Кіріспе

Британдық теолог Адам Кларк (1762 жылдың 26 тамызы – 1832 жыл) – британдық методист теологы, үш рет Веслиан методистік конференциясының президенті болды (1806–1807, 1814–1815 және 1822–1823 жылдары). Киелі кітапты зерттеуші ғалым ретінде, ол басқа да еңбектермен қатар, ықпалды Киелі кітапқа түсініктеме жариялады. Ол Веслиандық болған.

Ерте өмір және білім

Кларк 1760 немесе 1762 жылы Лондондерри графтығындағы Тобермор маңындағы Мойбег Кирли деген жерде дүниеге келген. Оның әкесі, англикан дінін ұстанған, ауылдық мектеп мұғалімі және фермер болған; анасы пресвитериан болды. Оның балалық шағы өміріне қауіп төндіретін оқиғаларға толы болды. Ол өте шектеулі білім алғаннан кейін, мата фабрикасында шәкірттікке алынды, бірақ бұл жұмыс оған ұнамағандықтан, Уэсли құрған Кингсвуд институтында оқуын жалғастырды. 1778 жылы, он төрт жасында, пастор Джон Уэсли оны Бристольдегі Кингсвудта жақында құрылған методистік семинарияға оқуға шақырды. 1779 жылы ол уағызшының сөзін тыңдағаннан кейін методизмге көшті.

Мансап

1782 жылы он тоғыз жасында ол көшпелі уағыздаушы болып, 1805 жылға дейін Уилтшир округіндегі Брэдфорд аймағына бекітілді. Кейіннен ол негізінен Лондонда тұрып, көп уақытын әдеби зерттеулерге арнады. Кларк діни қызметте теңдесі жоқ болғанымен, аса жанкешті ғалым да еді. Алдымен ол классикалық әдебиеттерге, содан кейін ерте христиан әулиелеріне, одан соң Шығыс жазушыларына – еврей, сирия, араб, парсы, санскрит және басқа Шығыс тілдеріне, сондай-ақ олар ұсынатын әдебиеттерге ерекше назар бөлді. Ол табиғат ғылымдарын ұнататын және «құпия ғылымдар» деп аталатын салаға қызығушылық танытқан. 1804 жылы құрылған "Эклектикалық шолу" журналына материалдарымен үлес қосты және Британдық және шетелдік Библия қоғамына әдеби көмек көрсетті. 1807 жылы ол университеттен және Абердиндегі Король колледжінен философия магистрі (M. A.) дипломын алды. 1808 жылы Абердин университеті Кларкқа құрметті заң докторы (LL. D.) дәрежесін берді, бұл университеттегі ең жоғары академиялық награда. 1815 жылы Кларк Миллбруктағы шаруашылыққа көшіп, бірнеше жыл тұрды. 1823 жылы Кларк Лондонға, содан кейін Хейдон-холлға көшіп, өмірінің соңына дейін сонда тұрды.

Министрлік

Көп ұзамай ол уағыздаушы ретінде ерекше танымал болды. Ол Веслиан қауымында жоғары дәрежеге көтерілді. Кларк 1806, 1814 және 1822 жылдары үш рет Конференцияның президенті болды. Алғашқыда ол Веслиандық тәртіп бойынша, әр түрлі уақытта Ирландия, Шотландия, Канал аралдары және Шетландта (1826) қызмет етті. Кларк сирек кездесетін күш-қуат пен қабілеттерге ие уағыздаушы болды, және әсіресе соңғы жылдары ол толып тұрған шіркеулерге уағыз айтты.

Розетта тасы

Кларк әуесқой тарихшы және ғалым болған, оны Роял Антикварлар қоғамының хатшысы Брандт жаңадан сатып алынған Розетта тасын көруге шақырған. 1803 жылы тастың жазуы мен құрамына әлі де аударма жасалған жоқ, үш тілді де анықтай алмайтын. Кларк тастың базальт екендігін ұсынды, бұл теория жақында дұрыс емес деп табылғанмен, 1900-ші жылдардың аяғына дейін сканерлеудің жақсы жабдықтары жасалғанына дейін дұрыс деп саналды. Ол сондай-ақ үшінші тілдің копт тілі екенін ұсынды (әрине, бұл демотикалық, египет тілінің ертеректегі түрі, ол копт тіліне айналады), бұл 1822 жылы аударманы сәтті аяқтаған Жан-Франсуа Шампольон қолданған.

Мүшеліктер

Ол сол кездегі ең білімді алты қоғамның мүшесі болып сайланды. Ол Британдық және шетелдік Киелі кітап қоғамының мүшесі, 1816 жылы Американдық антиквариат қоғамының феллосы, Корольдік Ирландия академиясының мүшесі, Лондон геологиялық қоғамының мүшесі, Корольдік Азия қоғамының феллосы және Америка тарихи институтының мүшесі болды.

