Кіріспе

Канада сайлауы

1967 жылғы Прогрессивті консервативті партияның көшбасшысын сайлауы Канаданың Прогрессивті консервативті партиясы үшін жаңа көшбасшыны таңдау мақсатымен өткізілді. Конвент 1967 жылдың 4-9 қыркүйегі аралығында Канаданың Онтарио провинциясының Торонто қаласындағы «Мейпл Лиф Гарденс» кешенінде өтті. Роберт Стэнфилд жаңа көшбасшы болып сайланды.

Өмірбаян

Шамамен 2200 делегат дауыс беріп, басшы сайланды. Делегаттардың көпшілігі партияның әр округтегі ұйымдарынан, сондай-ақ партияның әйелдер және жастар ұйымдарынан сайланды. Алайда, көптеген делегаттар экс-официо делегаттар болды, яғни партияның ұлттық атқару комитетіндегі, оған қосылған провинциялық партиялардың басшыларындағы және партияның ұлттық әйелдер мен жастар ұйымдарындағы лауазымдарына байланысты делегат мәртебесін алды. Бұрынғы және қазіргі Прогрессивті консервативті (ПК) Парламент мүшелері мен сенаторлар да экс-официо делегаттар болып табылды. Дәстүр бойынша, партия басшылары сайланғаннан кейін, отставкаға кеткенге немесе қайтыс болғанға дейін қызметте қалатын. Бірақ, осы жағдайда партия мүшелері партия басшысы Джон Дифенбеккер отставкаға кетуге ниет білдірмесе де, басшылық конференциясын өткізу туралы қаулы қабылдағаннан кейін съезд шақырылды. Партияның көптеген өкілдері оның 1957 жылдан 1963 жылға дейін үкіметте болған кездегі тұрақсыздығы мен 1963 және 1965 жылғы федералды сайлауларда канадалық сайлаушылардың қолдауын ала алмауы партияны қайтадан үкіметке жеткізе алмайды деп ойлады. Партия президенті Далтон Кэмп партия ішінде басшылық конференциясын өткізу үшін табысты науқанды ұйымдастырды.

Үгіт-насихат

Джон Маклин 1967 жылғы қаңтарда жарысқа түскен алғашқы үміткер болды. Белгілі емес болғандықтан, оны жеңіл қабылдады, және Джордж Хис пен Дэви Фултон қатысқанға дейін үгіт-насихат толыққанды басталған жоқ. Үгіт-насихаттың көп бөлігінде Хис пен Фултон ең мүмкін жеңімпаздар болып көрінді. Стенфилдтің 19 шілдеде қатысуы жағдайды күрт өзгертті. 3 тамыздағы Дафф Роблиннің қатысуы – дауыс беруге бір айдан астам уақыт қалғанда – үгіт-насихатты тағы да өзгертті, себебі назар екі танымал премьер-министрге көбірек аударыла бастады. Дональд Флемингтің үгітіне қолдау, әсіресе, оның жақтастары Стенфилд пен Роблиннің үгітіне қосылу үшін кеткенде, азайды. Онтарио премьер-министрі Джон Робартстың жарысқа қатысуына қатты қысым көрсетілді, бірақ ол 5 қыркүйекте провинция 17 қазанда сайлау өткізетінін хабарлады. Конвенцияға дейін Роблин, Фултон, Стенфилд және Хиз төрт үміткердің кез келгені жеңіске жете алатын сияқты көрінді. Көптеген делегаттар, әсіресе Квебекіден, белгілі бір үміткерді қолдау туралы шешім қабылмаған еді.

