Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық үндістер соғысы кезіндегі шайқас. Adobe Walls-тің бірінші шайқасы АҚШ армиясы мен американдық үндістер арасында өтті. Киова, Команчи және Жазықтық апачи (Киова апачи) тайпалары Оңтүстік-Батысқа көшіп келе жатқан ақ қоныс салушыларға жасалған шабуылдарға жауап ретінде әрекет ететін АҚШ экспедициялық күштерін шайқас алаңынан ығыстырды. 1864 жылғы 25 қарашадағы шайқаста екі тараптың да шығыны аз болды, бірақ бұл Ұлы жазықта болған ең ірі шайқастардың бірі еді.
Battle during the American Indian Wars
The First Battle of Adobe Walls took place between the United States Army and American Indians. The Kiowa, Comanche and Plains Apache (Kiowa Apache) tribes drove from the battlefield a United States Expeditionary Force that was reacting to attacks on white settlers moving into the Southwest. The battle on November 25, 1864, resulted in light casualties on both sides but was one of the largest engagements fought on the Great Plains.
Өмірбаян
Adobe Walls шайқасы 1864 жылдың 25 қарашасында Adobe Walls маңында болды, Уильям Бенттің тастап кеткен Adobe сауда бекеті мен салонының қираған орындары, Канад өзенінің солтүстік жағында, қазіргі Хатчинсон округіне қарасты Стиннеттен солтүстік-шығысқа қарай 27 шақырым жерде орналасқан. Бұл шайқасқа Нью-Мексико әскери округінің қолбасшысы генерал Джеймс Генри Карлтоннің Санта-Фе жолындағы вагондарға жасалған шабуылдар үшін киова және команчи тайпаларын қатаң жазалауға шешім қабылдауы себеп болды. Үндістер вагондарды бұқа мен басқа да аңдарды өлтіретін, олардың өмір сүруіне қажетті жануарлар деп қарады. Карсон, юта және джикарилла тайпаларын жақсы білгендіктен, өзінің үнді барлаушыларына сенді. Олар оның қанаттарын қорғады және әр таңда екеуі баяу жылжыған колоннадан алға қарай команчи және киова лагерлерін іздеуге шықты. Қиын ауа-райы, соның ішінде ерте қар құрыны, жылдамдықты баяулатты. 24 қарашада 1-ші кавалерия Мур округіндегі Муль-Спрингске жетті, бұл Адоб-Волстан батысқа қарай шамамен 30 миль (48 км) қашықтықта орналасқан.
The Battle of Adobe Walls occurred on November 25, 1864, in the vicinity of Adobe Walls, the ruins of William Bent's abandoned adobe trading post and saloon, located on the northern side of the Canadian River 17 miles (27 km) northeast of present day Stinnett in Hutchinson County. The battle came about when General James Henry Carleton, commander of the military District of New Mexico, decided to punish severely the plains tribes of the Kiowa and Comanche, whom he deemed responsible for attacks on wagon trains on the Santa Fe Trail. The Indians saw the wagon trains as trespassers who killed buffalo and other game the Indians needed to survive. Carson, long familiar with the Utes and Jicarillas, had confidence in his Indian scouts. They covered his flanks and each morning two of them rode far ahead of the slow moving column to search for Comanche and Kiowa encampments. Inclement weather, including an early snowstorm, slowed progress. On November 24 the 1st Cavalry reached Mule Springs in Moore County, approximately 30 mile (48 km) west of Adobe Walls.
