Кіріспе

Мұз биі жұбы, ағылшын мұз үстінде сырғанау дуэті Торвилл мен Дин (Джейн Торвилл мен Кристофер Дин) – британдық мұз бишілері және бұрынғы британдық, еуропалық, олимпиадалық және әлем чемпиондары. Сараеводағы 1984 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарында бұл жұп алтын медальді жеңіп алды және Морис Равельдің «Болеро» музыкасымен орындалған бағдарламасы үшін барлық төрешілерден 6.0 балл алып, тарихтағы ең жоғары ұпай жинаған фигуристтердің бірі болды. Олар он екі толық 6.0 және алты 5.9 балл алды, соның ішінде әр төрешінің көркемдік әсеріне берген бағасы 6.0-қа тең болды. Ұлыбританияда ең көп көрермен жинаған телебағдарламалардың бірі болған 1984 жылғы Олимпиада ойындарындағы олардың өнерін 24 миллионнан астам британдық теледидар көрермені тамашалады.

Серіктестік және Олимпиада

1975 жылы Джейни Торвилл британдық жасөсперімдер жұптарының чемпионы атанды, ал Кристофер Дин және оның серіктесі британдық жасөсперімдер мұз биі сайысында жеңіске жетті. Ноттингемдік жаттықтырушы Джанет Саубридж оларды бірге жұптастырды, осыдан кейін жақын арада олар мұз биінің тарихын бастады. Олар 1976 жылы алғашқы кубоктарын жеңіп алды. 1979 жылы олар жаттықтырушы Бети Каллауэйге ауысты. 1980 жылғы қысқы Олимпиада ойындарында Лейк-Плэсидте 5-орынды және сол жылы әлем чемпионаттарында 4-орынды алғаннан кейін, 1994 жылғы қысқы Олимпиададан басқа, қатысқан барлық жарыстарда бірінші орыннан төмен түспеді. Әнші-актер Майкл Кроуфорд олардың жаттықтырушысымен бірге команданың төртінші мүшесі болды. Ол шамамен 1981 жылы оларға кеңесші болды, 1983 және 1984 жылғы Олимпиадалық бағдарламаларын жасауға көмектесті және "оларға актерлік өнерді үйретті". Кроуфорд олар туралы: "Мен оларды керемет жастар деп таптым, егер мүмкіндігің болса, оларға көмектескім келеді", - деді (The Times, 1982 жылғы қараша). Ол жаттықтырушысымен бірге рингте болды, команда "Болеро" биімен Олимпиадада тамаша ұпай жинады.

Кәсіби мамандық

Торвилл мен Дин сақтандыру клеркі және полиция қызметкері қызметтерін тастауға мүмкіндік алды, бұл Ноттингем қаласының грантына байланысты болды, бірақ Олимпиадаға қатысу құқығын сақтап отырғанда конькимен айналысып ақша табуға рұқсат етілмеді. 1984 жылы кәсіби спортқа көшкеннен кейін, олар жаңа мәртебелерінің қаржылық және көркемдік мүмкіндіктерін пайдаланды. Алдымен австралиялық би хореографы Грейм Мерфимен жұмыс істеді, соның арқасында өздері үшін ғана емес, сонымен қатар Австралия, АҚШ және Еуропа бойынша тақырыптық тұжырымдамасы бар толық мұз шоуларын жасады. Олардың жобаларына "От пен мұз" атты түсірілген ертегі кірді. Әдетте, Дин өзі орындағысы келген тізбекті ойлап шығарды, ал Торвилл оны техникалық тұрғыдан жетілдіру үшін оған көмектесті. Олар команда ретінде басқа мұз бишілері мен конькишілерге хореография қойды, әсіресе Франция үшін Альбервиллдегі 1992 жылғы Қысқы Олимпиадасында күміс медальді "Вест-Сайд Стори" бағдарламасымен жеңіп алған канадалық ағайынды Изабелль мен Пол Дюшнейге.

