Кіріспе

Американдық театр режиссері және сыншысы (1901–1980)

Харольд Эдгар Кларман (18 қыркүйек 1901 – 9 қыркүйек 1980) – американдық театр режиссері және драма сыншысы. 2003 жылы PBS оны АҚШ театрының ең ықпалды тұлғаларының бірі деп атады. Ол Нью-Йорк қаласының Group Theatre (1931–1941) тобының үш негізін қалаушысының бірі болды. Өмірінде 40-тан астам пьесаны қойды. Оның үш үлкен ағасы болды: Моррис, Альберт және Уильям. Ол Колумбия университетінде оқыды және 20 жасында Париж университетінде білім алу үшін Францияға кетті. Онде ол жас композитор Аарон Копландпен бірлесіп тұрды. Парижде ол түрлі-түрлі театрлық қойылымдарды көрді. Оған әсіресе Жак Копо мен Мәскеу өнер театрының жұмысы үлкен әсер етті, олардың тұрақты труппасы күшті шығармашылық орта құрды. Ол 1890–1914 жылдар аралығындағы француз драмасының тарихы бойынша диссертация қорғады және орыс жазушысы Федор Достоевскийдің романы негізінде Жак Копоның "Қарамазовтар" қойылымының аудармашысы/көмекшісі болды.

Мансап

Кларман Нью-Йоркте актер ретінде жұмыс істей бастады. Ол стандартты американдық театр кассада табысты болғанымен, мәдени жағынан маңызды емес деп санады. Ол былай деді: "Мен театрда не айтылатынын білгім келді […]. Театр бірдеңе айтуы керек. Ол қоғаммен байланысты болуы керек. Ол біз өмір сүретін әлеммен байланысты болуы керек." Кларманның Group Theatre үшін алғаш режісёрлік еткен пьесасы – 1935 жылы Клиффорд Одетстің "Оян да ән айт!" болды. Пьесаның сәттілігі Кларманды режиссерлік стилін дамытуға итермеледі. Ол пьесаның барлық элементтері – мәтін, актерлік шеберлік, жарық, декорация және режиссура – бірігіп жұмыс істеп, біртұтас ойды жеткізуі керек деп сенді. Кларман сценарийді қайта-қайта оқып, әр жолы әртүрлі элементке немесе кейіпкерге назар аударды. Ол дизайнерлеріне бұйрық бермей, оларды шабыттандыруға, бағыттауға және құрылысшылық сынға алуға тырысты. Ол сондай-ақ Ричард Болеславскийдің әр кейіпкердің "омыртқасын" немесе негізгі әрекетін анықтау әдісін қолданды, содан кейін оларды пьесаның омыртқасын анықтау үшін пайдаланды. Ол актерлерін кейіпкерлерінің не істеуге тырысатынын сипаттау үшін "белсенді етістіктерді" табуға шақырды. 1937 жылы Кларман, Кроуфорд және Страсберг арасындағы шиеленіс соңғы екеуінің Group Theatre-дан кетуіне әкелді; төрт жылдан кейін Group Theatre толығымен таратылды. Кларман Бродвейде 40-тан астам пьесаны қойып, газетте театр сыншысы ретінде жазды.

Неке және отбасы

1943 жылы Кларман харизматикалық театр актрисасы, кейін Нью-Йорктегі танымал актерлік жаттықтырушы Стелла Адлерге үйленді. Театр тобының құрылған күнінен бері мүшесі болған Адлер, белгілі идиш актері Джейкоб Адлердің қызы еді. Кларман оның екінші күйеуі болды. Олар 1960 жылы ажырасты. Кларманның екінші некесі тәуелсіз фильмдерді түсіретін режиссер Джулин Комптонмен болды.

