуімен ең көп танымал. Мишо Англия, Испания, Франция және тіпті Парсы елінен де үлгілер жинаған. Оның еңбегі табиғатты зерттеу бойынша еуропалықтардың ірі жұмысының бір бөлігі болды. Мишоның маңызды еңбектерінің қатарында "Histoire des chênes de l'Amérique" (1801; "Солтүстік Америка емендері") және "Flora Boreali Americana" (1803; "Солтүстік Америка флорасы") кітаптары бар, олар 19 ғасырдың соңына дейін ботаникалық анықтама ретінде қолданылып келді. Оның ұлы Франсуа Андре Мишо да белгілі ботаник атанды.

Өмірбаян

Мишо Версальдің бір бөлігі Саториде, Ивелинде дүниеге келді, онда оның әкесі патшаның егістігіндегі жерді басқарды. Мишо әкесінің міндеттерін бір күні атқаруға дайындықпен ауыл шаруашылығы ғылымдарын оқыды және он төрт жасқа дейін латын және грек тілдерінің негіздерін қоса алғанда, 18-ші ғасырдың классикалық білімін алды. 1769 жылы ол бай шаруаның қызы Сесил Клейге үйленді; ол бір жылдан кейін ұлдары Франсуа Андре дүниеге келген кезде қайтыс болды. Содан кейін Мишо ботаниканы зерттей бастады және Бернар де Жюсьеудің шәкірті болды. 1779 жылы ол Англияда ботаниканы зерттеді, ал 1780 жылы Овернь, Пиреней және Солтүстік Испанияны аралады. 1782 жылы француз үкіметі оны француз консулының хатшысы ретінде Парсыға ботаникалық миссияға жіберді. Саяхаты жағымсыз жағдаймен басталды, өйткені ол кітаптарынан басқа барлық жабдықтарын тонады, бірақ ол Парсыда шахты қауіпті аурудан айыққаннан кейін беделді қолдауға ие болды. Екі жылдан кейін ол Францияға жақсы гербариймен оралды және Францияның ботаникалық бақтарына көптеген шығыс өсімдіктерін әкелді. Андре Мишоны Людовик XVI Корольдік ботаник етіп тағайындады және 1785 жылы оны 2000 ливр жылдық жалақымен АҚШ-қа жіберді, француз құрылысы мен ағаш өңдеу, медицина және ауыл шаруашылығы үшін пайдалы болатын өсімдіктерді алғашқы рет ұйымдастырылған зерттеуді жүргізу үшін. Ол ұлы Франсуа Андре Мишомен (1770–1855) бірге Канада мен АҚШ арқылы саяхаттады. 1786 жылы Мишо Нью-Джерси штатының Хакенсак қаласына жақын жердегі Хадсон Палисадес өзеніндегі Берген орманында отыз акрлық бау-бақша құруға тырысты. Мишомен бірге көшіп келген Париждің "Жарден де Плантес" бақшасынан Пьер Пол Саунье басқарған бақ қатал қыстың салдарынан сәтсіз аяқталды. 1787 жылы Мишо Оңтүстік Каролина штатының Солтүстік Чарльстон қаласындағы қазіргі Авиация даңғылы маңында 111 акрлық ботаникалық бақ құрып, он жыл бойы күткен. Ол осы уақыт ішінде Солтүстік Американың көптеген түрлерін сипаттап, атады. 1785–1791 жылдары ол Францияға тоқсан қорап өсімдіктер мен көптеген тұқымдарды жіберді. Сонымен қатар, ол Америкаға әлемнің әртүрлі бөліктерінен көптеген түрлерді, соның ішінде камелия, шай зәйтүн және креп миртты әкелді. Француз монархиясы құлағаннан кейін, корольдік ботаник Андре Мишо табысынан айырылды. Ол келесі зерттеуін қолдау үшін Америка философиялық қоғамына белсенді түрде үгіт-насихат жасады. Оның күш-жігері нәтежесінде 1793 жылдың басында Томас Джефферсон одан Льюис пен Кларк экспедициясына ұқсас батысқа қарайғы экспедицияны жүргізуді сұрады, он жылдан кейін Мериуэтер Льюис пен Уильям Кларк жүргізген "Ашу корпусын". Жоспарланған Мишо экспедициясы кезінде Льюис Джефферсонның 18 жасар шәкірті болды, ол экспедицияға қатысуды сұрады, бірақ Джефферсон оны қабылдамады. Алайда Мишо сапарға шықпас бұрын, Америкадағы француз министрі Эдмонд Шарль Женеге көмектесуге өз еркімен келісті. Жене Франция мен Испанияның соғыстарына Американың қолдауын көрсетуге тырысты, бұл төрт елдің арасындағы қарым-қатынасты нашарлатты. Джордж Роджерс Кларк Луизиананы испандардан басып алу үшін отаршылдарды ұйымдастыруды және басқаруды ұсынды. Мишоның міндеті Кларктың жоспарын бағалау және Кларк пен Женеттің әрекеттерін үйлестіру болды. Мишо Кентуккиге барды, бірақ жеткілікті қаражат болмағандықтан Кларк отаршылдықты жинамады және жоспар ақырында сәтсіз аяқталды. Томас Джефферсонның Мишоны Женемен байланысы бар екенін білгеннен кейін АҚШ-тан кетуді бұйырғаны туралы айтылатын мәлімдеме дұрыс емес. Джефферсон Женеттің әрекеттерін қолдамаса да, ол Женеттің Мишоға берген нұсқауларын білген және тіпті Мишоға Кентукки губернаторына ұсыным хаттарын берген. 1796 жылы Францияға оралғанда кеме апатына ұшырады, бірақ оның көптеген үлгілері сақталып қалды. Оның екі американдық бақшасы құлдырады. Саунье, жалақысы төленбеген, картоп пен сабанды өсірді және Нью-Джерсидегі меншігіне салық төледі, ол қазір "Француз бақшасы" ретінде есте сақталады, Солтүстік Бергендегі Мачпела зиратының бөлігі. 1800 жылы Мишо Николас Боденнің экспедициясымен Австралияға барды, бірақ кемені Маврикийде қалдырды. Экспедиция кезінде Мишоға оның Мерло есімді африкалық құлы еріп жүрді. Содан соң Мишо Мадагаскар аралының флорасын зерттеу үшін барады. Аарон Берр 1810 жылдың 17 қыркүйегінде Парижде Мишомен кездескенін жазды, бірақ бұл оның ұлы Франсуа Андре Мишо болған. Беррдің айтуынша, ол "көп жылдар бойы АҚШ-та болған және саяхаты туралы құнды кітап жазған ботаник Мишоға барды. Ол қазірде ағаштарымыз туралы еңбек жарыққа шығарып жатыр, ол өте қызықты болады. Ол біздің (континенттің емес, тек АҚШ-тың) Еуропадан үш есе көп пайдалы ағаштары бар екенін көрсетеді". Беррдің келтірген цитатасы Мишоның әкесіне де, ұлына да бірдей қатысты, және бәлкім ұлына көбірек қатысты, өйткені ол Америкада барлығы шамамен 6 жыл болған, және жақында (1804) Америкадағы саяхаты туралы жазған және кейіннен американдық ағаштар туралы еңбегін жариялаған.

