Кіріспе

Терлингва ( /t//ər/'/l//ɪ//ŋ//ɡ//w//ə/ tərLINGgwə) – АҚШ-тың Техас штатының оңтүстік-батысындағы Брюстер округіндегі кен өндіру ауданы және халық санағымен белгіленген елді мекен (CDP). Ол Рио-Гранде өзеніне, сондай-ақ Лахитас және Студи-Бутт ауылдарына жақын орналасқан, Мексиканың Чиуауа штатымен шектес. 1880-ші жылдардың ортасында сынап алуға қолданылатын қызыл күміс (цинабар) табылуы осы аймаққа кеншілерді әкеліп, 2000 адам тұратын қаланың құрылуына себеп болды. Кен өндіру дәуірінен қалған жалғыз іздер – Ховард Перриге тиесілі Чисос кен компаниясының қираған қаласы және жақын жердегі бірнеше жабылып, тасталған шахталар: Калифорния төбесі, Радуга, 248 және Студи-Бутт шахталары. Терлингвеит минералы алғаш рет Калифорния төбесінің жанында табылды. 2020 жылғы мәлімет бойынша Терлингва халқы 78 адамды құрайды.

Тарих

Тарихшы Кеннет Бакстер Рагсдейлдің айтуынша, "Терлингуа аймағында қызыл күкірттің (цинабар) табылуына қатысты мәліметтер аңыздар мен қиялдауларға оранып, алғашқы сынапты алу күні мен орнын анықтау мүмкін емес". Қызыл күкірттің (цинабар) жергілікті американдықтарға белгілі болғандығы айтылады, олар оның жарқыраған қызыл түсін суреттер салу үшін пайдаланған көрінеді. 1900 жылға қарай төрт кен өндіру компаниясы ауданда 1000 бөшке сынап өндірген: Линдхайм және Дьюи, Марфа және Марипоса, Калифорния және Экселсиор. 1903 жылы оларға Техас Алмаден кен өндіру компаниясы, Биг-Бенд Қызыл Күкірт (циннабар) кен өндіру компаниясы және Колкитт-Тигнер бірлестігі қосылды. Джордж У. Ванлес және Чарльз Аллен 1894 жылдан бастап Калифорния тауының аймағын мексикалық кеншілердің 1850 жылға дейінгі хабарларына сүйене отырып зерттеген. Кен 1896 жылы табылды. Жек Доусон, Дж. А. Дэвис және Луис Линдхайм олардан кейін ілесіп келді. 1899 жылы Калифорния тауының кеншілер қауымдастығында Терлингуа пошта бөлімі ашылды. Терлингуа атауының шығу тегі Tres Lenguas (испан тілінде "үш тіл" деген мағынаны білдіреді) сөзінің бұрмалануы болуы мүмкін, бұл ертедегі кен орнына немесе жергілікті ерекшелікке сілтеме жасайды. 1903 жылы аймақта 3000 адам тұрған. Кен орталығы мен пошта бөлімі ақырында Чисос кенішінің аймағына көшірілді, ал бастапқы елді мекен Марипоса деген атқа ие болды. Чисос кеніші Терлингуа қаласында орналасқан және аймақтағы сынаптың көп бөлігін өндірген. 1902 жылы ашылған бұл кеніш 1943 жылға дейін жұмыс істеді, 100 000 бөшке сынап өндірді. Үш шахта 17 деңгейде 32 километрге жуық кеңістікті қамтыды. Кеніште 20 тонналық Скотт пеші және 100 тонналық айналма пеш болған. 1897 жыл шамасында №9 шахтаның жанынан қызыл күкірт (циннабар) табылды, бұл алдыңғы Маккинни Паркер кенішінің негізі болды. 1917 жылы ең жоғары өнімділік – 7200 бөшке құрады. Кеніш 1942 жылдың 1 қазанына дейін Говард Э. Перридің Чисос кен өндіру компаниясымен басқарылды, содан кейін компания төлем қабілетсіздігін жариялады және Esperado кен өндіру компаниясы сатып алды. 1967 жылғы алғашқы чили дайындау байқауының ұйымдастырушыларының бірі, жақын жерде ранчо иесі болған автомобиль өндірушісі Кэрролл Шелби болды. Жалпы дүкеннің жанында Терлингуа зираты орналасқан, ең көне қабір 1903 жылға дейінгі кезеңге жатады, яғни қызыл күкіртті (циннабар) өндіру жұмысы басталған кезде. Зиратқа қазірге дейін Терлингуа тұрғындары жерлену үшін пайдаланып келеді, ал Día de los Muertos мерекесі жыл сайын тойланады. Терлингуа Вим Вендерстің "Париж, Техас" фильмінде көрсетілген. Трэвис неміс дәрігеріне сол жерге жеткізіледі. Терлингуа 2015 жылғы National Geographic Channel телеарнасының "Бадлендс, Техас" шоуының орталық тақырыбы болды. Реалити-шоуда 2014 жылы Глен Фелтстің өліміне байланысты іс қарастырылды. Терлингуа 1993 жылғы Кенни Роджерстің "Рио Диабло" телефильмінің түсірілім алаңы болды.

Білім

Оқу 1909-1910 оқу жылында "шатыр үйінде" басталды. 1923 жылы мектепте 53 оқушы білім алды, оларды бір саман үйінде оқытты. 1927-1928 оқу жылына қарай төрт мұғалім штатқа қосылды. 1930 жылы Чисос тау-кен компаниясы Перри мектебін салды. Бұл 1931-1932 оқу жылында 141 оқушыға арналған төрт бөлмелі әкпен жабынған ғимарат болды. Бұрын Терлингуа ОДМ-де Биг Бенд орта мектебі және Терлингуа бастауыш мектебі жеке мектептер ретінде болған. Брюстер округі қауымдық колледж үшін Одесса колледжінің құрамына кіреді.

Климат

Бұл аймақта жыл бойы күн көп, себебі мұндағы ауа тұрақты түрде төмен түсіп, атмосфералық қысым жоғары болады. Климаты жақын орналасқан Пресидио климатына ұқсас.