Жаңа туған жануарлардың дамуы мен қоршаған ортаға бейімделуі
Hatchling
Жұмыртқадан жасылған жануарлар (балықтар, амфибиялар, т.б.) туралы мағлұмат. Хенобиотиктердің әсері, эстрогендердің балыққа тигізетін зияны жайлы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жұмыртқа туғызатын жануарлар биологиясында, жаңадан шайқасқан балық, қосмекенді, бауырымен жорғалаушы немесе құс – шабал деп аталады. Монотремалар деп аталатын сүтқоректілердің тобы жұмыртқа салады, және олардың жас ұрпақтары да шабал болып есептеледі.
In oviparous biology, a hatchling is a newly hatched fish, amphibian, reptile, or bird. A group of mammals called monotremes lay eggs, and their young are hatchlings as well.
Балық
Балықтың шабақтары, әдетте, ата-аналық күтім алмайды, бұл жағынан рептилияларға ұқсайды. Рептилиялар сияқты, балық шабақтарына да ксенобиотиктердің әсері тиюі мүмкін. Мысалы, ксеноэстрогендерге ұшырау балықтарды етектендіруі мүмкін. Сонымен қатар, көмірқышқыл газының жоғары концентрациясы бар суда өскен шабақтардың мінез-құлқы өзгереді, мысалы, олардың жыртқыштардың иісіне тартылуы мүмкін. Бұл өзгеріс габазинмен емдеу арқылы кері қайтарыла алады, бұл қышқыл сулар шабақтың ми химиясына әсер етеді деген гипотезаға негізделген.
Fish hatchlings generally do not receive parental care, similar to reptiles. Like reptiles, fish hatchlings can be affected by xenobiotic compounds. For example, exposure to xenoestrogens can feminize fish. As well, hatchlings raised in water with high levels of carbon dioxide demonstrate unusual behaviour, such as being attracted to the scent of predators. This change could be reversed by immersion into gabazine water, leading to the hypothesis that acidic waters affect hatchling brain chemistry.
Құмтазылар
Қоңырбашаның (дернәсілдің) мінез-құлқы бірнеше мың нейронмен бақыланады. Ксенопус дернәсілінің шайқасқаннан кейінгі алғашқы күнінің 99 пайызы аузынан шығатын шырыш жіпке ілініп өтеді; егер ол осы жіптен ажырап кетсе, он секунд ішінде қайтадан жүзіп ілінеді.
The behavior of an amphibian hatchling, commonly referred to as a tadpole, is controlled by a few thousand neurons. 99% of a Xenopus hatchling's first day after hatching is spent hanging from a thread of mucus secreted from near its mouth will eventually form; if it becomes detached from this thread, it will swim back and become reattached, usually within ten seconds.
Жыртқыш жануарлар
Жылқылардың балапандары мүлдем басқаша, құстардың балапандарынан өзгеше. Көптеген жылқылардың балапандары ата-аналары сияқты инстинкттермен туады және жұмыртқадан шыққаннан кейін бірден өздеріне қарай өмір сүруге кетеді. Жұмыртқадан жаңа шыққан кезде, балапандар ересек түрлерінен бірнеше есе кіші болуы мүмкін: қарағай жыландары алғашқыда 30 грамм салмақпен туады, бірақ ересек болғанда 1400 граммға дейін жете алады. Бұл тіпті динозаврларда да осылай болған. Теңіз тасбақаларының жынысы инкубация температурасымен анықталады. Жұмыртқаларын құмға көміп қоятын түрлерде, құмдағы ойықтар шайқаудың жақын уақытта басталатынын көрсетеді. Теңіз тасбақаларында бұл әдетте жұмыртқа салғаннан кейін 60 шамасында, көбінесе түнде болады. Дегенмен, ксенобиотикалық қосылыстар, әсіресе эндокриндік жүйеге зиян келтіретін қосылыстар, балапандардың жыныстық қатынасына да әсер етуі мүмкін. Тұрақты органикалық ластаушылар (ТОЛ) және октилфенол сияқты басқа ластаушылар да балапандардың өлімі мен деформация деңгейін арттырады. Торғайлар сияқты жануарлар жұмыртқадан шыққаннан кейін қауіпсіз жерге жету үшін компас және маяк әдістерін қоса алғанда, туа біткен навигациялық дағдыларға ие. Мысалы, тасбақалардың балапандары толқындарға қарсы жүзіп, жағадан және жыртқыштардан қашуға тырысады. Олар сондай-ақ суға жету үшін көкжиектің ең жарқын бөлігіне қарай беттейді: алайда, адамның қызметі тасбақалардың балапандарын жаңылыстыратын жарық көздерін жасады, олардың тікелей суға бармауына және дегидратация мен жыртқыштарға ұшырауына себеп болады. Iguana iguana түрінің балапандары да олардың дамуының бір бөлігі ретінде ересектерден ас қорытуға қажетті ішек флорасын алады. Табиғатта, шаяндар, мысалы, крабтар сияқты жыртқыштардың, сондай-ақ адам жасаған кедергілердің салдарынан балапандардың тірі қалу деңгейі өте төмен. Адамның араласуы кейде жылқылардың балапандарына да пайда келтірді. Мысалы, кешін жұмыртқалаған тасбақаларды Джорджия университеті сияқты ұйымдар өсіру үшін алады. Крокодилдер сияқты түрлерде гидратация деңгейі де эмбриондардың тірі қалуында маңызды рөл атқарады.