Michaux was born in Satory, part of Versailles, Yvelines, where his father managed farmland on the king's estate. Michaux was trained in the agricultural sciences in anticipation of his one day assuming his father's duties, and received a basic classical 18th century education, including Latin and some Greek, until he was fourteen. In 1769, he married Cecil Claye, the daughter of a prosperous farmer; she died a year later giving birth to their son, François André. Michaux then took up the study of botany and became a student of Bernard de Jussieu. In 1779 he spent time studying botany in England, and in 1780 he explored Auvergne, the Pyrenees and northern Spain. In 1782 he was sent by the French government as secretary to the French consul on a botanical mission to Persia. His journey began unfavourably, as he was robbed of all his equipment except his books; but he gained influential support in Persia after curing the shah of a dangerous illness. After two years he returned to France with a fine herbarium, and also introduced numerous Eastern plants into the botanical gardens of France. André Michaux was appointed by Louis XVI as Royal botanist under the General Director of the Bâtiments du Roi and sent to the United States in 1785 with an annual salary of 2000 livres, to make the first organized investigation of plants that could be of value in French building and carpentry, medicine and agriculture. He traveled with his son François André Michaux (1770–1855) through Canada and the United States. In 1786, Michaux attempted to establish a horticultural garden of thirty acres in Bergen's Wood on the Hudson Palisades near Hackensack, New Jersey. The garden, overseen by Pierre Paul Saunier from the Jardin des Plantes, Paris, who had emigrated with Michaux, failed because of the harsh winters. In 1787, Michaux established and maintained for a decade a botanical garden of 111 acres near what is now Aviation Avenue in North Charleston, South Carolina, from which he made many expeditions to various parts of North America. Michaux described and named many North American species during this time. Between 1785 and 1791 he shipped ninety cases of plants and many seeds to France. At the same time he introduced many species to America from various parts of the world, including Camellia, tea olive, and crepe myrtle. After the collapse of the French monarchy, André Michaux, who was a royal botanist, lost his source of income. He actively lobbied the American Philosophical Society to support his next exploration. His efforts paid off and, in early 1793, Thomas Jefferson asked him to undertake an expedition of westward exploration, similar to the Lewis and Clark Expedition, the Corps of Discovery, conducted by Meriwether Lewis and William Clark a decade later. At the time of the planned Michaux expedition, Lewis was an 18 year old protégé of Jefferson who asked to be included in the expedition, and was turned down by Jefferson. Before Michaux set out, however, he volunteered to assist the French Minister to America, Edmond Charles Genet. Genet was promoting American support for France's wars with Britain and Spain, aggravating relations between all four nations. George Rogers Clark offered to organize and lead a militia force to capture Louisiana from the Spanish. Michaux's mission was to evaluate Clark's plan and coordinate between Clark's actions and Genet's. Michaux went to Kentucky, but, without adequate funds, Clark was unable to raise the militia and the plan eventually folded. It is not true, as sometimes reported, that Thomas Jefferson ordered Michaux to leave the United States after he learned of his involvement with Genet. Though Jefferson did not support Genet's actions, he was aware of Genet's instructions for Michaux and even provided Michaux with letters of introduction to the Governor of Kentucky. On his return to France in 1796 he was shipwrecked, however most of his specimens survived. His two American gardens declined. Saunier, his salary unpaid, cultivated potatoes and hay and paid taxes on the New Jersey property, which is now still remembered as "The Frenchman's Garden", part of Machpelah Cemetery in North Bergen. In 1800, Michaux sailed with Nicolas Baudin's expedition to Australia, but left the ship in Mauritius. During the expedition, Michaux was accompanied by an African slave he owned named Merlot. Michaux then went to Madagascar to investigate the flora of that island. Aaron Burr recorded meeting Michaux in Paris on September 17, 1810, but this was apparently Francois Andre Michaux, the son. According to Burr he went "to Michaux's, the botanist, who was many years in the United States, and has written a valuable little book of his travels. He is now publishing his account of our trees, which will be extremely interesting. It demonstrates that we (not the whole continent, but the United States alone) have three times the number of useful trees that Europe can boast " Burr's cited quote would apply equally to both Michaux', father and son, and perhaps more to the son, who had been in America a total of some 6 years, and had recently (1804) written about his travels in America, and was subsequently working on his later opus on American trees.

