Кіріспе

Көрнекі сауаттылық – бұл сурет түрінде ұсынылған ақпаратты түсіну, оны талқылау және мағынасын табу қабілеті. Бұл, әдетте жазба немесе басылған мәтінді түсінуді білдіретін сауаттылық ұғымын кеңейтеді. Көрнекі сауаттылықтың негізінде суреттерді "оқуға" болатыны және мағынаны оқу процесі арқылы ашуға болатыны туралы идея жатыр.

Тарихи негіздер

Көрнекі сауаттылық туралы түсінік көптен бері бар. Мысалы, классикалық және орта ғасырлық есте сақтау және оқыту теориялары сөздер мен жолдардың көрінетін пішінінің санадағы ақпаратты реттеуге қалай әсер ететініне ерекше мән берді. Ағарту дәуірінде баспа және қолжазба технологиялары арқылы сезімдерді дамытуға жаңа басымдық берілді, бұл өсіп келе жатқан орта тапқа тиімді болды. Көптеген мектеп оқушылары кестелер мен суреттер сияқты көрнекі материалдарды оқумен қатар, жазбаларын түсінікті және қолжетімді ететін графикалық үлгілермен жазу және салуды үйренді. XIX ғасырға қарай, көрнекі сауаттылық Еуропа мен Солтүстік Америкада құрылып келе жатқан ұлттық білім беру жүйелерінің маңызды бөлігіне айналды, ал Сэр Джон Любок сияқты білім беру реформаторлары сыныпта қолданылатын диаграммалар мен модельдер сияқты көрнекі құралдарды пайдалануды қолдады.

Қазіргі заманғы бейнелеу сауаттылығы

"Визуалды сауаттылық" термині 30-шы жылдардың соңы мен 60-шы жылдардың басында қолданылғанмен, осы терминді Халықаралық визуалды сауаттылық қауымдастығының негізін қалаушы Джон Дебеске жатқызады. 1969 жылы Дебес осы ұғымның алдын ала анықтамасын ұсынды: "Визуалды сауаттылық – адамның көру арқылы және басқа сезімдерді қабылдап, оларды біріктіре отырып дамыта алатын көру қабілеттерінің жиынтығы". 2004 жылғы қаңтарда жарық көрген ақ парақта визуалды сауаттылық "адамдардың заттарды қалай қабылдап, көргендерін қалай түсіндіріп, олардан нені үйренетіні" деп түсіндіріледі. Дегенмен, білім берудегі визуалды сауаттылық, өнер тарихы мен сын, риторика, семиотика, философия, ақпараттық дизайн және графикалық дизайн сияқты көптеген салалар осы терминді қолданатындықтан, кәсіби жарияланымдарда алғаш пайда болғаннан бері визуалды сауаттылықтың жалпы анықтамасын табу қиындыққа толы. Технологиялық прогресс бұрынғыдан да жылдам қарқынмен дамып жатқандықтан, білім берушілер ақпараттық дәуірде өмір сүру үшін визуалды сауаттылықты үйренуді маңызды деп есептейді. Мектептерде кеңінен оқытылатын тілдік сауаттылыққа (жазба немесе ауызша тіл арқылы мағына табу) ұқсас, көптеген педагогтар 21-ғасырдағы сауаттылықтың ауқымы кеңейгенін мойындайды. Білім берушілер оқушыларға күрделі әлемде өмір сүру және қарым-қатынас жасау үшін визуалды сауаттылықты дамытуға көмектесудің маңыздылығын атап өтеді. Нью-Лондон тобының мүшелері, мысалы Кортни Кэзден, Джеймс Джи, Гюнтер Кресс және Аллан Люк визуалды және тілдік сауаттылықтың қарама-қарсылығына қарсы тұрады. Олардың пікірінше, мағына жасау процесінде олар бір-бірін толықтыратын, өзара байланысты және өзара әрекеттесетін екі түрлі сауаттылықты қабылдау қажет. Визуалды сауаттылық заманауи бұқаралық ақпарат құралдарымен және жаңа технологиялармен ғана шектелмейді. Скотт МакКлаудтың "Comics туралы түсінік" атты графикалық романы көрнекі медиадағы повестің тарихын талқылайды. Сондай-ақ, Франциядағы Ласко үңгіріндегі ежелгі жануарлар суреттері визуалды сауаттылықтың ерте нысандары болып табылады. Демек, "визуалды сауаттылық" термині 1960 жылдардан бастап қолданылса да, белгілер мен символдарды оқу дағдысы тарихқа дейінгі дәуірге дейін жетеді. Визуалды сауаттылық – концептуалды көрнекі бейнелерді бағалау, қолдану немесе жасау қабілеті. Оған визуалды бейнелердің артықшылықтары мен кемшіліктерін бағалау, оларды жақсарту, білімді құру және тарату үшін пайдалану, немесе жаңа түсініктерді бейнелеудің жаңа тәсілдерін әзірлеу кіреді. Оқыту әдісі визуализацияны оның қолданылу контекстіне байланыстырудан тұрады, яғни нақты проблемаларды шешу үшін қажетті сындық ойлау, принциптер, құралдар мен кері байланыс беруді қамтамасыз ету (проблемалық оқу). Әртүрлі салалардағы жақсы визуализацияның ортақ белгілерін және мамандану саласындағы визуализацияның ерекшеліктерін зерттеу (нақты жағдайларды қарастыру арқылы). Жоғары білім беруде оқыту үшін визуалды сауаттылық стандарттары 2011 жылы Колледж және ғылыми кітапханалар қауымдастығы тарапынан қабылданды. Олар "19 ай бойы әзірленді, қазіргі әдебиеттерге сүйенді, көптеген қауымдастықтар мен ұйымдардың пікірлерімен толықтырылды, 50-ден астам мекеме өкілдері қарады және ACRL-дің 3 комитеті мен Директорлар кеңесі бекітті".

Білім

Көрнекі сауаттылықтың көптеген түрлері бар, сонымен қатар оқушыларды көрнекі сауаттылықты түсінуге үйретудің де көптеген жолдары бар. Көрнекі материалды қарастырғанда, мысалы, "Бұл фотосуретте не болып жатыр?" және "Бұл фотосуретті алғаш көргенде қандай ойлар туындайды?" сияқты сұрақтар қоюға болады. Бұл оқушыларға талдау процесін бастауға көмектеседі. Көрнекі материалды қарастырғанда, оқушылар көруге, түсінуге, ойлауға, жасауға және графикалық түрде жеткізуге қабілетті болуы керек. Мұның бәрін істеу үшін оқушы әрқашан мұқият бақылауы тиіс. Кинорежиссер Мартин Скорсезе балалардың визуалды сауаттылық дағдыларын ерте жастан бастап дамыту қажеттігін айтады. Бұл идеялар мен сезімдердің қалай берілетінін зерттеуді және эмоциялық немесе физиологиялық әсерді тудыру үшін жарықты пайдалануды қамтиды. Ол балалардың осы ұғымдарды түсінуінің маңыздылығын түсіндіреді. Көрнекі сауаттылық көптеген мектептерде оқытылады және жылдар өте келе осы пәнге қызығушылық артып келеді. Технологияның дамуымен суреттер мен көрнекі презентациялар бұрынғыдан да гүлденуде.