Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1805–1874 жж.) – Апачи тайпасының басшысы (шамамен 1805–1874).
Apache tribe chief (c. 1805–1874)
Кочиз (апачи тілінде: Ши ка Ше немесе А да тли чи, кейін К’уу ч’иш немесе Чейс, шамамен 1805 – 8 маусым 1874) – Чоконен тайпасының Чирикахуй жергілікті тобының және Чирикахуа апачилерінің Чоконен тобының бас натаны болған. Апач соғыстары кезіндегі маңызды әскери басшы, ол 1861 жылы басталып, 1872 жылы бейбітшілік шарты жасалғанға дейін жалғасқан көтеріліске жетекшілік етті. Кочиз округі оның құрметіне аталған.
Cochise (/k//oʊ/'/tʃ//iː//s/ kohCHEESS; Apache: Shi ka She or A da tli chi, ; later K'uu ch'ish or Cheis, ; c. 1805June 8, 1874) was the leader of the Chiricahui local group of the Chokonen and principal nantan of the Chokonen band of a Chiricahua Apache. A key war leader during the Apache Wars, he led an uprising that began in 1861 and persisted until a peace treaty was negotiated in 1872. Cochise County is named after him.
Өмірбаян
Кочизе (немесе "Шей") – 19-ғасырда мексикалықтар мен американдықтардың басып кіруіне қарсы тұрған ең танымал апачи басшыларының бірі (Геронимо мен Мангас Колорадаспен бірге). Ол сол кездегі адамдарға қарағанда ірі денелі, бұлшықетті, әдемі келбетті және дәстүрлі апачи стилінде ұзын қара шашымен сипатталған. Оның бойы шамамен 6 фут (2 метр) болып, салмағы белгісіз. Өзінің тілінде "Шей" есімі "емен ағашының қасиеттеріне ие" дегенді білдіреді. Кочизенің лейтенант Баском тарапынан қате тұтқындалуы Чирикауаның ұрпақтары арасында бүгінге дейін еске алынады, олар осы оқиғаны "Шатырды тілді" деп сипаттайды. Кочизе әкесінің әйелі Мангас Колорадасқа (Қызыл жеңді, Кан да зис Тлишишен) – қуатты Чихенне Чирикауа басшысына қосылып, ақтардың елді мекендері мен ранчоларына қарсы ұзақ соғыстар мен шабуылдар жасады. 1863 жылдың қаңтар айында генерал Джозеф Р. Уэст, генерал Карлтонның бұйрығымен Мангас Колорадасты бейбіт келіссөздерге шақырып тұтқынға алды. Бейбіт келіссөздер кезінде американдықтар Мангас Колорадасты тұтқынға алып, кейін өлтірді. Самнердің мәлімдемелері мен Слэйденнің сипаттамаларына сүйене отырып, Роберт М. Утли сияқты қазіргі заманғы тарихшылар Кочизенің испан тіліндегі аудармашысы Геронимо болды деп санайды. Бейбітшілік шартынан кейін Кочизе өзінің досы Джеффордспен бірге қысқа ғұмырлы Чирикауа резервациясына (1872–1876) көшті. Ол 1874 жылы табиғи себептерден (вероятно, іш қатерлі ісігінен) қайтыс болды және Аризона штатының Драгун тауларындағы сүйікті лагерлерінің бірінің үстіндегі жартастарға жерленді, қазір ол Кочизе бекінісі деп аталады. Оның жерленген жерін тек оның тайпаластары мен Том Джеффордс ғана білген, бірақ олар оны ешқашан жария етпеді. Кочизенің көптеген ұрпақтары Нью-Мексикодағы Руидосо маңындағы Мескалеро апачи резервациясында және Оклахомадағы Форт-Силл апачи тайпасының Чирикауа жылы бұлақтарында тұрады. Кочизенің портреті бар-жоғы белгісіз; бар деген мәлімдеме жасалған портрет шындығында 1903 жылы Пуэбло де Ислетадан Хуан Рей Абеита есімді адамның суреті.
