Кіріспе

Орай (/jʊər/eɪ/, шамамен 1833 – 20 тамыз 1880) – Уте тайпасының Табегуаче (Uncompahgre) руының басшысы, сол кездегі Колорадо штатының батысында қоныстанған. Көшбасшылық қабілетінің арқасында Орай АҚШ үкіметі тарапынан Уте тайпасының басшысы ретінде мойындалды және Утелердің әл-ауқаты үшін келіссөздер жүргізу үшін Вашингтон қаласына барды. Әртүрлі мәдениеттердің қатысқан Таос қаласында өскен Орай көптеген тілдерді үйренді, бұл оған келіссөздерде көмектесті. Келіссөздер Сиу тайпасының шабуылы кезінде бес жасар ұлының қаштарылуынан туған қайғысымен күрделенді. Орай Линкольн, Грант және Хейс президенттерімен кездесті және отаршылармен және үкіметпен бейбіт келісімдерге қол жеткізуге тырысқандығы үшін "бейбітшіл адам" деп аталды. 1879 жылғы Микер қырғынынан (Ақ өзен соғысы) кейін, 1880 жылы Вашингтонға сапар жасады. Ол Колорадода қалуды қалаған Ункомпах Уте тайпасы үшін келісім жасауға тырысты; бірақ келесі жылы АҚШ Ункомпах және Уайт Ривер Уте тайпаларын қазіргі Юта штатындағы резервацияларға көшіруге мәжбүр етті.

Ерте өмір және білім

Орай 1833 жылы Нуэво-Мексикода, Таос Пуэблоның жанында дүниеге келген, қазір бұл штаттың атауы Жаңа Мексика.

1868 жылғы шарт

1866 жыл шамасында, кейбір үндістер мал ұрлап, жаңа қоныс аударушыларды алаңдатып жүрді. Осы уақытта үкімет уте тайпасының жерін көбірек алуға ниеттенді. Үкімет қыс айларына азық-түлік беру туралы уәдесін орындамағандықтан, Орай үкіметке қосымша жер беруге құлшынбады. Дегенмен, көптеген үндістер "ауыр жағдайда" болғандықтан, ол делегация құрамына кіруге келісті.

Микер қырғыны

Аймақтағы шиеленіс 1879 жылғы Ақ өзен Үнді агенттігінде болған Микер қырғынынан кейін күшейді. Уттардың жылқыға деген құмарлығын түсінбеген Нейтан Микер олардың жарыс жолын жыртып, көшпелі аңшылар мен жинаушыларды шаруашылықпен айналысуға мәжбүрлеуге тырысты, сосын ол әскери көмек сұрады. Бейбітшілік іздеп, бас әмірші Дуглас бастаған Ут тайпасы Микерден бейбітшілік тіледі, бірақ төбелес шықты. Бұл американдықтар мен ақтар арасындағы бейбіт келісімдерді одан әрі қиындатты. Жергілікті шаруалар Уттарды көшіруді талап етті. Орай қырғын туралы естіген соң, Уттардың басшысы ретінде жауынгерлердің тарап, кешірілгендерді оған беруін өтінді. Жозефин Микерді қоса алғанда, кешірілгендер Орайдың Лос-Пинос Үнді агенттігіндегі үйіне жеткізілді және Чипета оларға күтім жасады.

Жеке өмір

Орайдың бірінші әйелі Қара Маре олардың жалғыз баласын дүниеге келтіргеннен кейін қайтыс болды, ол Квеашегут есімді ұл, сонымен қатар Пахлоне деп те белгілі еді, ал әкесі оның дөңгелек, шұбатылған бетіне қарай Paron (алма) деп шақыратын. 1859 жылы Орай он алты жасар Чипетаға (Уте тілінде: Ақ әнші құс) үйленді, ол Қара Маре қайтыс болғаннан кейін сол жылдың басынан бері Орайдың ұлын күтіп келген еді. Кейшегут бес жасқа толғанда, Орай оны 1860 немесе 1863 жылы 31 адамнан тұратын топпен бизон аң аулауға алып барды. Олардың Форт-Луптон маңындағы аң аулау лагеріне 300 Сиу жауынгері шабуыл жасады. Кейшегут Чипетамен бірге паналаған шатырынан Уте жауынгерлерін қуып жету үшін шығып кетті. Шайқас аяқталғаннан кейін оны таба алмады. Чипета методист шіркеуінің мүшесі болса, Орай епископальдық шіркеудің мүшесі еді. Қырық бес жыл өткен соң, 1925 жылы оның сүйектері Букскин Чарли мен Джон МакКук басқаратын толық рәсіммен Игнасио зиратында қайта жерленді. 1928 жылы «Денвер Пост» газетінде жарияланған мақаланың бір бөлігінде «Ол халқының қасіретін сезді» делінген. Ал 2012 жылғы мақалада «Орай тайпалар мен ақтар арасында бейбітшілік пен халқы үшін әділдік іздеді, бірақ Роки тауларының шамамен 23 миллион акр жерін билеген бір кездегі қуатты күшті жоюдың қиын міндеті жүктелді» деп жазылған.