Кіріспе

Джон Тейлор (1694–1761) – ағылшын уағызшысы және теолог.

Ерте өмір

Ланкастердегі ағаш саудагерінің ұлы, Ланкаширдегі Скоттфорт қаласында дүниеге келген. Әкесі Джон - англикан, анасы Сюзанна - диссидент. Тейлор 1709 жылы Уитхейвенде Томас Диксонның басшылығымен диссиденттік мінберге дайындалу білімін бастады, онда ол өзі үшін еврей грамматикасын (1712 ж.) құрастырды. Уитхейвеннен ол Дерби маңында, қуылған пастор Томас Хиллдің ұлы, ұстаз Томас Хиллдің бағынында оқуын жалғастырды. 1715 жылдың 25 наурызында Хиллден кетіп, 7 сәуірде Линкольнширдегі Киркстедтегі қосымша шіркеуді басқарды, оны Дисней отбасы диссиденттік құлшылық үшін пайдаланды. Ол Дербиширдегі диссидент пасторлармен (1716 жылдың 11 сәуірінде) қасиетті қызметке бекітілді. 1726 жылы ол Йоркширдегі Пудсиге шақырудан бас тартты.

Норвикте

1733 жылы ол Генри Финчтің ұлы Питер Финчпен бірге жұмыс істеу үшін Норвичке көшіп барды. Осыған дейін Тейлор диссиденттік православиеден ешқандай ауытқу жасаған жоқ, бірақ жазылуға қатысты тартынды. Уильям Тернердің отбасылық әңгімесіне сәйкес, Норвичке қоныстанғаннан кейін ол қауымымен бірге Сэмюэл Кларктың «Үштік туралы Киелі кітаптағы ілім» (1712) кітабын оқыды, оның көзқарасын қабылдады және осы мәселеде Джон Симсонның шәкірті Джеймс Слосстың (1698–1772) гетеродоксиялық көзқарастары үшін қауымнан шеттетуіне қарсы шықты (1737). 25 ақпан 1754 жылы Тейлор Норвичтегі Октагон шіркеуінің негізін салды, ол 1756 жылдың 12 мамырында ашылды және Джон Уэсли (1757 жылдың 23 желтоқсанында) оны «мүмкін, бүкіл Еуропадағы ең әдемі шіркеу» деп сипаттап, «ескі, қарапайым жақсы жаңалыққа» тым сәнді деп атады. Ашылу сөзінде Тейлор, Глазго университетінен (20 қаңтарда) Д.Д. дипломын алғаннан кейін (6 сәуірде), пресвитериан және басқа да атаулардан бас тартып, тек христианмын деп мәлімдеді; бұл талапты жергілікті сыншы, мүмкін Грантхэм Киллингворт, квакер ретінде «М. Адамсон» деген атпен жазған шабуылға ұшыратты.

Уоррингтон академиясының оқытушысы

1757 жылдың соңында Тейлор Ланкаширге қайтып келді. 1757 жылдың 20 қазанында ашылған Уоррингтон академиясында дінтану ұстазы (әдеп философиясын қоса алғанда) болып жұмыс істеді. Бұл тағайындалу оның қадір-қасиетіне куәлік болды, бірақ алпыс үш жасында бұл өзгеріс оған көңілсіздік әкелді. Ол сабақ беруде, Джон Седдонмен діни мәселелерде келіспеушіліктерге тап болды және оған лайықты құрмет көрсетілмейді деп ойлады. Оның тізелеріне ревматизм орнықты, ол таяқсыз жүре алмады. Күшін жинап, дұға туралы ынталы трактат жазды, бірақ оны басып шығаруға үлкермеді.

Өлім

Тейлор 1761 жылдың 5 наурызында ұйқыда қайтыс болды және Ланкаширдегі Шоубенттегі шіркеу ауласына жерленді. Оның қоштасу рәсімінде Эдвард Харвуд уағыз айтты. Оның естелігіне арналған тақта Шоубент шіркеуінде, ал тағы біреуі Норичтегі Октагон шіркеуінде, онда Сэмюэл Паррдың латын тіліндегі жазуы бар.