The reptile hatchling is quite the opposite of an altricial bird hatchling. Most hatchling reptiles are born with the same instincts as their parents and leave to live on their own immediately after leaving the egg. When first hatched, hatchlings can be several times smaller than their adult forms: Pine Snakes weigh 30 grams when they first hatch, but can grow up to 1,400 grams as adults. This appears to have been the case even in dinosaurs. In sea turtles, hatchling sex is determined by incubation temperature. In species in which eggs are laid then buried in sand, indentations in the sand can be a clue to imminent hatching. In sea turtles, this usually occurs about 60 days after the laying of eggs, and often at night. However, exposure to xenobiotic compounds, especially endocrine disrupting compounds, can affect hatchling sex ratios as well. Persistent Organic Pollutants (POPs) and other pollutants like octylphenol are also known to increase rate of hatchling mortality and deformity. Upon hatching, animals such as turtles have innate navigational skills, including compass and beacon methods of navigation, to reach safety. For example, turtle hatchlings instinctively swim against waves to ensure they leave the beach and its predators. They also head towards the brightest part of the horizon in order to reach the water: however, human activity has created sources of light which mislead the turtle hatchlings, causing them to not travel directly to the water, making them vulnerable to dehydration and predation. Hatchlings of the species Iguana iguana also gain gut flora essential to digestion from adults as part of their development. In the wild, hatchling survival rates are extremely low due to factors such as predation, for example, by crabs, as well as due to human made obstacles. Human intervention has also benefitted hatchling reptiles at times. For example, late hatched loggerhead turtles are taken in by such groups as the University of Georgia to be raised. In species such as crocodiles, hydration levels also play an important role in embryo survival.
Үй жануарлары ретінде
Жорғалаушылардың шабақтары, әсіресе тасбақалардың шабақтары, көбінесе үй жануарлары ретінде сатылады. Мұндай әрекеттер заңсыз деп есептелетін жерлерде де кездесетіні хабарланды.
Reptile hatchlings, especially those of turtles, are often sold as pets. This has been reported to occur even in places where such practices are illegal.
Құстар
Құстардың балапандары басқа немесе ерте дамыған болуы мүмкін. Алтрициалдық – балапандар жұмсақ, көздері жабық күйде туады және тамақ пен жылу үшін толығымен ата-аналарына тәуелді болады. Алдын ала дамыған балапандар қауырсынды болып туады және бірден ұядан шыға алады. Мысалы, аққұбаларда, балапандардың есту қабілеті көру қабілетінен жақсы дамыған, себебі жұмыртқа ішінде көру стимуляциясы болмайды, ал есту стимуляциясы эмбрионға тіпті туылмас бұрын жетеді. Сондай-ақ, балапандардың есту дамуы жоғары визуалды және әлеуметтік стимуляция бар ортада бұзылады. Көптеген балапандар өмір сүру қабілетін жақсартуға көмектесетін туа біткен мінез-құлықтармен туады: мысалы, шағалалар инстинктивті түрде жарқын түсті нысандарды тоқылдатады, бұл оларды ата-аналарының мүңкілерін тоқылтатындықтан, тамақтануға итермелейді. Балапандардың эндокриндік жүйесінің бұзылуы деформация деңгейін арттырып, тірі қалу мүмкіндігін төмендетеді. Қырандар екі жұмыртқа салады, бірақ көбінесе бір балапан екіншісін өлтіреді. Адамдар тәрбиелеген құс балалары кейде өз күтушілеріне ата-аналарындай қарайтыны байқалады.
Bird hatchlings may be altricial or precocial. Altricial means that the young hatch naked and with their eyes closed, and rely totally on their parents for feeding and warmth. Precocial hatching are feathered when hatched, and can leave the nest immediately. In birds, such as the bobwhite quail, hatchlings' auditory systems are more developed than their visual system, as visual stimulation is not present in the egg, while auditory stimulation can reach the embryo even before birth. It has also been shown that auditory development in hatchlings is disrupted by environments high in visual and social stimulation. Many hatchlings are born with some forms of innate behaviours which allow them to improve their ability to survive: for example, hatchling gulls instinctively peck at long objects with marked colour contrast, which leads them to peck at their parents' bills, eliciting a feeding response. Endocrine disruption of hatchling birds increases the rate of deformities and lowers the chances of survival. In bearded vultures, two eggs are laid, but one hatchling will often kill the other. Bird hatchlings raised by humans have sometimes been noted to act towards their human caregivers as their parents.