Cochise (or "Cheis") was one of the most noted Apache leaders (along with Geronimo and Mangas Coloradas) to resist intrusions by Mexicans and Americans during the 19th century. He was described as a large man (for the time), with a muscular frame, classical features, and long, black hair, which he wore in traditional Apache style. He was about 6 feet (2 m) tall and weighed about In his own language, his name Cheis meant "having the quality or strength of oak." The mistaken arrest of Cochise by Lt. Bascom is still remembered by the Chiricahua's descendants today, who describe the incident as "Cut the Tent". Cochise joined his father in law Mangas Coloradas (Red Sleeves, Kan da zis Tlishishen), the powerful Chihenne Chiricahua chief, in a long series of retaliatory skirmishes and raids on the white settlements and ranches. In January 1863, Gen. Joseph R. West, under orders from Gen. Carleton, captured Mangas Coloradas by luring him into a conference under a flag of truce. During what was to be a peaceful parley session, the Americans took Mangas Coloradas prisoner and later murdered him. Based on statements by Sumner and descriptions by Sladen, modern historians such as Robert M. Utley believe that Cochise's Spanish interpreter was Geronimo. After the peace treaty, Cochise retired to the short lived Chiricahua Reservation (1872–1876), with his friend Jeffords as agent. He died of natural causes (probably abdominal cancer) in 1874, and was buried in the rocks above one of his favorite camps in Arizona's Dragoon Mountains, now called the Cochise Stronghold. Only his people and Tom Jeffords knew the exact location of his resting place, which they never disclosed. Many of Cochise's descendants reside at the Mescalero Apache Reservation near Ruidoso, New Mexico, and in Oklahoma with the Fort Sill Apache Tribe of Chiricahua Warm Springs Apache. Whether a portrait of Cochise exists is unknown; a reported portrait is actually that of a 1903 Pueblo of Isleta man named Juan Rey Abeita.
Отбасы
Кочиз Дос тех сех (Dos tes ey, Doh teh seh – "Өрт жанында пісірілген нәрсе", т. 1838 ж.), Чихенн тайпасының Уорм Спрингс және Мимбреньо топтарының басшысы Мангас Колорадастың қызымен үйленді. Олардың балалары Таза (1842–1876) және Найче (1856–1919) болды.
Cochise married Dos teh seh (Dos tes ey, Doh teh seh – "Something at the campfire already cooked", b. 1838), the daughter of Mangas Coloradas, who was the leader of the Warm Springs and Mimbreño local groups of the Chihenne band. Their children were Taza (1842–1876) and Naiche (1856–1919).
Танымал мәдениетте
Эллиотт Арнольдтың 1947 жылы жарық көрген «Қан бауыр» романы Том Джеффордс пен Кочистің арасындағы күрес пен достықтың соңғы кезеңін көркемдеп баяндайды. 1950 жылы режиссер Делмер Дейвс Арнольдтың романын «Сынған жебе» деген атпен фильмге айналдырды, онда Джеймс Стюарт Том Джеффордс, ал Джефф Чандлер Кочиз рөлінде ойнады. «Сынған жебе» фильмі алғашқы рет американдықтарды жақсы жағынан көрсеткен дыбыстық фильм ретінде танылып, американдықтар туралы кең таралған көзқарасты қалыптастырды. Бруклинде, Нью-Йорк қаласында туған еврей актері, ұзын бойлы, әдемі, күйген терілі Чандлер Кочизді Апачи аумағына жасалған шабуылдарға қарсы күресуге мәжбүр болған асыл, қайғылы кейіпкер ретінде сомдады. Джефф Чандлер 1952 жылы «Апачи асуындағы шайқас» фильмінде, сондай-ақ 1954 жылы «Кочистің ұлы» фильмінде Рок Хадсонның ұлы Таза рөлін ойнады. «Сынған жебе» – 1950 жылғы фильм негізінде түсірілген телесериал, ол Том Джеффордс (Джон Луптон) пен Кочиз (Майкл Ансара) арасындағы тарихи қарым-қатынасты көркемдеп көрсетеді. Шоу 1956 жылдан 1958 жылға дейін ABC телеарнасындағы ең танымал уақытта көрсетілді. Кочизді Джефф Морроу 1961 жылы «Боннанза» эпизодында ойнады. Майк Олдфилдтің «Guitars» альбомында «Cochise» атты аспаптық шығарма бар. Audioslave тобының тұңғыш синглі «Cochise» оның құрметіне аталған. Бір сұхбатында гитарист Том Морелло Кочиздің «бостандықта және жеңілмеген күйінде өлген