Кіріспе
Американдық бизнесмен (1854–1933)
Генри Клей Трекслер (17 сәуір 1854 – 17 қараша 1933) – американдық өнеркәсіпші, бизнесмен және ірі қайырымды, ол Пенсильвания штатының Оллентаун қаласының және оны қоршаған Лехай аңғарының 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басындағы экономикалық дамуына үлкен үлес қосты. Ол өзінің мүлкінің көп бөлігін Гарри С. Трекслер қорына сыйлады, ол осы уақытқа дейін Пенсильвания штатының Лихай округіне 150 миллион доллардан астам қаржы бөлді.
Ерте өмір және білім
Трекслер Пенсильвания штатының Истон қаласында Эдвин (1826–1900) және Матильда (Сауербек) Трекслер (1827–1914) отбасында дүниеге келген. 1860 жылғы АҚШ халық санағында Трекслердің толық аты Генри С. Трекслер деп тіркелген. Алайда 1870 жылғы санақта оның есімі Гарри деп жазылған, және ол өмірінің соңына дейін осы есімді қолданды. Трекслер төрт бауырдың үлкені болған. Оның бауырлары – бала кезінде қайтыс болған Уильям Трекслер (1856–1862), Эдвин Трекслер (1858–1939) және Фрэнк Трекслер (1861–1947). 1885 жылы Трекслер Мэри М. Моссерге үйленді. Олар 1933 жылдың 17 қарашасында автокөлік апатынан алған жарақаттарынан Трекслер қайтыс болғанға дейін 48 жыл бірге өмір сүрді. Бір жыл өткен соң Трекслердің әйелі Мэри де қайтыс болды. Олардың балалары болмады. 1850 жылдары Трекслердің әкесі Эдвин отбасын Пенсильваниядағы Эммаус маңындағы ата-бабаларының шаруашылығына көшірді, онда Трекслердің әкесі екі бауырымен бірге ағаш өңдеу бизнесін бастады. Эммауста жүргенде Трекслер ауыл шаруашылығына, жылқыға және табиғатқа өмір бойы қызығушылық танытты. 1866 жылы, 12 жасында, ол елдегі ең ұзақ тарихы бар қалалық көрмелердің бірі – Ұлы Аллентаун көрмесінде "дәнді жеммен бағылған ең жақсы шошқалар" номинациясында үшінші орынды жеңіп алды. Трекслер алғашқы білімін Эммаустағы Хеннингер мектебінде, кейін Аллентаун орта мектебінде алды. 1869–1870 оқу жылында Трекслер Норристаундағы бір жылдық дайындық мектебі – діни ағымға жатпайтын жекеменшік Tremont Seminary-де оқыды. Оқу жоспарына «Имля, оқу, жазу, ағылшын тілінің композициясы, ағылшын тілінің грамматикасы, шешендік өнер, риторика, логика, арифметика, бухгалтерлік есеп және практикалық есептеу» кірген. Бұл оның формалды білімінің шыңы болды және осы кезде Трекслер кітаптарға, кітаптар жинауға және күнделікті оқуға деген өмір бойы сақталатын құштарлығын дамытты.
Трекслер ағаш компаниясы
Трехлердің ірі бизнес-жобаларының бірі – 1856 жылы Гарри Трехлердің әкесі мен екі ағасы құрған «Трехлер ағаш компаниясы» болды. Көп ұзамай ағалары компаниядан өз үлесін сатып шықты. 1876 жылға қарай Гарри Трехлер осы фирмада жұмыс істеді. Әкесі зейнеткерлікке шыққаннан кейін Трехлер кәсіпорынды толыққанды басқаруға көшті. «Trexler Lumber» ағаш кесу, тіліп өңдеу және ағаш өнімдерін бөлшек саудаға сатумен айналысты. Штаб-квартирасы Аллентаун қаласында орналасқан компанияның Нью-Йорк, Норфолк (Вирджиния), Самтер (Оңтүстік Каролина), Миссисипи және Джексонвилл (Флорида) қалаларында филиалдары мен сату кеңселері болды. Компанияның негізгі таратқыш алаңдары Ньюарк (Нью-Джерси) және Аллентаунда орналасқан. Қызмет ету кезеңінде «Trexler Lumber» Пенсильвания, Оңтүстік Каролина, Прентисс (Миссисипи) және тағы бірнеше штаттарда ағашпен айналысты. Олардың ірі ағаш кесу орындарының бірі Пенсильвания штатының Рикеттс қаласында болды, онда компания 1890 жылдан 1910 жылға дейін 20 жыл ішінде 500 миллион тақ аяқ ағаш жинады. 1900 жылы Трехлердің әкесі Пенсильвания штатының Эммаус қаласында пойыз ат пен арбасын қағып кеткен кезде қаза тапты, соның салдарынан Гарри Трехлер әкесінің мүлкін мұраға алды.
