Кіріспе
Иран университеті Фердоуси Машхад университеті (FUM, دانشگاه فردوسی مشهد, Danushgah e Ferdusi ye Mashhad) – Иранның Разави Хорасан провинциясының астанасы Машхад қаласындағы мемлекеттік университет. FUM Ұлы Иранның ұлттық дастанының авторы саналатын Әбуль Қасем Фердоуси Тусидің есімімен аталады. 1949 жылы құрылған FUM Иранның ең беделді университеттерінің бірі болып табылады және Иран үкіметі жариялаған 2018 жылғы ISC рейтингісінде елдің үшінші үздік университеті деп танылды. FUM 30 000 студентке 180 бакалавр, магистр және PhD бағдарламаларын ұсынады. Ауғанстан, Сирия және Ирак сияқты елдерден келген шетелдік студенттер студенттердің маңызды бөлігін құрайды.
Ferdowsi University of Mashhad (FUM, دانشگاه فردوسی مشهد, Danushgah e Ferdusi ye Mashhad) is a public university in Mashhad, the capital city of the Iranian province of Razavi Khorasan. FUM is named after Abul Qâsem Ferdowsi Tusi, who is considered to be the national epic poet of Greater Iran. Having been established in 1949,
FUM is among the most prestigious universities in Iran, and had been ranked as the 3rd best university of the nation in the 2018 ISC rankings published by the Iranian government. FUM offers 180 bachelors, master's, and Ph. D. programs to 30,000 students. Foreign students, from countries such as Afghanistan, Syria, and Iraq make up a significant portion of the students.
Миссия
Мәшһадтың Фердоуси университетінің миссиясы – қоғам азаматтары мен қоғамдық лидерлерін Исламның рухани қағидалары мен ғылыми сапа стандартына негізделген білім беру. FUM-да бірнеше мешіт бар, олардың ең танымалсы – Имам Реза мешіті (ол бірнеше жыл бұрын салынған).
Тарих
Егер 1949 жылы Денсаулық сақтау колледжінің Медицина факультеті мәртебесіне көтерілуі Машхад Фердуси университетін құрудағы бірінші қадам ретінде қарастырылса, онда университет Тегеран (1934), Тәбриз (1947), Шираз (1946) және Исфахан (1946) университеттерінен кейін Ирандағы бесінші ең көне университет болып саналады, басқа академиялық колледждердің, мысалы, Батыс Минстер медициналық колледжінің (1878), қазіргі Урмия университетінің құрылуын есепке алмай. Алайда, бұл ынтымақтастық революциядан кейін тоқтатылды. 1994 жылы медициналық ғылымдар университеттерінде жаңа аймақтық денсаулық сақтау ұйымдары құрылғаннан кейін, Машхад медицина ғылымдары университеті Фердуси университетінен бөлінді. Осы аралықта, әкімшілік және экономика факультеті, ветеринария факультеті, Ширван ауыл шаруашылығы колледжі, дене тәрбиесі және спорт факультеті, математика факультеті, Нейшабур өнер факультеті, егіс ғылымдары институты, сейсмология ғылыми орталығы, университет колледжі, табиғи ресурстар және қоршаған орта факультеті, сәулет және қала құрылысы факультеті сияқты бірқатар жаңа факультеттер мен мектептер бірінен соң бірі ашылды.
Әдебиет және гуманитарлық мектеп
1955 жылы құрылған Әдебиет және гуманитарлық мектеп – қазіргі FUM-нің ядросы және алғашқы мектебі. Онда парсы тілі мен әдебиеті, ағылшын тілі мен әдебиеті, араб тілі мен әдебиеті, француз тілі мен әдебиеті, орыс тілі мен әдебиеті, география, Иран тарихы, әлеуметтік ғылымдар және тіл білімі салаларында магистратура және докторантура деңгейлерінде білім беру жүзеге асырылады. Факультетте 83 профессор-оқытушы қызметкері, 4500 бакалавр және 500 магистрант бар. Кафедралар бакалавр, магистр және PhD бағдарламаларын ұсынады. Бұған қоса, парсы тілі мен әдебиеті кафедрасы Иранның ғылым, зерттеу және технология министрлігінің шешімімен Фердоуситану бойынша орталық ретінде аккредиттелген.
Теология мектебі
1958 жылы құрылған Теология мектебі 48 оқытушыдан тұрады және бес кафедраны қамтиды: Ислам тарихы мен мәдениеті, Ислам философиясы, Ислам құқығы, Құрантану, және салыстырмалы дінтану мен мистика. Мектеп бакалавр, магистр және PhD деңгейлерінде білім беру бағдарламаларын ұсынады.
Ғылым мектебі
1961 жылы құрылған Ғылым мектебінде 97 оқытушы, 1862 бакалавр, 325 магистр және 81 докторант оқиды. Факультет төрт кафедрадан тұрады: биология, химия, геология және физика. Олардың ішінде Геология кафедрасы Иранның Ғылым, зерттеу және технология министрлігімен палеонтология саласындағы үздік орталық деп танылды. Ғылым мектебінің ғылыми-зерттеу орталықтарына сейсмология, грызундар, нанотехнология, биотехнология (жасуша және молекулалық зерттеулер) және қоршаған орта химиясы бойынша зерттеу орталықтары кіреді.
