Жылы суларда тіршілік ететін желкенбалықтар

Кіріспе

Балық туысы

Кемелі балық – Istiophorus туысына жататын екі теңіз балығының бірі. Олардың түсі көк немесе сұр болып келеді және арқасының бойымен созылатын, желкен деп аталатын ерекше үлкен арқа қанаты болады. Тағы бір айрықша ерекшелігі – ол басқа марлиндер мен қылыш балықтарына тән келгені сияқты, созылған тұмсық (мүңкісі). Бұл балықтарды спорттық балық аулауда billfish деп атайды. Кемелі балық Жер шарындағы барлық мұхиттардың салқын, пелагикалық суларында тіршілік етеді және теңіз жануарлары арасында ең жоғары жылдамдық рекордын сақтайды.

Түрлер

Жағалы балықтардың таксономиясына қатысты дау бар, және бір немесе екі түрі анықталған. Екі күмәнді түрдің арасында мтДНК, морфометриялық өлшемдері немесе меристикалық белгілерінде ешқандай айырмашылық табылған жоқ. Көптеген мамандар қазір әлемнің жылы мұхиттарында кездесетін Istiophorus platypterus деген жалғыз түрді мойындайды. FishBase екі түрді мойындайды: жағалы балықтар жылдам өседі, бір жыл ішінде ұзындығына жетеді және кішкентай пелагикалық жемдік балықтармен және кальмармен беткі қабатта немесе орта тереңдікте қоректенеді. Бұрын жағалы балықтардың ең жоғары жүзу жылдамдығына жететіні болжанған, бірақ 2015 және 2016 жылдары жарияланған зерттеулер жағалы балықтардың жылдамдығы аралығында болмайтынын көрсетті. Жыртқыш пен жемтің арасындағы өзара әрекеттесу кезінде жағалы балықтар шарықтап жүзу жылдамдығына жетіп, одан асып кеткен жоқ. Әдетте, жағалы балықтардың ұзындығынан аспайды және сирек жағдайда салмағынан асады. Кейбір деректер жағалы балықтардың жемті шатастыру, эмоцияларын білдіру және/немесе басқа жағалы балықтармен байланыс құру үшін түсін өзгерте алатынын көрсетеді. Жағалы балықтардың өзін қорғау мақсатында адамдарға шабуыл жасаған жағдайлары тіркелген; бір жағалы балық әйелді ұстауға тырысқанда жамбас бөлігіне қақпақтап шапқан.

Аң аулау

Саябақ балықтарының ұялы балықтарды ұрып (қысқа аралықтағы қозғалыс) немесе кесіп (көлемді, көлденең қозғалыс) шабуылдау арқылы ұстауға бейім екендігі хабарланды. Саябақ қанатын әдетте жүзу кезінде түсіріп қояды және олжаға шабуыл жасағанда ғана көтереді. Көтерілген қанат бастың бүйірге қарай тербелісін азайтады, бұл олжа балықтардың жыртқыштың шабуылын сезуін қиындатады. Саябақ балықтары көбінесе біреуден кейін біреулеп шабуылдайды, ал мұрттарындағы кішкентай тістер олжа балықтарға қабықша мен тіндерін жоғалту арқылы жарақаттар келтіреді. Әдетте, саябақ балықтарының шабуылында екі балық жарақаттанады, бірақ шабуылдардың тек 24% ғана сәтті аяқталады. Нәтижесінде, шабуылға ұшыраған балықтар тобында жарақат алған балықтардың саны уақыт өте келе артады. Жарақат алған балықтарды ұстау оңай болғандықтан, саябақ балықтары өз түрлестерінің шабуылдарынан пайда көреді, бірақ бұл тек белгілі бір топ мөлшеріне дейін ғана қолданылады. Математикалық модель 70 басқа дейінгі топтардағы саябақ балықтары осылайша пайда көретінін көрсетті. Бұл механизм прото-кооперация деп аталды, себебі ол шабуылдардың кеңістіктік үйлестірілуін қажет етпейді және топтық аңшылықтың күрделі формаларының алғы шарты болуы мүмкін. Бұл бағыттық қалаулар мінез-құлықтың мамандану түрі болып саналады, ол өнімділікті арттырады. Дегенмен, саябақ балықтарының бағыттық қалауларының күшті болуы оларды олжа балықтар үшін болжамды етуі мүмкін, себебі балықтар қайта-қайта әрекеттесулер нәтижесінде жыртқыш қай бағытта шабуылдайтынын білуі мүмкін. Оң және сол жақты қалаулары бар саябақ балықтарының популяциясында шамамен бірдей жиілікте кездесетінін ескерсек, топта өмір сүру осы болжамдылықтан құтылудың жолын ұсынады. Саябақ балықтарының тобы неғұрлым үлкен болса, оң және сол жақты қалаулары бар балықтардың саны шамамен бірдей болады. Сондықтан, олжа балықтарға келесі шабуылдың қай бағытта болатынын болжау қиын. Қорытындылай келгенде, бұл нәтижелер топтық аңшылықтың жаңа артықшылығын көрсетеді, ол жеке жыртқыштарға өздерінің аңшылық стратегияларында мамандануға мүмкіндік береді, бірақ олжа балықтар үшін оларды болжамды етуге жол бермейді.