Мұра

Каролина лилиясы (Lilium michauxii), Мишоның саксифрагасы (Saxifraga michauxii) және тағы бірнеше өсімдіктер оның құрметіне аталған. Пенсильвания штатындағы (АҚШ) Мишо мемлекеттік ормандық қорығы 344 шаршы километрден астам аумақты қорғайды. Канаданың Квебек провинциясындағы Андре Мишо экологиялық қорығы 450 гектар жерді қорғайды. Оның ұлы Франсуа Андре Мишо 156 сурет қосылған «Солтүстік Американың орман ағаштары тарихы» (3 том, 1810–1813) еңбегін жариялады, оның ағылшын тіліне аудармасы 1817–1819 жылдары «Солтүстік Америка Сильвасы» деген атпен шықты. Мишо тасы – Мишо Таяу Шығыс саяхатынан шекара тасын немесе кудурру әкелді. Оны Бағдадта тұратын француз дәрігері б.з.д. 12 ғасырдағы Бак да ду атты вавилондық қалашықтың жанынан тапқан. Тигр өзенінің жағасындағы бөгеттің шағын бөлігі – Баб-Эль-Мадхам көпірінің Аль-Карх жаққа жақын жерінде – шамамен б.з.д. 600 жылға жататын екінші вавилондық кезеңге қатысты тағы бір археологиялық орын бар. Мишо 1800 жылы кудурруды «Франциядағы ғылыми сапарлар комиссиясын құратын институтқа және Ескі заттар мұражайының қамқорларына» 1200 франкқа сатты. «Мишо тасы» немесе Caillou Michaux сол кездегі Bibliothèque Nationale-дің Медальдар кабинетіне қойылды.

Жазбалар

Мишо Солтүстік Америка өсімдіктері туралы екі құнды еңбек жазды: «Histoire des chênes de l'Amérique septentrionale» (1801), 36 суреті бар, және «Flora Boreali Americana» (2 том, 1803), 51 суреті бар. 1803 жылы жарық көрген бұл еңбек әкесінің еңбегі сияқты болғанымен, Франсуа 15 жыл өткен соң, бұл жұмыстың әкесі қайтыс болғаннан кейін аяқталғанын және оны өзі мен тағы бір ботаник бірлесіп жариялағанын айтты.