Lehigh Portland Cement (Лейхай Портленд цементі)
Трекслер 1897 жылғы 26 қарашада ресми тіркелген «Лехай Портленд цементі» компаниясының алғашқы бас директоры болды. Компания он бір акционер және 4000 акциямен құрылды; Трекслер акциялардың елу пайызына ие болды. «Лехай Портленд» Аллентаун қаласында, оны қоршаған Лихай аймағында және бүкіл елде бұрын-соңды болмаған экономикалық өсім кезеңінде цемент өндірді. Ірі бөгеттер, тас жолдар, көпірлер және көптеген маңызды құрылыстар үшін цемент шығарған «Лехай Портленд» елдегі ірі өнеркәсіптік кәсіпорынға айналды. 1925 жылға қарай компания көптеген штаттарда шамамен 20 цемент зауытын пайдалануда болды. 1924 жылы «Лехай Портленд цементі» өзінің тарихи өндіріс рекордын жаңартты – 16,5 миллион баррель «Лехай цементі» өндірілді, бұл сол кезде кез келген цемент өндірушінің бір жылдағы ең көп өнімі еді.
Трекслер фермалары
Трекслер фермалары Гарри С. Трекслердің көптеген ауыл шаруашылығымен айналысуларының бірі болды. Ол Лехай округінде жеміс бақшаларын салу үшін ондаған фермаларды сатып алып, біріктірді. 1932 жылға қарай Трекслер бақшалары Лехай округінде 1800 акрдан астам жерді қамтыды. 1933 жылы қайтыс болған кезде Трекслер бақшаларында 36 000 алма, 30 000 шабдалы, 5 000 шие, өрік және груша ағаштары болды. Бақшалар оның шаруашылық қызметінің тек бір бөлігін құрады. 1920-1930 жылдары Трекслер фермалары картоп, бидай, жүгері және сұлының ірі өндірушісі болды. Олар сонымен қатар қой, сиыр және тауық өсірді. 1916-1933 жылдар аралығында Гарри Трекслер Лоухилл қалашығы мен Трекслертаунда тағы 41 ферма сатып алып, оларды ірі қара мал шаруашылығын құру үшін біріктірді. Трекслер өмірі бойы 200-ден астам ферма сатып алды.
Пенсильванияның электр қуаты мен жарығы
Гарри С. Трекслер Пенсильвания электр және жарық компаниясының бес негіздеуші директорының шағын тобының мүшесі болды, кейін PP&L деп, ал қазір PPL Corporation деп аталды. Компания құрылған кезде электрмен жабдықтау саласында бірігу кезеңі басталған еді. 1920 жылы Пенсильвания электр және жарық компаниясы сегіз кішігірім коммуналдық мекемені қамтитын холдинг ретінде құрылды. "Трекслер сондай-ақ Лехай аңғарының коммуналдық инфрақұрылымын салуға ерте қатысты", - деді автор Билл Бек PPL туралы өмірбаянында. Трекслердің бір кәсібі – Лехай аңғарының трамвай компаниясы, ол пайдаланғанынан артық электр энергиясын өндірді. 1920 жылы Трекслер Lehigh Light & Power компаниясын құрды, ол құрылғаннан кейін PP&L компаниясына қосылды. 1928 жылға қарай Трекслердің PP&L-дегі беделі мен ықпалы оған Джон Уайзды компанияның екінші президенті етіп таңдауда жетекші рөл атқаруға мүмкіндік берді. Трекслердің 17 жыл бойы жеке көмекшісі және хатшысы болған Нолан Беннер (1893-1980) PP&L тарихындағы Трекслердің маңызды рөлін тіркеді: "Генералдың өңдеуі мен тартымды мінезі дауды шешті (PP&L штаб-пәтерін қайда орналастыру туралы) және жаңа ғимарат Тоғызыншы және Гамильтон көшелерінің солтүстік-батыс бұрышында салынды". 1928 жылы Аллентаунда PP&L корпоративтік штаб-пәтері ретінде PPL ғимараты ашылғаннан кейін, Трекслер өзінің жеке кеңселерін ғимаратқа көшіру және он екінші қабаттың жартысын алып кету туралы ұсынысты қабылдады.