Sailfish have been reported to use their bills for hitting schooling fish by tapping (short range movement) or slashing (horizontal large range movement) at them. The sail is normally kept folded down when swimming and only raised when the sailfish attack their prey. The raised sail has been shown to reduce sideways oscillations of the head, which is likely to make the bill less detectable by prey fish. Sailfish usually attack one at a time, and the small teeth on their bills inflict injuries on their prey fish in terms of scale and tissue removal. Typically, about two prey fish are injured during a sailfish attack, but only 24% of attacks result in capture. As a result, injured fish increase in number over time in a fish school under attack. Given that injured fish are easier to catch, sailfish benefit from the attacks of their conspecifics but only up to a particular group size. A mathematical model showed that sailfish in groups of up to 70 individuals should gain benefits in this way. The underlying mechanism was termed proto cooperation because it does not require any spatial coordination of attacks and could be a precursor to more complex forms of group hunting. These side preferences are believed to be a form of behavioural specialization that improves performance. However, a possibility exists that sailfish with strong side preferences could become predictable to their prey because fish could learn after repeated interactions in which direction the predator will hit. Given that individuals with right and left sided preferences are about equally frequent in sailfish populations, living in groups possibly offers a way out of this predictability. The larger the sailfish group, the greater the possibility that individuals with right and left sided preferences are about equally frequent. Therefore, prey fish should find it hard to predict in which direction the next attack will take place. Taken together, these results suggest a potential novel benefit of group hunting which allows individual predators to specialize in their hunting strategy without becoming predictable to their prey.

Тіршілік ету ортасы

Көлбеу балық - эпипелагикалық және мұхиттық түр. Ол Тынық және Индия мұхиттарының тропикалық және қоңыржай суларындағы құрлық жағалауларына, аралдар мен рифтерге жақын келуге бейім. Кейбір аймақтарда көлбеу балықтар тамақтану және көбейту үшін коралл рифтеріне тәуелді. Мысалы, Персия шығанағында байқалғандай, көлбеу балықтың мекендейтін жеріндегі коралл рифтерінің жойылуы, сол аймақтағы түрдің жойылуына әкелуі мүмкін.

Жыртқыш жануарлар

Жақында ғана шабақтан шыққан кезде, желкенді балықтарды негізінен планктонмен қоректенетін басқа балықтар аулайды. Олар өскен сайын, оларды аулайтын жыртқыштардың мөлшері де артады, ал ересек желкенді балықтарды ашық мұхит акулалары мен косаткалар сияқты ірі жыртқыш балықтар ғана жейді.