Кіріспе

Фарханг Мехр (11 желтоқсан 1923 жыл - 3 наурыз 2018 жыл) – Иранда туған американдық зороастризмді зерттеуші ғалым және саясаткер.

Өмірбаян

Мехр Иранның Тегеран қаласында зороастрийлік отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Мехрабан Мехр Керман провинциясынан шыққан және 14 жасында Тегеранға жақсырақ экономикалық және әлеуметтік мүмкіндіктерді іздеп көшіп келген. Кейіннен ол Ислам кеңесінің (Иран) алдындағы Меджлис Шоурайе Мелли парламентінде бас бухгалтер болып жұмыс істеді. Оның анасы Паридохт (қыздығы Барходар) Тегеранға көшіп келген зороастрий Язди Хаже Барходардың немересі болды, ол Насер әд-Дин Шах Каджардың шаруашылық басқарушыларының бірі болған. Фарханг берілген зороастрий және патриот ирандық ретінде тәрбиеленді.

Білім

Политехникалық институтының механикалық инженерия мамандығын бітірген соң, Тегеран университетіне қабылданып, Заң, экономика және саясаттану мектебінен бакалавр дәрежесін алды. Одан кейін Англияға барып, Лондон университетінің Экономика мектебінен L.L.M., ал Саутгемптон университетінен философия докторы (Ph.D.) ғылыми дәрежесін алды. 1975 жылы Пенсильвания университеті оған LL. D. (құрметті доктор) ғылыми дәрежесін берді.

Ерте мансап

1957 жылы Тегеранға оралған Мехр Ұлттық Иран мұнай компаниясына Халықаралық келісімшарттар және өндірістік қатынастар департаментінің басшысы болып кірді. Осы кезеңде ол сондай-ақ Сауда министрінің кеңесшісі болып қызмет етті. Кейіннен Қаржы министрінің шақыруымен Мехр осы министрлікке ауысты, онда ол тікелей келесі лауазымдарды атқарды: Мұнай және халықаралық қатынастар бас директоры, ОПЕК-те Иран өкілі, Экономикалық істер және монополиялар бас директоры, Қаржы (кірістер және қазынашылық) және экономикалық істер жөніндегі министрдің орынбасары.

Жоғары мемлекеттік қызмет

Содан кейін Мехрді Премьер-министр Қаржы министрі лауазымына ұсынды. Алайда, Иранның конституциялық заңы министрлік лауазымдарын тек мұсылмандарға ғана бергендіктен, ол министр бола алмады. Осылайша ол Бас министрдің орынбасары болды. Әмір Аббас Ховейданың премьер-министрлік кезінде Мехр бірнеше ай бойы Қаржы министрінің міндетін атқарушы болып қызмет етті. Кейін Мехр конституциялық заңдағы осы кемсітуші ережеге наразылығын білдіру үшін отставкаға шықты. Премьер-министр Ховейда Мехрге министрдің барлық құқықтарымен бірге вице-премьер лауазымын ұсынды, бірақ лауазым атауын бермеді. Мұсылман емес азаматтарға қатысты заңдарға қарсылығын жалғастыру мақсатында, ол бірнеше ай қызмет еткеннен кейін көпшілікке жария етіп отставкаға шықты.

Жеке кәсіпкерлік

Содан кейін ол Иранның ең ірі сақтандыру компаниясы "Бимех е Иран" басқарма төрағасы және атқарушы директоры лауазымына тағайындалды. Осы лауазымда ол сақтандыру саласын реттеу үшін жаңа агенттік құрды, оны Орталық сақтандыру компаниясы деп атады. Сонымен қатар, ол Өңірлік даму корпорациясы (РӨК) шеңберінде сақтандыру пулдарын және Иран, Түркия және Пәкістан елдеріндегі сақтандыру кадрларын даярлау мақсатында Сақтандыру колледжін ұйымдастырды. Исфахан қаласындағы танымал "Шах-Аббас" қонақ үйі Мехрдің "Бимех е Иран" басшылығымен жұмыс істеген кезінде салынды. Осы кезеңде ол ОПЕК-тің Иран өкілі лауазымын да атқарды. Үкіметтік қызметтерінен бөлек, Мехр Иран Әскери академиясында, Тегеран университетінде, Иран Ұлттық университетінде, Есеп және Сақтандыру колледждерінде оқытумен айналысты. Ол сондай-ақ бірнеше университеттер мен колледждердің сенімділер кеңесіне мүше болды.