Режиссер және драма сыншысы

Кларман режиссер ретінде белсенді мансап жасады, ондаған жылдар бойы 40-тан астам қойылымға жетекшілік етті және көптеген жаңа туындыларды сахнаға шығаруға көмектесті. Ол "Америкадағы ең ықпалды театр режиссерлерінің бірі" деп есептеледі. Ол "Жанды театр" сияқты жаңа өндіріс үлгілерін қолдады, сонымен қатар заманауи пьесалар мен драматургтарды жақтады.

Автор

Ол «The Fervent Years: The Group Theatre and the Thirties» атты топтық театрдың қалыптасуы және американдық мәдениет аясында өнер жасау туралы естеліктерін жазды. Театр туралы оның тағы алты кітабының ішінде «Режиссура туралы» (1972); автобиографиясы «Барлық адамдар мәшһүр» (1974); «Құдайға арналған ойын-сауық» (1974); «Ибсен» (1977); және «Заманауи театрдың тоғыз пьесасы» (1981) кіреді. Оның көптеген эсселері мен рецензияларын «The Collected Works of Harold Clurman» жинағында табуға болады.

Орындау туралы

Ута Хаген "Актерлік өнерге құрмет" кітабында Кларманның актерлік өнерге деген жаңа көзқарасын ұсынғанын айтады. Ол оның тәсілін кейіпкер ішіндегі адамды талап етумен түйіндейді:

1947 жылы мен Гарольд Кларманның режиссерлігімен бір спектакльде жұмыс істедім. Ол маған кәсіби театрдың жаңа әлемін ашты. Ол менің "трюктерімнен" құтылдырды. Ол актерлерге сөздерді қалай айту керектігін, қозғалыстарды немесе поздарды талап етпеді. Басында мен қиналдым, себебі көп жылдар бойы кейіпкерімнің бейнесін жасау үшін нақты сыртқы нұсқауларды материал ретінде пайдалануға үйренгенмін, осы бейне артында мен өнер көрсетілімдері барысында жасырынар едім. Мистер Кларман масканы қабылдаудан бас тартты. Ол рөлде мені талап етті. Менің актерлік өнерге деген құштарлығым кейіпкердің дамуының жаңа, ерекше тәсілімен айналыса бастағанда баяу оянды. Мен бастауға немесе кез келген уақытта алдын ала қалыптасқан бейне туралы ойлануға рұқсат алған жоқмын. Біз атқарып жатқан жұмыстың нәтижесінде форма пайда болады деп сендірдім. Кларман 79 жасқа толуына бір апта қалғанда, 1980 жылдың 9 қыркүйегінде Нью-Йоркте рактан қайтыс болды. Ол Маунт-Кармел зиратында, Глендейл, Куинс қаласында жерленген.

Мұра мен құрмет

Кларманның мұрасы – ерекше американдық театрдың қалыптасуына қосқан үлесі. Харольд Кларман Франция Республикасының Құрмет Легионымен марапатталды. Стелла Адлер мен Гарольд Кларманның қоры 2003 жылы Остин қаласындағы Техас университетінің Гарри Рэнсом орталығына жеткізілді. Қорға Марджори Лоджия жинаған түпнұсқа және көшірме материалдар кіреді. Ерекше қызығушылық тудыратыны – «Шығу жылдары» атты туындының қолмен жазылған нұсқасы, «Бірінші студия жоспарлары» атты еңбектің фотокөшірмесі, «Ақиқатқа ұқсайтын жалған» туындысының қолмен және машинографиямен жазылған нұсқалары, сондай-ақ «Еске алулар: ауызша тарих» атты кітаптың редакцияланған машинографиялық нұсқасы. Кларманға қатысты басқа да маңызды материалдардың ішінде оның хат алмасулары (Стелла Адлер және басқалармен), келісімшарттары мен авторлық төлемдері, күнделігі және 1926 жылдан 1930 жылға дейін жинаған театр бағдарламалары бар. Кларман – Марк Кемблдің «Аттар» атты пьесасындағы кейіпкер, бұл пьеса бұрынғы «Труппа» мүшелерінің Америкаға қарсы қызметтер комитетімен күресін көрсетеді.