Конвенция

Стенфилд конгресске елеулі серпіліспен келді, бірақ оның сейсенбі күні кешке өткен конгресс сессиясының саяси мәселелер жөніндегі отырысындағы сөйлеген сөзі оны жеңіліске ұшыратуға болатын кандидат етті. Ал Хис өзінің сөзін саяси сессияда көшпенді сатушы сияқты жеткізіп, Хис жеңісіне мүмкіндік туғызбады. Конвент барысында көптеген қауесет тарады, соның бірі – Стэнфилд пен Фултон арасындағы келісім: кім аз дауыс жинаса, сол кандидат сайлаудан шығып, екіншісін қолдайды. Джон Дифенбекер өзінің кандидатурасын ұсына ма, жоқ па деген күмән де одан әрі күшейді. Егер партия «Екі ұлт» саясатын тоқтатуға келіссе, ол қанағаттанатыны туралы ақпарат тарады. Сондай-ақ ол Роблинге, егер конвенция қабылданса, ол конвенттен шығып кететінін айтты. Ақырында, бұл саясат партияның Саяси комитеті тарапынан бекітілді, ал Дифенбекер конвентте қалды. Бірнеше кандидат Дифенбекердің қонақ үйіне барып, оның қолдауын алуға тырысты, бірақ ол соңғы сәтте жарысқа қосылды. Дифенбекер конвентке басшы ретінде сөз сөйледі, ал Эрик Нильсеннің (Майкл Старрдың сайлау штабының жетекшісі) және Джоэл Олдредтің шақыруымен сахнаға шығуға бірнеше минут қалғанда ғана кандидат ретінде сөйлеуді шешті. Ол өзіне бөлінген 19 минуттың тек 8 минуты ғана сөйледі, себебі ол екі күн ішінде екі рет сөз сөйлеп, басқа кандидаттарға қарағанда артықшылық алғысы келмеді. Ол партиядан «Екі ұлт» саясатын қабылдамауды тағы да өтінді. Көрермендердің жартысы оның сөзін ынталы түрде қолдап, шапалақтады. Бұл кез келген кандидатқа көрсетілген ең жылы қабылдау болды. Стенфилдтің сөзі жақсы дайындалған, бірақ оның сейсенбі күні кешкі сөйлеуін тиімді еткен оқу шақыруы болмады. Хис пен Гамильтон кештің ең жақсы сөздерін жеткізді, бірақ осы кезде бәрі шешілді.

Дауыс беру

Стенфилд бірінші дауыс беруде көш бастады, бірақ ол шешуші емес, берік жетекшілік болатын. Роблин Фултоннан екінші орынды мүшкелмен басып өтті, ал олардан кейін бірқатар үміткерлер тізіліп келді. Ең маңыздысы, Дифенбейкер бесінші орынға түсіп, оның лауазымын сақтап қалу мүмкіндігіне нүке айтты. Уокер Соука бар болғаны екі дауыс алып, бірінші болып сайлаудан шығарылды, ал Маклин одан сәл жақсы нәтиже көрсетіп, конвенцияны «тымыршықтап созудан» сақтау ниетімен кері қайтып кетті. Олардың ешқайсысы да басқа үміткерлерді қолдамады, бірақ олардың алған делегаттарының саны өте аз болғандықтан, қолдағанда да көп өзгеріс болмас еді. Екінші дауыс беруде Стенфилд пен Роблин ғана делегаттар санын айтарлықтай арттырды, ал қалған үміткерлер делегаттарын сақтап қалды немесе жоғалтты, соның салдарынан конвенцияның көпшілігі енді бұл ең үздік екеуінің арасындағы бәсеке екеніне келісті. Дифенбейкердің қолдауы осы дауыс беруде құлдырады, оның делегаттарының үштен бірі оны тастап кетті, сондықтан ол тіпті «патша жасаушы» рөлін де атқара алмады. Старр ең аз дауыс жинап, сайлаудан шығарылды, ал МакКатчон кері шегініп, Стенфилдті қолдады. Үшінші дауыс беруде Стенфилд пен Роблин арасындағы алшақтық өзгерген жоқ. Алайда, олардың қолдауы тағы да айтарлықтай өсті, ал Фултонның делегаттар саны өзгеріссіз қалды, оның жеңіске жетуіне қатысты кез келген нақты үмітін жойды, себебі төменгі орындардағы барлық үміткерлер оны қолдаса да, ол келесі турда Роблинмен теңесе алмас еді. Флеминг соңғы орынды алып, сайлаудан шығарылды, ал Дифенбейкер тағы да қолдаудың құлдырауын бастан кешірді, нәтижесінде ол бастапқыда алған делегаттардың жартысынан да азы қалды; ол келесі сайлаудан шығарылатынын біліп, бәсекеден өз қалауынша шығуды қалап, Дифенбейкер кері шегінді, бұл прогрессивті консерваторлардың ең ұзақ қызмет еткен басшысының кезегінің аяқталуын білдірді. Хис те өз делегаттарының саны азайғаннан кейін кері шегінді, және ол да, Флеминг те Стенфилдті қолдады, ал Дифенбейкер Роблинді қолдады (соның салдарынан, кететін тори көшбасшылары өздерінен кейін келетін үміткерлердің ешқайсысын ашық қолдамау дәстүрін бұзды, бірақ Дифенбейкерден бұрынғы көшбасшылардың ешқайсысы өздерінің орнына үміткерлік еткен емес). Төртінші дауыс беруде Стенфилд әлі де көш бастаса да, Роблин алшақтықты бәсеке барысында пайыздық көрсеткіш бойынша ең жақын деңгейге дейін қысқарта алды. Бәсеке барысында дауыс берудің төменгі жағында жүрген Гамильтон осы турда жеңіліп, басқа үміткерлердің ешқайсысын қолдамады. Фултонның дауысы тағы да өзгеріссіз қалды, Гамильтонның делегаттары екі көшбасшының арасында тең бөлінетінін білді, ал ол келесі турда сайлаудан шығарылатыны және қалған екеуінің арасындағы алшақтық әлі де тар екенін ескерсек, ол енді «патша жасаушы» рөлінде болды. Ол келесі дауыс беруден бұрын кері шегінді және ақыры Стенфилдті қолдап, Нова-Шотландтыққа жеңіске жеткізді, бұл бесінші және соңғы дауыс беруде расталды. + Делегаттардың дауыс беру арқылы қолдауы Үміткер 1-ші тур 2-ші тур 3-ші тур 4-ші тур 5-ші тур Дауыс саны % Дауыс саны % Дауыс саны % Дауыс саны % Дауыс саны % STANFIELD, Robert Lorne 519 23.3% 613 27.7% 717 32.7% 865 40.1% 1,150 54.3% ROBLIN, Dufferin (Duff) 347 15.6% 430 19.4% 541 24.7% 771 35.7% 969 45.7% FULTON, Edmund Davie 343 15.4% 346 15.7% 361 16.5% 357 16.5% HAMILTON, Francis Alvin George 136 6.1% 127 5.8% 106 4.8% 167 7.7% HEES, George Harris 295 13.2% 299 13.5% 277 12.6% DIEFENBAKER, John George 271 12.2% 172 7.8% 114 5.2% FLEMING, Donald Methuen 126 5.7% 115 5.2% 76 3.5% McCUTCHEON, Malcolm Wallace 137 6.1% 76 3.4% STARR, Michael 45 2.0% 34 1.5% MACLEAN, John 10 0.4% WALKER SAWKA, Mary 2 Total 2,231 100.0% 2,212 100.0% 2,192 100.0% 2,160 100.0% 2,119 100.0%

