Кіріспе

Лоусон Тейт, Роберт Лоусон Тейт деген атпен туған (1 мамыр 1845 – 13 маусым 1899) – жамбас және іш қуысы хирургиясының пионері, жаңа техникалар мен процедураларды жасаған. Ол асептикаға баса мән берді және хирургиялық техникаларды енгізіп, қолдады, бұл өлім-жітімді едәуір төмендетті. Ол 1883 жылы жатыр сыртындағы жүктілікті емдеу үшін сальпингектомияны енгізгенімен әйгілі, бұл процедура содан бері санасыз көп өмірді сақтап қалды. Тейт пен Дж. Марион Симс гинекологияның аталары деп есептеледі.

Ерте өмір және білім

Тейт Эдинбургте, Файф қаласының Левен округінен және Арчибальд Кэмпбелл Тейттің (Кентербери архиепискобы болған оның сол есімді туысымен шатастырмау керек) ұлы болып дүниеге келді. Ол "Хериот ауруханасы" деп аталатын жекеменшік мектепте бастауыш білім алды, онда ерекше қабілетін көрсетті. 1860 жылы 15 жастағы Тейт стипендия жеңіп алып, Эдинбург университетінде гуманитарлық ғылымдар студенті болып оқыды. Кейін ол медицинаны оқуға ауысты. Оның ең үлкен әсеріне ие болғандардың бірі – университеттің клиникалық хирургия кафедрасының меңгерушісі Джеймс Сайм. Тейт Саймды ерекше хирург деп есептеді, ол күтім мен тазалыққа ерекше мән берді, сондай-ақ Саймның дау-жанжалға бейімділігіне де риза болды. Саймның ең жақын шәкірттерінің бірі – Джозеф Листер болды, кейіннен Тейтпен антисепсис және асепсис тәжірибелері бойынша маңызды пікір келіспеушіліктер туды. Студенттік кезеңде профессор (кейін сэр) Джеймс Янг Симпсон да оған үлкен әсер етті, ол Тейттің өмірі бойына сенімді серігі болды және Тейт Симпсонның көптеген бастамаларын өмір бойы қолдады. 1862 жылы Тейт экстрамуральдық медицина мектебіне ауысып, 1866 жылы Эдинбургтың екі медициналық колледжі берген LRCPE және LRCSEd лицензияларының бірлескен дипломын алды.

Алғашқы жұмыстар

Тейт 1866 жылдан 1870 жылға дейін Уэйкфилдтегі Клейтон ауруханасында резидент-хирург болып жұмыс істеді, содан кейін ол Бирмингемде жеке практика ашты. Ол Британ медициналық қауымдастығының белсенді мүшесі болды және осы қызметінде "шабуылдайтын және жағымсыз" дәрігер ретінде танымал болды. Бір күні маған қабір тасы қойылады, оған жазу жазылады. Мен тек бір ғана нәрсені жазылғым келеді: ол кәсібін жануарлардың адамнан төмен топтарындағы эксперименттердің нәтижесінде туған қателіктерден бұруға тырысты, осылайша адамдардың физиологиясының бұрыс дамуын түсінуге үміттенді.

Асепсия

Тейт Джозеф Листер ұсынған антисептикалық емдеудің қалыпты тәжірибесіне күдікпен қарады. Екі дәрігер де хирургтардың инфекция қаупін азайту үшін қолдарын және құралдарын таза ұстауы қажет екеніне келісті. Листер хирургиялық тазалыққа тек стерилизация арқылы ғана қол жеткізуге болатынын айтты, ол үшін карбола қышқылы сияқты заттарды пайдалану қажет. Листерден өзгеше, Тайт құралдарын тазалау үшін тек қайнаған суды ғана қолданды, бірақ соған қарамастан, ұқсас нәтижелерге қол жеткізді. Тайт өзінің қарапайым, төмен құнмен, тиімді және химиялық заттарға тәуелді емес әдістерін пайдаланып хирургияда ерекше нәтижелерге қол жеткізе алды.