Шайқас
25 қарашада таң атқаннан кейін шамамен екі сағат өткен соң Карсонның атты әскері 176 киова үйінен тұратын ауылды тауып, оған шабуыл жасады. Басшы Дохасан және оның халқы қашып, жақын маңдағы одақтас команч ауылдарына ескерту жіберді; Гипаго қашып бара жатқан әйелдер мен балаларды қорғау үшін жауынгерлерді жетекке алды. Киова ауылынан шамамен алты шақырым қашықтықтағы Адоб қабырғаларына беттеп, Карсон сағат 10-ға таяу қазба жұмыстарын бастады, қираған ғимараттың бір бөлігін аурухана ретінде пайдаланды. Ол аймақта көптеген ауылдар бар екенін, соның ішінде үлкен команч ауылының да бар екенін білгенде таң қалды. Карсон өте көп үндістердің оған қарсы шайқасқа келе жатқанын көрді, олар күткеннен әлдеқайда көп еді. Ұрыс туралы ең толық мәлімет берген Петтис 1200–1400 команч пен киованың 330 сарбаз бен үнді барлаушыларына шабуыл жасағанын бағалады (75 адам жабдықтау керуенін күзету үшін қалған еді). Карсон атты әскерін екі гаубицаның маңына орналастырды. Оның үнді барлаушылары шамамен 200 команч және киова жауынгерімен шайқасты, олар "атқа мініп, бояумен және қауырсынмен әшекейленген, алға-артқа шабуылдап, аттарының жанынан атып, денелерін аттарының жанына лақтырып тастаған". Дохасанға Сатанк, Гипаго және Сатанта көмектесті, олар алғашқы шабуылда киоваларды жетекке алды. Киова, жазық апачи және команч жауынгерлері Карсонның позициясына қайталап шабуыл жасағанда қызу шайқас болды. Сатанта Карсонның кернейшісіне солдаттарды шатастыру үшін өз кернейімен жауап берді. Карсон екі гаубицадан тиімді қолдау оқыс атып, шабуылдарды тойтарды. Гаубицадан атылған алғашқы снарядтар команчтар мен киоваларды шайқас алаңынан ығыстырды, бірақ олар көп ұзамай одан да көп болып қайта оралды және шабуылды жаңартты. Түске қарай Петтис Карсонның әскері 3000-нан астам үндіге қарсы тұрғанын бағалады. Алты-сегіз сағатқа созылған шайқастан кейін Карсон гаубица снарядтары мен оқ-дәрісі азайып бара жатқанын түсінді және күштерін өзінің артындағы киова ауылына шегінуге бұйрық берді. Карсон қажетті жабдықтау керуенін күзетіп тұрған 75 адамның тағдыры туралы да алаңдады. Үндістер өзенге жақын шөп пен бұталарды өртеп, оның шегінуіне кедергі келтіруге тырысты. Бірақ Карсон кері өрт жағып, биікке көтерілді, онда екі гаубица үндістерді ұстап тұруды жалғастырды. Күн батқанда Карсон өзінің командасының жартысына және үнді барлаушыларына ауылдың үйлерін өртеп жіберуге бұйрық берді, нәтижесінде типиін тастаудан бас тартқан киова апачилерінің басшысы Темір Жеңіс қаза тапты. Карсон мен оның сарбаздары 26 қарашада лагерьде демалды, олардың қарсыластары шамамен екі шақырым қашықтықтағы төбеде көрінді. Карсонның үнді барлаушылары команчтар мен киовалармен шайқасты, бірақ сарбаздарға ешқандай маңызды шабуыл жасалмады. Келесі күні Карсон Нью-Мексикоға қайтуға бұйрық берді. Кейбір офицерлері шайқасты жаңаруды қалады, бірақ Карсон тек өзінің уте және джикариллаларымен кеңесіп, Нью-Мексикоға шегінуге бұйрық берді.
Approximately two hours after daybreak on November 25, Carson's cavalry found and attacked a Kiowa village of 176 lodges. The chief Dohäsan and his people fled, passing the alarm to allied Comanche villages nearby; Guipago led the warriors to protect the fleeing women and children. Marching forward to Adobe Walls, four miles from the Kiowa village, Carson dug in there about 10:00 am, using one corner of the ruins for a hospital. He discovered to his dismay that there were numerous villages in the area, including a large Comanche village. Carson saw large numbers of Indians pouring forward to engage him in battle, a much greater force than he had expected. Pettis, who wrote the most complete report of the battle, estimated that 1,200–1,400 Comanche and Kiowa attacked the soldiers and Indian scouts who numbered 330 (75 men had been left behind to guard the supply train). Carson dismounted his cavalry and deployed them around the two howitzers. His Indian scouts skirmished with about 200 Comanche and Kiowa warriors "mounted and covered with paint and feathers . charging backwards and forwards . their bodies thrown over the sides of their horses, at a full run, and shooting occasionally under their horses." Dohäsan, assisted by Satank, Guipago and Satanta, led the Kiowas in the first attack. Fierce fighting developed as the Kiowa, Plains Apache and Comanche warriors repeatedly attacked Carson's position. Satanta replied to Carson's bugler with his own bugle calls to confuse the soldiers. Carson succeeded in repelling the attacks only through his clever use of supporting fire from the twin howitzers. The first shells from the howitzers caused the Comanche and Kiowa to retire from the battlefield, but they soon returned in even greater numbers and renewed the attack. By afternoon Pettis estimated Carson's army faced more than 3,000 Indians. After six to eight hours of fairly continuous fighting, Carson realized he was running low on howitzer shells and ammunition in general, and he ordered his forces to retreat to the Kiowa village in his rear. Carson was also concerned about the fate of the 75 men guarding his much needed supply train. The Indians tried to block his retreat by setting fire to the grass and brush down near the river. The wily Carson, however, set backfires and retreated to higher ground, where the twin howitzers continued to hold off the Indians. When twilight came, Carson ordered about half his command and his Indian scouts to burn the lodges of the village, which also resulted in the death of the Kiowa Apache chief Iron Shirt, who refused to leave his tipi. Carson and his soldiers rested in camp on November 26, their Indian opponents visible on a hilltop about two miles away. Carson's Indian scouts skirmished with the Comanche and Kiowa, but no serious attack was mounted on the soldiers. The next day Carson gave the order to return to New Mexico. Some of his officers wished to renew the battle, but Carson, consulting only with his Utes and Jicarillas, ordered the retreat to New Mexico.