Салдары

Бесінші дауыс беруден кейін, партиясы оны тастап кеткеніне және оның үміткері Роблин жеңілгеніне қарамастан, Дифенбекер конвенцияға оралды, оны конвенция төрағасы "біздің ғасырдың ең ұлы канадасы" деп таныстырды. Дифенбекер өзінің ізбасары Стэнфилдты құттықтады және партиядан Стэнфилдке "толық және шартсыз адалдық" көрсетуді сұрады. Дифенбекер 1979 жылы қайтыс болғанға дейін Прогрессивті консервативті парламент мүшесі ретінде қызмет етті. Стэнфилд парламент мүшесі болмағандықтан, Майкл Старр, ол Коммуналар палатасындағы Консервативті партияның фракция жетекшісі болды, 1968 жылғы сайлауға дейін Оппозиция жетекшісі қызметін атқарды. Сайлауда Фултон, Гамильтон және Старр қайта сайланбады, ал Роблиннің федералды саясатқа өту әрекеті де сәтсіз аяқталды. Дифенбекер Принс Альберт округіндегі өкілдігін сәтті қорғады, ал Стэнфилд пен Хиздің бұрынғы округтері таратылды, бірақ олар жаңа округтерде сайлауға түсіп жеңіске жетті. Гамильтон кейін 1972 жылғы сайлауда парламентке қайта оралды, ал Роблин он жыл бойы бизнес мүдделеріне назар аударғаннан кейін 1978 жылы сенатқа тағайындалды. Стэнфилд Канада саясатында беделді тұлғаға айналды, бірақ премьер-министр болған жоқ. Ол 1968, 1972 және 1974 жылдары Пьер Трюдоның Либералды партиясына қарсы үш сәтсіз сайлау кампаниясын жүргізді. Ол көбінесе "Канаданың ең ұлы премьер-министрі болмаған адамы" деп аталады. Дереккөздер: "Торонто Стар" және "Глоб энд Мейл" газеттері, 1967 жылдың тамыз-қыркүйек айлары.