Пенсильвания Ұлттық гвардиясы
1895 жылғы 8 маусымда Трекслер Пенсильвания Ұлттық гвардиясының подполковнигі және Пенсильвания губернаторы Роберт Э. Паттисонның көмекшісі ретінде әскери қызметке қабылданды. Пенсильвания Ұлттық гвардиясында қызмет еткен кезінде Трекслер 1916 жылғы 9 шілдеде Мексика шекарасындағы федералдық міндетке, ал 1917 жылғы 16 шілдеде Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде шақырылды. Трекслердің ұзақ жылдар бойы қызмет еткен хатшысы және жеке көмекшісі Нолан Беннер өзінің естеліктерінде: "Генерал тамаша әскери келбетке ие болды және ақ түсті атта (Жек О’Даймондс) айнымалы бейнеде болды" деп жазды. Оның әскери келбеті көптеген жағдайларда бағаланды, ол 1911 жылғы 24 қаңтарда Пенсильвания Ұлттық гвардиясының полковнигі және генерал-квартирмейстері болып тағайындалды. Зейнетке шыққаннан кейін Трекслер 1918 жылғы 22 сәуірде бригадалық генерал шенімен Ұлттық гвардиядан босатылды.
Қорғау
Гарри Трекслер – ерте замандағы табиғатты қорғаушылардың бірі болған. Ол табиғаттың маңыздылығын және жабайы жануарларды олардың табиғи мекенінде сақтау қажеттігін жақсы түсінген.
Трекслер аң қорығы және бизон
Америка бизоны жоғалудың қаупіне жеткенде, Трекслер 1911 жылы түрді сақтап қалу үшін белсенділік танытты. Ол Лехай окруғындағы Лоухилл және Солтүстік Уайтхолл елді мекендерінде шаруа қожалықтарын сатып алып, бизондарға арналған қорық құрды. Соңында Трекслер жануарлардың өмір сүруіне шамамен 1170 акр жерді бөлді. Біраз уақыттан кейін ол қорыққа бұғы және қаландарды да қосты. 1933 жылы Трекслер қайтыс болғаннан кейін, қорық Лихай округіне өтті, ол 1935 жылы меншік құқығын алды және содан бері осы жерді басқарып келеді.
Аллентаунды алабұға балықтарын өсіру зауыты
Трекслер 1907 жылы Аллентаун қаласының маңында форель шаруашылығын сатып алды. Табиғатқа деген құмарлығы оған тағы бір коммерциялық жобаны дамытып, әуесқойлығын арттыруға мүмкіндік берді. Жылдар бойы Трекслер форель шаруашылығын кеңейтіп, жаңғыртып, өнімді кәсіпорынға айналдырды. Әуесқойлық ретінде басталған іс, гүлденген кәсіпке айналды. Аллентауннан солтүстікке қарай 50 миль жердегі Хиккори Рун ағындарының дамуының арқасында Трекслер форелін сата алды және жаңа шаруашылық тәсілдерін сынап көру және пайдалану үшін жеке қорық құрды.
Хикори Рун мемлекеттік саябағы
Трекслер ашық ауада жүруге құштар болған; ол форель балық аулау мен аң аулауды өте қадір тұтқан. Аллентауннан солтүстікке қарай елу шақырым жерде, Уайт-Хейвеннен шығысқа қарай алты шақырымда, 1918 жылғы қаңтарда Трекслер сатып алған Хиккори Рун мемлекеттік паркі орналасқан. Бұл аймақ 1820 жылдары ережесіз ағаш кесу және қабық сызудан зардап шеккен. 1839 жылға қарай Хиккори Рун ағысында алты ағаш өңдеу тіршілігі болған ("run" – оның сипаттамасында қолданылатын сөз, яғни өзен). Регламент болмағандықтан, ағаштардың шамадан тыс кесілуіне, орман өрттеріне және тау беткейлерінің қирауына әкелді. Аймақ эрозиядан, орман өрттерінен және жердің бұзылуынан зардап шекті. Алайда, 1900 жылға қарай орман жаңаруға, өсуге және қайтадан гүлденуге бастады. 1920 жылы Трекслер өзінің қызығушылығына күмән келтіргендерге былай деді: «Жақын арада адамдар аз сағат жұмыс істейтін болады және оларға көбірек бос уақыт болады. Мен Хиккори Рунның отбасылар келіп, салауатты демалыс алатын мемлекеттік саябаққа айналуын қалаймын». Парк қызметкерлерінің мәліметінше, соңғы есептер бойынша Хиккори Рун мемлекеттік паркіне жылына орташа есеппен 300 000 адам келеді. Мемлекеттік паркті құрайтын жерлердің көп бөлігі 1937 және 1938 жылдары Трекслер мұрагерлері арқылы федералды үкіметке сатылды. Мұрагерлік мүлікті басқарушы Нолан Беннер өзінің естеліктерінде былай деп жазды: «Мен үкіметке жолдаған хатымда келесіні айттым»:
Хиккори Рун жерлері үкіметтік немесе мемлекеттік саябақ үшін өте ыңғайлы жерде орналасқан. Генерал Трекслердің осы әртүрлі учаскелерді сатып алуына 25 жыл кетті, және біздің мемлекетіміздің немесе үкіметтің мұндай үлкен учаскені, қоғамдық саябақ мақсатына ерекше қолайлы кедергілерсіз сатып алуы мүмкін емес. Бүгінгі күні Хиккори Рун мемлекеттік саябағында 15 990 акр демалыс орны бар, онда 40 мильден астам жолдар мен форель ағындары бар.
