Алборан теңізі: Батыс Жерорта теңізінің ең батыс бөлігі
Alboran Sea
Альборан теңізі: Батыс Жерорта теңізінің бөлігі, Гибралтар бұғазы, Африка мен Испания арасында орналасқан. Геологиялық құрылымы, сейсмикалық белсенділігі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жерорта теңізінің ең батыс бөлігі
Westernmost portion of the Mediterranean Sea
Альборан теңізі – Жерорта теңізінің ең батыс бөлігі, Иберия түбегі мен Африканың солтүстік жағалауының арасында орналасқан (солтүстікте Испания, оңтүстікте Марокко және Алжир). Альборан теңізінің батыс бөлігінде орналасқан Гибралтар бұғазы Жерорта теңізін Атлант мұхитымен байланыстырады.
The Alboran Sea is the westernmost portion of the Mediterranean Sea, lying between the Iberian Peninsula and the north of Africa (Spain on the north and Morocco and Algeria on the south). The Strait of Gibraltar, which lies at the west end of the Alboran Sea, connects the Mediterranean with the Atlantic Ocean.
Геология
Альборан аймағы, Альборан теңізінің астындағы теңіз түбін (ішкі аймақтар деп аталады) және оны қоршаған таулар (сыртқы аймақтар деп аталады; Гибралтар доғасы және Атлас таулары) негізінен континенттік қабықтан тұрады және Тетис мұхиты жабылған кезде Африка және Еуразия тақталарының арасында субдукцияланған террандардың батыс соңын көрсетеді. Шамамен 500 метр тереңдікте қайталап болатын жер сілкіністері осы субдукцияның әлі де жүріп жатқанын және литосфера мен мантия арасындағы күрделі өзара әрекеттесулер аймақты қалыптастырып жатқанын көрсетеді. Ішкі аймақтар кеш палеозойдан триасқа дейінгі жыныстардан тұрады, олар терциар дәуірінде жиналған және ерте миоценнен бері созылып келеді. Теңіз түбі морфологиялық жағынан күрделі, бірнеше суб-бассейндермен, оның ішінде Батыс, Шығыс және Оңтүстік Альборан бассейндері, қырқалар және теңіз тауларымен сипатталады. Альборан теңізіндегі ең ірі құрылым – Альборан қырқасы, ол вулкандық Альборан аралынан оңтүстік-батысқа қарай созылады.
The Alboran domain, the seafloor beneath the Alboran Sea (known as the internal zones) together with the surrounding mountains (known as the external zones; the Gibraltar Arc and Atlas Mountains), is mostly made of continental crust and marks the westernmost terminus of the terranes that were subducted between the African and Eurasian Plates when the Tethys Ocean closed. Reoccurring earthquakes at a depth of about indicate that this subduction is ongoing and that complex interactions between the lithosphere and mantle are forming the region. The internal zones are made of Late Paleozoic to Triassic rocks that were piled up during the Tertiary and has been extended since the Early Miocene. The seafloor is morphologically complex with several sub basins, including three main sub basins named West, East, and South Alboran Basins, ridges, and seamounts. The most prominent structure in the Alboran Sea is the Alboran Ridge which stretches southwest from the volcanic Alborán Island.
Океанография
Албор теңізіндегі беттік ағымдар, басым желдердің әсерімен шығысқа қарай ағылып, Атлант мұхитынан Жерорта теңізіне су жеткізеді; ал тереңдегі ағымдар батысқа қарай ағылып, Гибралтар бөгеті арқылы тұзды Жерорта теңізі суын Атлант мұхитына қарай тасып әкеледі. Осы су алмасудың нәтижесінде Альборан теңізінде вертикальді айналмалы ағын, яғни гир пайда болады.
Surface currents in the Alboran Sea, influenced by the prevailing winds, flow eastward, bringing water from the Atlantic into the Mediterranean; deeper subsurface currents flow westward, carrying saltier Mediterranean water over the Gibraltar sill into the Atlantic. Thus there is typically a vertical rotary circulation, also known as a gyre, in the Alboran Sea as a result of this exchange of water.
Экология
Альборан теңізі – мұхит пен теңіз арасындағы көшімді аймақ, онда Жерорта теңізі мен Атлантика мұхитының түрлері араласқан. Альборан теңізі – батыс Жерорта теңізіндегі ақбалық дельфиндердің ең ірі популяциясының және гаваньдық кашалоттардың соңғы популяциясының мекені, сондай-ақ Еуропада теңіз тасбақалары үшін ең маңызды қоректену орны. Альборан теңізінде сардина мен қылыш балықтарын қоса алғанда, маңызды коммерциялық балық шаруашылығы дамыған. 2003 жылы Дүниежүзілік жабайы табиғат қоры дельфиндер, тасбақалар және басқа да теңіз жануарларының популяцияларына қауіп төндіретін кең таралған жүзу торларымен балық аулау туралы алаңдаушылық білдірді. 2023 жылы Еуропалық Одақ, Марокко және Алжир Каблиер банкі маңындағы түбіне тигізетін балық аулау тәжірибесін тоқтатуға келісті, бұл Жерорта теңізінде өсетін жалғыз суық су коралл рифін қорғауға бағытталған. Альборан теңізінің солтүстік, батыс және оңтүстік жақтарын қоршап тұратын таулар Гибралтар доғасы деп аталады. Гибралтар доғасы Оңтүстік Испанияның Беэтик тау жүйесінен және Марокконың Риф тауларынан құралған. Экологтарға Байтик-Рифандық кешені ретінде белгілі бұл таулар Жерорта теңізінің биоәртүрліліктің ең маңызды орталықтарының бірі болып табылады; Альборан теңізі сияқты, Байтик-Рифандық кешені де Жерорта теңізі мен Атлантика (Макаронезия) экологиялық аймақтары арасындағы көшімді білдіреді. Атлантиканың әсері Байтик және Риф тауларындағы көптеген реликт түрлеріне соңғы бірнеше миллион жылдағы климат өзгерістерінен аман қалуға мүмкіндік берді, нәтижесінде олар Жерорта теңізі бассейнінің басқа аймақтарында жойылып кетті.
The Alboran Sea is a transition zone between ocean and sea, containing a mix of Mediterranean and Atlantic species. The Alboran Sea is habitat for the largest population of bottlenose dolphins and the last population of harbour porpoises in the western Mediterranean, and is the most important feeding grounds for loggerhead sea turtles in Europe. The Alboran sea also hosts important commercial fisheries, including sardines and swordfish. In 2003, the World Wildlife Fund raised concerns about the widespread drift net fishing endangering populations of dolphins, turtles, as well as other marine animals. In 2023, the European Union, Morocco, and Algeria agreed to ban bottom fishing practices around Cabliers Bank, protecting the only cold water coral reef known to be growing in the Mediterranean. An arc of mountains, known as the Gibraltar Arc, wraps around the northern, western and southern sides of the Alboran Sea. The Gibraltar Arc is made up of the Baetic Cordillera of Southern Spain and the Rif Mountains of Morocco. These mountains, known to ecologists as the Baetic Rifan complex, comprise one of the Mediterranean's biodiversity hotspots; like the Alboran Sea, the Baetic Rifan complex represents a transition between the Mediterranean and Atlantic (Macaronesian) ecological zones. The moderating influence of the Atlantic has allowed many relict species in the Baetic and Rif mountains to survive the climatic fluctuations of the last few million years that have caused them to become extinct elsewhere around the Mediterranean basin.