Математикалық ғылымдар мектебі
1996 жылы құрылған Математикалық ғылымдар мектебінде үш кафедра бар: қолданбалы математика, таза математика және статистика. Мектепте 45 академиялық қызметкер бар және шамамен 1300 студент оқиды. Қазіргі таңда 170 магистрант оқуда. Математикалық ғылымдар мектебі бакалавр, магистр және PhD деңгейлерінде таза математика, қолданбалы математика және статистика мамандықтары бойынша үш бағдарлама ұсынады. Математика және статистика кафедралары 2000 жылы Ғылым, зерттеу және технология министрлігімен «Үздік орталықтар» деп танылды және содан бері осы мәртебені сақтап келеді.
Ауыл шаруашылығы мектебі
1973 жылы құрылған Ауыл шаруашылығы мектебінде 101 оқытушы және 1622 студент оқиды. Колледжге ауыл шаруашылығы экономикасы, ауыл шаруашылығы техникасы, агрономия, мал шаруашылығы ғылымдары, азық-түлік өнеркәсібі, бағбандалық, өсімдік патологиясы, өсімдік шаруашылығы және биотехнология, топырақ ғылымдары және су шаруашылығы инженерлігі кафедралары кіреді. Ауыл шаруашылығы колледжі 10 бағдарлама ұсынады: ауыл шаруашылығы экономикасы, ауыл шаруашылығы техникасы, агрономия, мал шаруашылығы ғылымдары, азық-түлік өнеркәсібі ғылымдары, бағбандалық, өсімдік патологиясы, өсімдік шаруашылығы және биотехнология, топырақ ғылымдары және су шаруашылығы инженерлігі. Бұл бағдарламалар бакалавр, магистр және PhD деңгейлерінде оқытылады. Агрономия кафедрасы арнайы дақылдар саласындағы орталық ретінде танылады.
Білім және психология мектебі
1973 жылы құрылған FUM білім және психология мектебі 30 оқытушыдан және шамамен 1300 студенттен тұрады. Мектепте білім беруді басқару және жоспарлау, оқу бағдарламаларын жоспарлау, мүмкіндігі шектеулі жастарды оқыту, мектепке дейінгі білім беру, білім беру философиясы, клиникалық психология, мүмкіндігі шектеулілер психологиясы, жалпы психология, білім беру психологиясы, отбасылық кеңес беру және кітапхана және ақпараттық ғылымдар салаларында магистратура және магистратурадан кейінгі бағдарламаларды ұсынатын 11 кафедра бар.
Ветеринариялық медицина мектебі
1991 жылы құрылған Ветеринария мектебі 37 профессор-оқытушыдан тұрады және Базалық ғылымдар, Патобиология, Клиникалық ғылымдар және Агроөнім гигиенасы кафедраларын қамтиды. Б.Sc., Ветеринария докторы (D.V.M.), Ветеринария ғылымдарының докторы (D.V.Sc.) және Ph.D. деңгейлерінде 400 студент білім алуда. Ұсынылатын бағдарламалар мен ғылыми дәрежелер: ірі қара малдың ішкі медицинасы (D.V.Sc.), Ветеринариялық паразитология (Ph.D.), Ветеринариялық биотехнология (Ph.D.), Ветеринариялық патобиология (D.V.Sc.), Салыстырмалы гистология (Ph.D.), Ветеринария докторы (D.V.M.) және Ветеринария зертханалық ғылымдары (B.Sc.). Факультеттің академикалық қызметкерлері клиникалық практика, үй жануарларының денсаулығы және аурулары, азық-түлік қауіпсіздігі, биология және халық денсаулығы сияқты алуан салаларда білім беру және ғылыми зерттеулермен белсенді айналысады. Ең маңыздысы, "Қоңыр малдың аборттары мен жаңа туған малдың өлімі" зерттеу орталығы Ветеринария факультетінің орталықтарының үздігі саналады.
Инженерлік факультет
1975 жылдың 25 ақпанында Иранның шығыс бөлігіндегі жетекші инженерлік оқу орны ретінде қызмет ету үшін Инженерлік факультет құрылды. 1975 жылдың қыркүйегінде (Мер 1354) Инженерлік факультет Электр инженерлігі мамандығына 30 студентті және Механикалық инженерлікке 30 студентті қабылдау арқылы ресми түрде жұмысын бастады. Курстар бакалавр, магистр, доктор (B. Eng., M. Sc., Ph. D.) Электр инженерлігі, Механикалық инженерлік, Азаматтық инженерлік, Компьютерлік инженерлік, Материалдар инженерлігі және бакалавр, инженерлік магистр (B. Eng., M. Eng.) Химиялық инженерлік, Өнеркәсіптік инженерлік бойынша ұсынылады. Фердоуси университетінің Электр инженерлігі тобында интеграцияланған жүйелер зертханасы, коррозия және қаптама зертханасы сияқты көптеген көрнекті зерттеу зертханалары бар және т.б. 2011 жылы Iranwatch (Иранның конвенциялық емес қару қабілеттерін бақылау) мәліметтері бойынша, университетте қатты отынды жағу (ракеталық қозғалтқыш камерасы үшін), әуеден әуеге зымыранның электроникасы, зымыранның қисайған арнасы үшін берік басқару жүйесін жобалау, жағалау зымыран қорғаныс жүйелері, сондай-ақ қашықтан басқарылатын аппараттың басқару, навигация және бақылау компьютерлік жүйесі бойынша зерттеулер жүргізілуде.