Олимпиадаға қайта оралу

Он жыл кәсіби спортпен айналысқаннан кейін Торвилл мен Дин 1994 жылы Норвегияның Лиллехаммер қаласында өткен Олимпиада ойындарына (1980-ші жылдардың басқа да ұлы конькимен жүгірушілері, Брайан Боитано мен Катарина Витт сияқты, жарамдылық ережелерінің өзгеруіне байланысты) әуесқойлар қатарына оралуға шешім қабылдады. Жұп 1993 жылы Норвегияның Хамар қаласына көшіп, фигуралы сырғанау жарыстарын өткізген Хамар Олимпиадалық амфитеатрында жаттығулар жасады. Олардың еркін биі мұз биінің кейбір идеяларын қайта жаңғырту мақсатымен құрастырылды, олар осы идеяларды бұрын бөлшектеуге өздері үлкен үлес қосып еді; "Let's Face The Music and Dance" атты биде махаббат сезімінен гөрі көрініс, театрлық керек-жарақтар немесе күшті идеологиялық мәселелер болмады; керісінше, Астер мен Роджерс дәстүріндегі таза, көңіл көтеріп, жеңіл биге басымдық берілді. Бұл биде ереже шегін кеңейтетін бір қимыл болды – көмекпен жасалған көтеру, бірақ олар осы биді Еуропа чемпионатында орындағанда төрешілерден ешқандай шағым түскен жоқ. Олардың "Музыкаға бетпе-бет келу" атты бірлескен автобиографиясында айтылғандай, көтеру техникалық тұрғыдан заңды болды, себебі ережеде "иекден жоғары" көтеруге тыйым салынған, ал олар қолданған көтеру иек деңгейінде болды. Төрешілер Торвилл мен Динды үшінші орынға, мәңгілік күміс жүлдегерлер Усова мен Жулинды екінші орынға, ал алтын медальді келесі төрт жыл бойы алтын медальді жеңіп алған Гришук пен Платовқа берді.

Олимпиададан кейінгі өмір

Лильхэммердегі көңілі толмаған нәтижеден кейін Торвилл мен Дин 1994 жылғы 2 наурызда "кәсіби коньки спортынан" зейнеткерлікке шықты. Бірақ олар жоспарланған және өте табысты "Face the Music" турнесін жалғастырды, одан кейін көптеген жобалар іске асырылды: Дин ағылшын ұлттық балеті үшін Пол Саймонның әндеріне билер жинағын хореографиялады, кәсіби жарыстарға қатысты, Stars on Ice тобымен гастрольдік сапарлар жасады және виолончельші Йо-Йо Мамен және режиссер Патрисия Роземамен бірлесіп "Бахтан шабыттанған: Алты қимыл" видеосын жасады. 1998 жылдың соңында олар Лондонның Уэмбли стадионында "Мұздық оқиғалар" атты мұз шоуын ұйымдастырды, онда "ұшатын" мұз балеті және тағы басқа кереметтер болды. Осы аралықта олар хореографиялық жұмыстарын жалғастырды, әсіресе 2000 жылы әлем чемпионатын жеңіп алған француздық қар биі командасы Аниссина мен Пейзерат үшін. 1998 жылы бұл жұп ресми түрде зейнеткерлікке шықты, әрқайсысы жеке жаттықтырушы және хореограф ретінде жұмыс істеуін жалғастырды. 2006 жылдан бері олар ITV телеарнасының "Мұзда биле" және оның австралиялық нұсқасы "Торвилл мен Диннің мұзда билеуі" бағдарламаларында жаттықтырушылар, хореографтар және орындаушылар болып қатысты. ITV шоуы 2010 жылдың қаңтар айында бесінші маусымын көрсетті. 2007 және 2008 жылдардағы Ұлыбританиядағы "Мұзда биле" бағдарламасынан кейін Торвилл мен Дин шоуды Ұлыбритания бойынша гастрольдік сапарға шығарды; осыған ұқсас турне, "25 жылдық мереке" (олардың Сараево Олимпиадасындағы жеңісінің құрметіне) 2009 жылы өтті. 2014 жылы Торвилл мен Дин Сараевоға Олимпиадалық өнерінің 30 жылдығын тойлау үшін тағы бір рет "Болеро" биін орындауға оралды. 2017 жылғы Жастар Олимпиада ойындарына дейін Сараево қаласының мэрі шақырған бұл шара тұрақты мұз айдыны құруға қаражат жинауға көмектесті және олардың Олимпиаданы Сараевоға қайтаруға жасаған күш-жігерін еске түсірді. 2015 жылы Торвилл мен Дин Манчестер опера театрында "Сүкіршік" спектаклінде пантомималық дебют жасады. 2018 жылдан бері олар Эшли Банжо және Оти Мабузе төрешілермен бірге "Мұзда биле" бағдарламасының бас төрешілері болды. 2024 жылғы 14 ақпанда 2025 жылғы сәуір-мамыр айларында өтетін Ұлыбританиядағы соңғы турнесінен кейін зейнеткерлікке шыққанға дейін олардың бірге коньки тебудің соңғы реті болатыны жарияланды.