Хирургиялық өлімді азайту

Тейттің алғашқы жетістігі жұмыртқаларды жою операциясын қауіпсіз жүргізуге болатынын көрсетуімен келді. Эфраим Макдауэлл 1809 жылы Кентуккиде алғашқы жұмыртқаларды жою операциясын сәтті жасағанмен, осы операциядан болатын өлім-жітім 90%-дан асып кеткен. 1872 жылы жариялаған алғашқы мақаласында Тейт тоғыз жағдайдың тек біреуінің ғана қаза болғанын хабарлады, бұл маңызды табыс болды. Оның жұмыртқа тамырларын ішкі қынап арқылы байлау, ішті жабу және хирургиялық тазалықты мұқият сақтау сияқты әдістері ішкі операциялар үшін жаңа және маңызды болды. Одан әрі танылғаннан кейін, ол 20 жыл бойы жұмыс істеген Бирмингем әйелдер ауруханасын ашуға зор үлес қосты.

Жүктілік сыртындағы жүктілік

1881 жылы оған аналық безден тыс жүктілік болған жағдайда зақымданған түтікті алып тастау ұсынылды. "Бұл ұсыныс мені қатты таңқалдырды, және мойындауыма ұяламын, мен оны жақсы қабылдамадым." Кейіннен жасалған мәйіт тексеруі оған мұның істелуі мүмкін екенін көрсетті. Екі жыл өткен соң Тейт басқа бір науқастың кең жамбас байламы мен түтігін байлап, ол науқас аман қалды. 1888 жылы Тейт 42 операция жасаған науқастардың арасында тек 2 өлім жағдайын тіркеді, бұл бұрын көбінесе өліммен аяқталатын жағдай үшін үлкен жетістік болды.

Басқа қызығушылықтар

Тейт 1876 жылы Бирмингем табиғи тарихы және микроскопиялық қоғамының президенті болды және сол шамада Мидленд табиғи тарих қоғамдары одағының құрылуына зор үлес қосты. 1878 жылы ол екі ұйымның басқару органдарындағы қызметінен кейінгі жарна төлемдеріне байланысты туған даудың нәтижесінде бас тартты.

Кейінгі өмірі

1892 жылы Тайттың мансабы төмендеуге бет бұрды. Өмір бойы жаңа тәсілдерді қолдап, қалыпты тәжірибелерге қарсы шыққандықтан (мысалы, вивисекция және антисептика) оны жау және кедергі келтіруші деп есептегендер көп болды. Тайттың денсаулығы нашарлағандықтан және екі құқықтық мәселеге байланысты өнімділігі аялды. Біріншісі – Эндрю Денхолмның сотқа шағымдануы, ал екіншісі – медбикеге қатысты осыраты әрекеттері үшін Тайтқа қарсы іс қозғау туралы ескерту болды. Зейнетке шыққаннан кейін де Тайт медицина саласындағы қызметін жалғастырды. Көптеген жас дәрігерлер оны құрметпен қабылдап, оның еңбектерін жоғары бағалады, және ол бірнеше медициналық орталықтардағы жиналыстарға тұрақты түрде қатысты. Ол 1899 жылы 54 жасында, бір жарым апта бойы ауыр сырқаттан кейін созылмалы нефрит және уремиядан көз жұмды. Соңғы күндері есін сақтап, денесін үйіне жақын үңгірге жерлеуді өсиет етті. Оның қазасынан кейін, оның көптеген замандастары медицинадағы жетістіктерін, мінезін және кедей әйелдерге арналған ауруханалардағы еңбегін мақтап жазды.

Мұра

Бірмингем университетінің медицина мектебіндегі медицина тарихының студенттік қоғамы Лоусон Тейт қоғамы Тейттің құрметіне аталған. Олар Тейттің еңбектерін және оған қатысты материалдарды цифрлық форматқа көшіру жобасын бастады.