Өлім
1933 жылғы 16 қарашада Трекслердің машинасы Пенсильвания штатының Уилсон қаласындағы Уильям Пенн тас жолында тоқтап тұрған жүк көлігімен соқтығысты. Трекслер ертесі күні жарақаттарынан көз жұмды.
Қайырымдылық
Трекслердің қайырымдылығы Гарри C. Трекслер қоры арқылы Allentown қаласында одан әрі жалғасуда.
Балалар
Трекслер және оның әйелі Мэри 1914 жылы алғаш рет өткізілген Ромпер күнін ұйымдастыруға көмектесті. Жыл сайын өткізілетін Ромпер күні Аллентаун қаласының ойын алаңдарындағы ұйымдастырылған жазғы шаралардың аяқталуын білдірді. Қаланың ойын алаңдарынан келген балалар, олардың ата-аналары және қауымдастық мүшелерімен бірге жүгіру жарыстарына, түрлі билер мен жаттығулардың көрсетіліміне қатысты. Трекслерлер шараны жүзеге асыру үшін жұмыскерлерді ұйымдастырып, мыңдаған балаларға, ата-аналарға және достарға көлік және тамақпен қамтамасыз етті. Трекслерлердің қолдауының арқасында бұл шара әлі күнге дейін Аллентаун қаласында жыл сайын өткізіліп келеді. Трекслердің Скауттарға қаржылық көмегі 1916 жылға дейін жетеді, сол кезде Скауттар АҚШ-та жаңа ғана дамуда болған. Бірде Трекслер 50 баладан тұратын толық отрядты "бірдей киіммен, шатырлармен және басқа да жабдықтармен, барлығы да жоғары сапалы" қамтамасыз етті. Ол Скауттарды көптеген тәсілдермен қолдады, соның ішінде шамамен 800 акр жер сатып алып, оны Трекслер Скауттар резерваты деп атады.
Аллентаунның қоғамдық саябақтары
Трекслер Аллентаун қаласының қоғамдық саябақтарының әкесі ретінде танылған. Аллентаун қалалық жоспарлау комиссиясы 1964 жылғы саябақтар туралы толыққанды баяндамасында: «Бұл саябақтар – генерал Гарри Клей Трекслерге арналған мәңгілік ескерткіш» деп жазды. Аллентаунның саябақ жүйесі 1908 жылы қаланың батыс жағында ашылған Батыс паркімен бастау алды. Ол Трекслердің қаржысымен және Филадельфия сәулетшісі Дж. Франклин Миханның жобалауымен салынды. 1931 жылы Трекслер форель шаруашылығының 31 акр жерін сыйға берді, ол кейін Аллентаунның Кішкентай Лихай саябағының бір бөлігіне айналды, сондай-ақ басқа жер иелері де Трекслердің үлгісімен әрекет етті. Аллентаун қаласы парктер жүйесін кеңейту үшін қосымша Трекслердің меншігін алды. Трекслердің қайтысынан бері Гарри С. Трекслер қоры Аллентаунның саябақтарын қолдауға 50 миллион доллардан астам қаржы бөлді және қаланың ауқымды қоғамдық саябақ жүйесіне жеке қаржыландыру көмегін көрсетуде.
Мұра
2001 жылы Ұлттық кәсіпкерлік комиссиясы 1917 жылғы «кәсіпкерлік алыптарын» таныған есеп жариялады. Trexler бір кезде әлемдегі ең ірі цемент өндіруші саналған Lehigh Portland Cement Company компаниясын құрудағы рөлі үшін тізімге енгізілді. Аталған 27 американдық кәсіпкердің тізіміне Джордж Истман, Генри Форд және Харви Сэмюэл Файрстоун сияқты белгілі бизнес-тұлғалар да кірді, олардың барлығы «американ бизнесінің кәсіпкерлік алыптары» деп танылды.
Гарри С. Трекслер қоры
Трекслер Трасты құрылғаннан бері 150 миллион доллардан астам қаржы бөлді, "оның ішінде Аллентаун қаласына 'барлық саябақтарды жақсарту, кеңейту және күтіп ұстау' үшін 51 миллион доллардан астам қаражат бөлінді". 130 миллион доллардан астам активтері бар бұл траст жыл сайын бірнеше миллион доллар үлестіреді. Трекслердің көп жылдық көмекшісі және хатшысы Нолан Беннер бірде былай деп жазды: "Ол жомарттықпен және болашақты көре білумен өмірі бойы жинаған табысын адамдарының жақсаруына арнаған адам ретінде танылатын болады".