соңғы үлкен американдық үнді басшысы» екенін айтты. Оның отбасы мүшелері тұтқындалып, азапталғаннан кейін АҚШ кавалериясы тарапынан дарға асылғанда, Кочиз бүкіл Оңтүстік-Батысқа соғыс жариялады. Кочиз – қаһарлы, қорқынышсыз, еңбекқор, өз жолында кездескеннің бәріне ашумен шабуыл жасады. Мелоди Гроувстың 2008 жылғы «Аризона соғысы: Колтон ағайындыларының сагасы» романы Кочистің 1860 жылдардың басындағы бас кейіпкерлер Джеймс пен Трейс Колтонмен қарым-қатынасын көркемдеп суреттейді, соның ішінде 1861 жылғы Баском оқиғасы және 1862 жылы генерал Джеймс Генри Карлтон басқаратын Калифорния еріктілерінің Нью-Мексикоға бағытталған күші туралы айтады. Уэс Студи Кочизді «Батыста өлуге миллион жол» фильмінде сомдады, фильмнің оқиғасы Кочиздің өлімінен сегіз жыл кейін, 1882 жылы өтеді. «Жас әділ» эпизодындағы «Бенеат» сериясында Кочиздің мүсіні достар Джейми Рейес пен Тай Лонгшадоудың кездесу орны ретінде бейнеленген. Аполлон 17 ғарышкерлері Тавр-Литтроу аңғарындағы қону орнының жанында Кочиз атымен кішкентай ай кратерін атады. Финикс аймағындағы ойын-сауық паркі, «Легендалы қала» (қазір жабылды), «Кочиздің бекінісі» деп аталатын танымал анимациялық өзен саяхатын ұсынды. «Аспан құлап» телешоуындағы шетелдік жаратылысқа оның адамдық одақтастары «Кочиз» деген лақап ат қойды.
The best selling novel by Elliott Arnold in 1947 titled Blood Brother gives a fictionalized account of the latter part of the struggle and friendship between Tom Jeffords and Cochise. In 1950, director Delmer Daves turned Arnold's novel into a film retitled Broken Arrow, featuring James Stewart as Tom Jeffords and Jeff Chandler as Cochise. Broken Arrow is often credited as the first sound film to show a sympathetic picture of Native Americans and influenced the popular image of Native American people. The tall, handsome, deeply tanned Chandler, a Jewish actor born in Brooklyn, New York, portrayed Cochise as a noble, nearly tragic character forced to fight against the U. S. Army officers who led incursions into Apache territory. Jeff Chandler again portrayed Cochise in the 1952 film The Battle at Apache Pass as well as in Taza, Son of Cochise (1954), with Rock Hudson as his son, Taza. Broken Arrow is a TV series adapted from the 1950 film that told a fictionalized account of the historical relationship between Tom Jeffords (John Lupton) and Cochise (Michael Ansara); the show was aired on ABC in prime time from 1956 through 1958. Cochise was portrayed by Jeff Morrow in a 1961 episode of Bonanza. "Cochise" is an instrumental piece in the album Guitars, by Mike Oldfield. Audioslave's debut single "Cochise" is named after the chief. In an interview, guitarist Tom Morello said that Cochise was "the last great American Indian chief to die free and absolutely unconquered. When several members of his family were captured, tortured, and hanged by the U. S. Cavalry, Cochise declared war on the entire Southwest Cochise the avenger, fearless and resolute, attacked everything in his path with an unbridled fury." The 2008 novel by Melody Groves titled Arizona War: A Colton Brothers Saga gives a fictionalized account of Cochise's dealings with the main characters, James and Trace Colton, during the early 1860s, including the Bascom affair of 1861 and the New Mexico bound force of California volunteers under General James Henry Carleton during 1862. Wes Studi portrays Cochise in A Million Ways to Die in the West despite the film being set in 1882, eight years after Cochise's death. A statue of Cochise is shown as a meeting point between friends Jaime Reyes and Tye Longshadow in the Young Justice episode "Beneath". A small lunar crater was named after Cochise, located near the landing site in the Taurus–Littrow valley, by the astronauts of Apollo 17. Phoenix area theme park, Legend City (now defunct), featured a popular animatronic river ride called Cochise's Stronghold. An alien from the TV show Falling Skies is nicknamed "Cochise" by his human allies.