Тарихи және тақырыптық музыканы қолдану

1981 жылғы әлем чемпионатында жеңіске жеткеннен кейін (сол арқылы MBE медаліне ие болды), Олимпиадаға дейін үш жыл қалғанда, олар бір музыкалық шығарманы пайдаланып, сюжеттік немесе тақырыптық элементтері бар репертуарды жоспарлай бастады. Сол кезде мұз биіндегі "ұзақ" бағдарламалар әдетте әртүрлі қадамдарды көрсету үшін әртүрлі ырғақтармен бірнеше музыкалық шығармаларды қолданды (мысалы, 1981 жылғы еркін биде "Fame", "Caravan", "Red Sails in the Sunset" және "Sing, Sing, Sing" таңдалды); ал бастапқы үлгі биінде тек бір музыкалық шығарма қолданылды, бірақ бүкіл репертуар үш рет қатарынан, дәл сол күйінде орындалуы керек еді. 1982 жылы олар "Мак пен Мейбл" мюзиклінен алынған увертюраға ұзақ бағдарлама ұсынды, ол тәтті, бірақ құйынды махаббаттың сезімдерін оятты; 1983 жылғы әлем чемпионатында олар "Барнум" музыкасымен циркке сапар жасады, бұл қойылым оларға сахналық шоу жұлдызы Майкл Кроуфордтың көмегімен әлемдегі алғашқы толыққанды бағалауын әкелді; 1984 жылы Олимпиадада олар "Болеро" және драматикалық "Пасо Добель" (Capriccio Espagnol) қысқа репертуарымен әлемді таң қалдырды, онда Торвилл – тореадордың плащысы болды. Олар музыканы мұқият таңдап, өңдеуді және техникалық тұрғыдан да, көркемдік тұрғыдан да тартымды репертуарды құруды үйренді, ал олардың өнерлерінің аяқталуы тақырыпқа сәйкес келетін костюмдерді қамтыды. 1989 жылы дуэт Австралияға сапар жасаған кезде Кевин Стэнтон продюсерлік еткен, Уорвик Боун мен Дерек Уильямс аранжировка жасаған "Here We Stand" альбомын жазды, ал Кристофер Дин Сиднейде жарақат алған буынынан жазылып жатқанда жазу жұмыстары жүргізілді. Альбомның сатылымы нашар болды, мүмкін, себебі альбомда бишілердің әншілердің дауыстарын қолданып орындаған әндері болды, олар билеген музыканың орнына, алайда ол iTunes-та сақталып қалды.

Олимпиада ережелерін сақтау

1984 жылғы Олимпиадада Торвилл мен Диннің еркін биі Морис Равельдің Болеро музыкасымен орындалды. Равельдің түпнұсқа Болеро композициясы 17 минуттан асады. Олимпиада ережелеріне сәйкес, еркін бидің ұзақтығы төрт минутты құрауы керек (плюс-минус он секунд). Торвилл мен Дин Болероны «мұзға қойылған» нұсқаға дейін қысқарту үшін музыканы өңдеушіге жүгінді. Бірақ оларға Болероны кемінде 4 минут 28 секундқа дейін қысқартуға болатыны айтылды, бұл Олимпиада ережелерінен 18 секунд артық. Торвилл мен Дин Олимпиада ережелер кітабын қарап, конькимен сырғанаудың уақыты конькишілер сырғанауды бастаған кезде есептеледіін анықтады. Сондықтан, олар алғашқы 18 секунд бойы коньки жалақтарын мұзға тигізбесе, Болероны пайдалана алады. Олар өнер көрсетуді сондай етіп жоспарлады, Торвилл алғаш мұзға жалақ тигізгенде, оларға коньки тебуге ең көп уақыт қалады.

Докудрама

2018 жылдың шілдесінде ITV арнасы «Торвилл және Дин» атты тамыр тарихтық фильм-докудрамасын түсіруге тапсырыс бергені жарияланды, сценарийін Уильям Айвори жазды, ал өндірісін Darlow Smithson жүзеге асырды. Фильм 2018 жылдың 25 желтоқсанында көрсетілді, онда Дин рөлін Уилл Тюдор, ал Торвилл рөлін Поппи Ли Фрайр сомдады. Ноттингем қаласынан шыққан актриса Кэсси Брэдли Диннің бірінші серіктесі Лиан рөлінде ойнады. Брэдли бұл рөл үшін барлық коньки тебу сахналарын өзі орындады.