Ғылымгер

Эдвард Харвудтың айтуынша, оның классикалық білімдері 'теңдесіз дерлік' болған, бірақ Сэмюэл Парр оның латын тілін сынаған. Оның 1754–7 жылғы еврей конкордансы – бұрынғы еңбектерге негізделген конкорданс және еврей тілінің сөздігі болды, және бұл оның жеке күшімен жасаған еңбегі еді. 1751 жылы ол он үш жылдан астам жұмыс істегеннен кейін оны жариялау туралы ұсыныстар жасады. Бірінші томға (1754) жазылған тізімде жиырма екі ағылшын және он бес ирланд епископының есімдері бар, ал еңбек шіркеу басшылығына арналған. Йоханн Буксторф Ескі және Нольдиус (Христиан Нольде) негізінде жасалған конкорданс, еврей-ағылшын және ағылшын-еврей сөздіктерінің мақсатына қызмет ету үшін құрылған, сондай-ақ еврей түбірлерінің түпкілікті мағынасын анықтауға тырысады.

Теолог

1757 жылы Уэсли Тейлордың көзқарастарын «жаңа киімдегі ескі деизм» деп сипаттады. Джоб Орттон (1778) «оның ішінде соңғы кезге дейін пуритандық рухтың көп бөлігі сақталған» деп атап өтті. Орттонның бұрынғы болжамын (1771), Уолтер Уилсон қолдаған, Тейлордың социниандыққа айналғандығы туралы пікір, Александр Гордон Ұлттық биография сөздігінде негізсіз деп жоққа шығарды. Гордон өзінің Ұлттық биография сөздігіндегі мақаласында этикалық мәселелер Тейлорды спекулятивтік теологиядан гөрі көбірек қызықтырғанын жазды. Оның түпкі күнә туралы еңбегі (Scripture Doctrine of Original Sin, 1740, 1735 жылы жазылған) адам табиғатының кальвинистік көзқарасына қарсы болды және үлкен әсер етті: Шотландияда Роберт Бернс (Джон Гудиге жолданған хат) және Жаңа Англияда Джонатан Эдвардс осы еңбекке сілтеме жасады. Оған алғаш рет Дэвид Дженнингс «Киелі кітаптағы түпкі күнә туралы ілімді қорғау» (1740) еңбегінде жауап берді. Исаак Уоттс Тейлорға «Адамның құлауы мен құтқарылуы» (1740) еңбегінде жауап берді. Джеймс Хервидің «Терон мен Аспазио» шығармасы тікелей Тейлорға бағытталған, тіпті бұл нақты айтылмаған. Джон Уэслидің «Түпкі күнә туралы ілімі» (1757) – Тейлорға Дженнингс, Херви және Уоттс еңбектеріне сүйене отырып, толыққанды жауап. «Киелі кітаптағы түпкі күнә туралы ілім» кейінірек пайда болған унитариандық қозғалыс пен американдық конгрегационалистер үшін негіз болды. Оның Пауылдық теологияны зерттеуі, ішінара Джон Локк бағытында, 1745 жылы апостолдық жазбаларға «кілт» жасады, осы «кілтті» Римдіктерге жолданған хатты түсіндіруге қолданды. Оның осы мәселе бойынша жазған трактатында емес (1751), оның құрбандық туралы көзқарасы нақтырақ айқындалған.

Отбасы

Ол 1717 жылдың 13 тамызында Линкольнширдегі Бостон қаласының жесірі Элизабет Дженкинсонға үйленді (өлгені – 1761 жылдың 2 маусымы). Оның тірі қалған балалары:

Ричард (1762 жылы қайтыс болды), Маргарет Медоузға үйленді; оның үлкен ұлы Филипп Тейлор (1747–1831) 1767 жылы Ливерпульдегі Кей-стритте, 1771 жылы Дублиндегі Юстас-стритте пресвитериан пасторы болды және Медоуз Тейлордың әкесі; оның екінші ұлы, ән жазушы Джон Тейлор. Сара (1773 жылы қайтыс болды), Шоубенттен Джон Ригбиге үйленді, Эдвард Ригбидің анасы.