Жеңісті жариялау
АҚШ әскері Adobe Walls-тің бірінші шайқасын жеңіс деп жариялады. Киова тайпасы керісінше, бизон терісіне салынған жылдық жазбаларында осы кезеңді «қырлы жолдармен қыс, киовалар Кит Карсонды кері қайтарған уақыт» деп көрсеткен. Карсонды Оңтүстік жазығындағы барлық үндістер жақсы білген. Бұл шайқас команчтер мен киовалар Техас Панхандл аймағын сегіз жыл бойы бақылауда ұстады, содан кейін Қызыл өзеннің Солтүстік саласындағы шайқас болды. Көптеген сарапшылар Карсонның шегіну шешімінің дұрыс болғанын және оның жақсы қорғаныс ұйымдастырғаны үшін мақтауға лайық екенін айтады. Ол қарсыластарынан аз болды, тек оның кері от пен гаубицаларды тиімді пайдалануы оның әскерін қоршаудан және Кустердің Кіші Бигхорнда 9 жылдан кейін қаза тапқандай, жойылмаудан сақтады. Карсонға қарсы шайқасқан үндістердің саны 3000-ға дейін естілген, бірақ бұл күмәнді. Киова ауылы 176 шатырдан, ал команч ауылы шамамен 500 шатырдан тұрғандықтан, жалпы үндістердің саны әр шатырдан екі жауынгерден аспаған, яғни 1300 адамнан аспауы мүмкін. Нәтижесінде, Карсон алты адамды өлтіріп, 25 адамды жарақаттады, оның ішінде бір үнді мұхиты өлтірілді және төртеуі жарақат алды, ал ол команчтер мен киовалардың шамамен 50-60 адамнан қаза тапқанын және 100-ге жуық адамның жарақат алғанын бағалады. Дегенмен, АҚШ әскерінің ресми есебінде үндістердің жалпы шығыны 60 өлген және жарақат алған адамдардан тұрады. Шайқас ұзақ қашықтықта болғандықтан, үнділердің шығындарын нақтылай алмаймыз.
The United States Army declared the First Battle of Adobe Walls a victory. The Kiowa, to the contrary, recorded in their annual record, painted on buffalo skin, that the period was "muddy travel winter, the time when the Kiowas repelled Kit Carson." Carson was well known by all the Indians of the Southern Plains. The battle left the Comanche and Kiowa unchallenged in their control of the Texas Panhandle until the Battle of the North Fork of the Red River eight years later. Most authorities believe that Carson's decision to retreat was wise and that he deserves credit for a good defense. He was outnumbered, and only his clever use of backfires and the howitzers prevented his force from being overrun and killed as Custer was 9 years later at the Little Bighorn. The number of Indians engaged against Carson in this battle has been estimated as high as 3,000, but that is likely an exaggeration. As the Kiowa village consisted of 176 lodges and the Comanche village of about 500 lodges, it is unlikely that the total Indian force numbered more than two fighting men per lodge or 1,300. As it was, Carson left six dead and 25 wounded, including one Indian scout killed and four wounded, while he estimated that the Comanche and Kiowa suffered approximately 50–60 deaths and as many as 100 wounded. The official U. S. Army report on the battle, however, estimated an Indian loss of a total of 60 killed and wounded. Given the long distance nature of the fighting estimates of Indian casualties cannot be verified.
Тарихи белгі
1964 жылы Техас штатының тарихи сақтау комитеті Адобе қабырғаларындағы бірінші шайқастың естелігін мәңгі есте қалдыру үшін 1690 нөміріндегі тарихи белгіні орнатты. Белгі шайқас болған нақты жерде емес, одан батысқа қарай 15 миль (24 км) қашықтықта орналасқан. Белгіде: «Карсон тамаша қорғаныс көрсеткеніне қарамастан, үндістер жеңіске жетті» деп жазылған.
In 1964 the Texas State Historical Survey Committee erected Historical Marker 1690 to preserve the memory of the First Battle of Adobe Walls. The marker is not located at the actual battle site but rather 15 mile (24 km) to the west. The marker states that "though Carson made a brilliant defense, the Indians won."