Өлім

Кларк 1832 жылғы 26 тамызда холерадан қайтыс болды. Адам Кларкқа ескерткіш Портруш, Антрим, Антрим қаласында орналасқан.

Киелі кітапқа түсініктеме

Ол ең алдымен Киелі кітапқа 40 жыл бойы жазған түсініктемесімен танымал. Бұл еңбек екі ғасыр бойы методистердің теологиялық негізгі ресурсы болды. Осы жұмыстың жөніндегі пікірлер әртүрлі, бірақ оның білімділігін мойындауды ескеру керек. Ол өзі ғана "Таңдаушылар Киелі кітабын" жасаған ондаған ғалымдардың жартысына жуық көлемде материал жазды. Оның түсініктемелері, әсіресе Аян кітабына жасаған түсіндірмелері, католик шіркеуін Антихрист деп көрсетті. Кларк Веслидің қалыптасқан құтқарылу туралы кальвинистік көзқарасына қарсы болды және оның орнына Веслидің арминиандық ұстанымдарын – алдын ала белгілеу, алдын ала рақым, барлық адамдарға құтқарылу мүмкіндігін ұсыну, толықтай қасиеттену мүмкіндігі және құтқарылуға сенімділік – қолдады.

Теологиялық көзқарастар

Теолог ретінде Кларк методистердің негізін қалаушы Джон Уэслидің ілімдерін нығайтты. Ол Киелі кітап Құдайдың табиғаты мен еркінің толық түсіндірмесін береді деп үйретті. Ол Киелі жазбалардың өзі Құдайдың "қарлылық пен білімсіздіктің көмекейін жоятын" керемет құдайлық сыйы деп есептеді. Оның ең даулы ұстанымы, болжам бойынша, Исаның мәңгілік Ұлды болуына қатысты. Кларк бұл доктринаны растаудың Киелі кітапқа сай екеніне сенбеді, ал Инкарнацияға дейін Исаның "тумаған" екенін тұжырымдады. Әйтпесе, Кларк пікірінше, ол Құдайға бағынышты болып, толыққанды құдайлық емес болар еді. Бұл Кларк үшін маңызды болды, себебі ол Исаның құдайлық мәні кешірімді түсіну үшін маңызды деп санайтын. Кларктың көзқарасына көптеген методистер, әсіресе Ричард Уотсон қарсы болды. Уотсон мен оның жақтастары Кларктың ұстанымы Үштік туралы ілімнің тұтастығына нұқсан келтіреді деп мәлімдеді. Кларктың Христологиялық көзқарасы көп жағдайда методист теологтары тарапынан дәстүрлі көзқарас пайдасына қабылданбады.

Аболиционизмді қолдау

Ол басқа министрлермен бірге құлдықты ерте сынға алды. Ишая 58:6-ға түсініктемесінде ол былай деп жазады:

"Құлдықтан зорлық көріп жүргендер босатылсын! Адамдардың жанын, қанын және денесін құлдыққа сатумен айналысып, сауда жасап жатқан кез келген ұлт қалайша ораза ұстауға немесе Құдайға құлшылық етуге батыл шамыра алады, немесе мұндай Жаратылыстың бар екеніне сенетінін айтуға жүрек етуге болады? Ең опасыз, ең алаяқ, екі жүзділер, бірден діннің жамылуын тастаңдар! Осы сауда-саттықпен айналысып, Иеміз Иса Мәсіхке деген имандылықтарыңды мойындау арқылы өзіңдеріңді мәңгілік қырылуға ұрынбаңдар!"

Шығармалары

Мұнда Кларк жазған маңызды кітаптар бар. Оған қоса, үш томдық "Уағыздар" кітабы, сондай-ақ бірнеше жекелеген сөздер мен бөлек туындылар бар; ал "Классикалық журналда", "Эклектикалық шолуда" және басқа да беделді журналдарда көптеген анонимді мақалалар жарияланған. Бұған Томас Раймердің "Foedera" журналының Жазбалар комиссиясы үшін жаңа басылымын да қосуға болады, оның бірінші томын және екінші томының бір бөлігін баспадан өткізген. Алайда, оның жұмысына қанағаттанбағандықтан басылым тоқтатылды.

Әдебиетте

1834 жылы Лидия Сигорни өлеңін жариялады. Летиция Элизабет Лэндонның «Поэтикалық бейнелеуі» А. Мосс салған доктор Кларк өмірінен алынған бір оқиғаның гравюрасына негізделген. Ол 1836 жылғы Фишердің «Қонақ бөлмесінің альбомдарына» енгізілген, және қоса берілген түсіндірмелер Ливерпульге сілтеме жасайды, сондықтан бұл оқиға оның өмірінің соңында болған болуы мүмкін.