Пахлави университеті

1979 жылғы Ислам төңкерісіне дейін Мехрдің Ирандағы соңғы лауазымы Шираздағы Пахлави университетінің президенті болды. Оның президенттігі кезінде университет академиялық жетістіктерімен және кейіннен басқа да дамушы елдер қабылдаған жаңашыл саясатты енгізгенімен халықаралық деңгейде танылды. 1973 жылы Халықаралық денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) Пахлави университетін Оңтүстік Жерорта теңізі елдеріндегі медицина мектептерінің оқытушыларына жұмыс орнында біліктілігін арттыру курстарын өткізу орталығы ретінде таңдады. Мехрдің бағалы қызметтері үшін ол бірінші және жалғыз мұсылман емес ирандық болып, бірінші дәрежелі Хомайун медалімен және екінші дәрежелі Тәж медалімен марапатталды.

Жер аудару

1981 жылы, Иран Ислам Республикасы құрылғаннан кейін екі жыл өткен соң, Мехр АҚШ-қа көшіп келді. Ол Бостон университетінде халықаралық қатынастар профессоры болып жұмыс істеді, қазір ол Pardee School of Global Studies деп аталады. 1982 жылы Мехр Массачусетс штатының губернаторы Майкл Дукакистен ирандықтардың Массачусетс штатының өміріне қосқан үлесі үшін алғыс айту сертификатын алды. 1997 жылы ол профессорлық қызметтен зейнетке шықты.

Зороастризм белсенділігі

Мехр дүниежүзіндегі зороастрийлік қауымдастықтарда өте белсенді болды. Жастығында ол зороастрий жастары арасында бірлік пен саналылықты арттыру мақсатында, әсіресе Иранда көбірек құқықтар алу үшін күресті ұйымдастырды – «Sazeman e Javanan e Zartoshti» (سازمان جوانان زرتشتی) ұйымын құрды. 1949 жылы Мехр Тегеран зороастрийлік «Anjoman e Zartoshtian e Tehran» (انجمن زرتشتیان تهران) ұйымының ең жас мүшесі болып сайланды. 1950 жылы Англияға кеткеннен кейін ол Лондондағы Еуропа зороастрийлік қауымдастығына қосылып, Тегеранда жарық көрген «Hukht» зороастрийлік айлық журналына мақалаларын жазуын жалғастырды. 1957 жылы Иранға оралғаннан кейін Мехр зороастрийлік қауымдастықта қайтадан белсенді рөлге ие болып, Тегеран зороастрийлік «Anjoman» төрағасы болып сайланды және бұл лауазымды 1979 жылғы Ислам революциясына дейін атқарды. Ол «Ежелгі Иран мәдени қоғамының» негізін қалаушысы болды. Мехр 1960 жылы Иранда басталған барлық Дүниежүзілік зороастрийлік конгрестеріне қатысты. Ол Дүниежүзілік зороастрийлік ұйымының (ДЗО) негізін қалаушыларының бірі.

Қасымдағы мансап

Мехр кеңінен саяхаттап, АҚШ, Канада, Еуропа, Австралия, Кеңес Одағы және Қытайда лекциялар оқыды. Ол парсы және ағылшын тілдерінде өндірістік құқық, әлеуметтік сақтандыру, дін және халықаралық қатынастар тақырыбында он екі кітап жариялаған, оның ішінде «Зороастризм дәстүрі» және «Колониялық мұра» кітаптары, сондай-ақ кәсіби журналдарда сексен мақаласы жарық көрген. Басылымдарынан өзге, ол бірнеше елде көптеген теле- және радиосұхбаттар берген.

Жеке өмір

Мехр мен оның әйелі Паричехр (туған есімі Надери) үш балаға ие болды: Мехрдад, Мехран және Митра. Лайла М. Альфонс жазған «Дискриминацияны жеңіп шығу: Фарханг Мехрдің өмірбаяны» атты өмірбаяны 2000 жылдың желтоқсанында жарық көрді.