Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Минералды шайыр
Mineral wax
Озокерит немесе озоцерит, ежелгіде жер шайы немесе жер балауызы деп аталатын, көптеген жерлерде кездесетін табиғи иісті минералды шайыр немесе парафин. Нақты құрамы мен кристалдық құрылымы болмағандықтан, ол минерал емес, тек минералоид саналады. Бұл атау грек тіліндегі "озо" (ozο) – жаман иіс шығару, және "керос" (keros) – шайыр сөздерінен құралған.
Ozokerite or ozocerite, archaically referred to as earthwax or earth wax, is a naturally occurring odoriferous mineral wax or paraffin found in many localities. Lacking a definite composition and crystalline structure, it is not considered a mineral but only a mineraloid. The name was coined from Greek elements Όζω ozο, to stink, and κηρός keros, wax.
Қасиеттері
Оның меншікті салмағы 0,85-тен 0,95-ке дейін, ал балқу температурасы – . Ол эфирде, мұнайда, бензолда, терпентинде, хлороформда, көміртек дисульфидінде және тағы басқаларында ериді. Галиция озокеритінің түсі ақшыл сарыдан қоңырға дейін өзгереді, ал дихроизмге байланысты көбінесе жасыл түстің реңінде көрінеді. Химиялық құрамы бойынша озокерит әртүрлі көмірсутектердің қоспасынан тұрады, оның құрамында салмағы бойынша 85–87% көміртек және 14,3% сутек болады.
Its specific gravity ranges from 0.85 to 0.95, and its melting point from It is soluble in ether, petroleum, benzene, turpentine, chloroform, carbon disulfide and others. Galician ozokerite varies in color from light yellow to dark brown, and frequently appears green owing to dichroism. It usually melts at Chemically, ozokerite consists of a mixture of various hydrocarbons, containing 85–87% by weight of carbon and 14.3% of hydrogen.
Тау-кен өндірісі
Озокериттің өндірілуі 1880 жылдары Галицияда басталды және бұрын қолмен жүргізілген, бірақ Борислав Актиен Гезельшафт және Гализише Кредитбанкке тиесілі озокерит кен орындарында, олардың ішкі жұмыстары тиісінше , және , тереңдікке жетеді, тасымалдау, сорғылау және желдету үшін электр қуаты қолданылады. Бұл кен орындарында әдеттегідей негізгі шахталар мен галереялар бар, ал озокерит кен қабатының бағыты бойынша салынған қабаттарға жетеді. Кен бетке шыққанда тазалығы әртүрлі болады, әсіресе жаңа кен орындарында таза материалды бөліп алу үшін қолмен іріктеу қажет. Кейде материалға көп мөлшерде топырақ қосылады, содан кейін тау жыныстары немесе тақта тастар қолмен іріктелгеннен кейін, "балауыз тасы" үлкен қазандықтарда сумен қайнатылады, нәтижесінде таза балауыз бетке көтеріледі. Бұл балауыз қайтадан сусыз ерітіледі, қоспалар алынып тасталады, содан кейін материал сәл конустық цилиндрлі қалыптарға құйылады, осылайша нарыққа арналған блоктар жасалады. Шикі озокерит алдымен күкірт қышқылымен, содан кейін көмірмен өңделеді, нәтижесінде коммерциялық церезин немесе керазин алынады. Әдетте, балқу температурасы 0,9 °C болатын тазартылған озокерит немесе церезин көбінесе ара балауызының қоспасы ретінде қолданылады және осы өнімге ұқсату үшін жиі жасанды түрде боялады. Құрғақ бу ағынында дистилляциялау кезінде озокерит мұнайдан және тақта майынан алынатын парафинге ұқсас, бірақ балқу температурасы жоғарырақ, сондықтан одан жасалған шамдар ыстық климатта қолданылса, одан да құнды шам жасау материалына айналады. Дистилляциялау процесінде жеңіл майлар мен вазелинге ұқсас өнім де алынады. Дистилляциялық қалдықтардан қатты, қара, балауыз тәрізді зат алынады, ол үнді каучугімен араластырылғанда, электр оқшаулағышы ретінде оконит деп аталып пайдаланылды. Сондай-ақ, қалдықтардан аяқ киімнің табаны мен өкшесіне жылтырлық беру үшін қолданылатын "өкше допшасы" деп аталатын материал да өндірілді. 1940 жылдан кейін мұнайдан алынатын парафиндермен бәсекелесуге байланысты озокерит өндірілуі азайды. Оның балқу температурасы көптеген мұнай балауыздарына қарағанда жоғары, сондықтан ол электр оқшаулағыштар мен шамдар сияқты кейбір қолданбалар үшін артықшылыққа ие.
The mining of ozokerite began in Galicia in the 1880s, and was formerly carried on by means of hand labor, but in the ozokerite mines owned by the Boryslaw Actien Gesellschaft and the Galizische Kreditbank, the workings of which extend to a depth of , and , respectively, electrical power is employed for hauling, pumping and ventilating. In these mines there are the usual main shafts and galleries, the ozokerite being reached by levels driven along the strike of the deposit. The wax, as it reaches the surface, varies in purity, and, in new workings especially, only hand picking is needed to separate the pure material. In other cases much earthy matter is mixed with the material, and then the rock or shale having been eliminated by hand picking, the "wax stone" is boiled with water in large coppers, when the pure wax rises to the surface. This is again melted without water, and the impurities are skimmed off, the material being then run into slightly conical cylindrical moulds, and thus made into blocks for the market. The crude ozokerite is refined by treatment first with sulfuric acid, and subsequently with charcoal, when the ceresine or cerasin of commerce is obtained. The refined ozokerite or ceresine, which usually has a melting point of , is largely used as an adulterant of beeswax, and is frequently colored artificially to resemble that product in appearance. On distillation in a current of superheated steam, ozokerite yields a candle making material resembling the paraffin obtained from petroleum and shale oil but of higher melting point, and therefore of greater value if the candles made from it are to be used in hot climates. There are also obtained in the distillation light oils and a product resembling vaseline. The residue in the stills consists of a hard, black, waxy substance, which in admixture with India rubber was employed under the name of okonite as an electrical insulator. From the residue a form of the material known as heel ball, used to impart a polished surface to the heels and soles of boots, was also manufactured. Mining of ozokerite diminished after 1940 due to competition from paraffins manufactured from petroleum. It has a higher melting point than most petroleum waxes, and is favored for some applications, such as electrical insulators and candles.