Сәулет, қала құрылысы және ислам өнерінің факультеті
2005 жылдың шілдесінде Мәшһадтың Фердоуси университетінде Архитектура факультеті ашылды, оған екі бөлек бөлім кіреді: Архитектуралық инженерия және қала құрылысы. Әр бөлім B.Eng және M.Eng деңгейіндегі курстарды ұсынады.
Sun & Air Research Institute (SARI) ғылыми-зерттеу институты
SARI институты 2010 жылдың қазан айында (МЕР 1389 жыл) жаңартылатын энергия саласындағы зерттеулер жүргізу мақсатымен құрылды. Бұл институт 100 кВт жел турбинасын жобалау және өндіру сияқты көптеген жетістіктерге қол жеткізді. Қазіргі уақытта институт әртүрлі типтегі жел турбиналарын әзірлеуге және күн панельдері мен күн машиналарын бағалауға, болашақ жоспар ретінде, баса назар аударуда.
Қабылдаулар
Қабылдау көрсеткіші 40–50% аралығында, бұл Иранның жоғары білім беру ұйымын орташа деңгейде таңдаулы мекеме етеді. Дегенмен, Ислам революциясынан кейін діни қалалардағы жоғары оқу орындарын жақсартуға жасалған күшті күш-жігерді ескере отырып (университетке бөлінген ресурстардың 27%-ы мемлекеттік бюджеттен өзге, өз кірістері есебінен қаржыландырылады), Фердоуси университетіне бакалавриатқа түсу Мәдениет және жоғары білім министрлігі жыл сайын өткізетін ұлттық кіру емтиханын тапсырып, Тегеран университетіне, Шариф технологиялық университетіне, Амиркабир технологиялық университетіне, Иран ғылым және технология университетіне және Шахид Бехешти университетіне қабылданбаған студенттердің жоғарғы 10–20%-ымен шектеледі (көбінесе Разави Хорасан облысының қалаларынан, әсіресе Машхадтан). Үздік студенттерді тарту мақсатында Фердоуси университеті стипендияларды пайдалануға тырысты, сондықтан ғылымдардағы (әсіресе физикадағы) қабылдау көрсеткішінің төмендеуі университет үшін қауіпті жағдай деп есептелді, барлық мамандықтарға қосымша стипендиялар бөлінді. Университетте 12 645 бакалавр студенті бар, оның ішінде 8 398 қыз (66,4%) және 4 247 ұл (33,6%).
Шетелдік студенттер
Мәшһадтың Фердуси университеті шетелдік студенттерді тартудағы алғашқы мекеме ретінде есептеледі, көбінесе Ауғанстан, Ливан, Сирия, Йемен, Бахрейн, Орталық Азия республикаларынан. Қазіргі таңдағы көрсеткіш бойынша Мәшһадтың Фердуси университетінде 1300-ден астам шетелдік студент оқып жатыр, бұл университет студенттерінің жиырмадан бір бөлігін құрайды. Университет басшысының мәлімдемесіне сәйкес, Фердуси университетінде білім алып жатқан шетелдік студенттердің жартысынан астамы Ауғанстаннан келген, олар стипендиялар (106 студент) арқылы, Ұлттық кіру емтиханына қатысу арқылы (199 студент) және дербес студенттер (204 адам) ретінде қабылданды. Фердуси университетінің проректорының сөзіне қарағанда, Иранда оқып жатқан шетелдік студенттердің көп бөлігі Ауғанстан, Сирия, Ирак, Пәкістан және Түркиядан. Иранның ғылым, зерттеу және технология министрі (Фердуси университетінің бірқатар шетелдік студенттерінің бітіру салтанатында сөйлеген сөзінде) Ахмадинежад президенттігі кезінде 2015 жылға дейін 25 мыңға дейін студенттерді тартуға бағытталған көптеген жұмыстар атқарылғанын айтты: «Жоғары оқу орындарының сапасын арттыру шетелдік студенттерді қабылдауға мүмкіндік берді. Қазіргі уақытта Иран университеттерінде 92 елден келген 14 мың шетелдік студент білім алуда. Ал әл-Мустафа (халықаралық) университетінде оқитын 12 мың шетелдік студентті ескерсек, еліміздің жоғары оқу орындарында барлығы 26 мың шетелдік студент оқып жатыр».
Халықаралық өзара іс-қимыл
Университет басқа мекемелермен байланысы нашар екені айтылды.
Жарияланымдар
FUM ғылым мен гуманитарлық ғылымдардың дерлік барлық салаларын қамтитын, рецензиядан өткен 48 ғылыми журнал жариялайды. Ең танымал ұлттық журналдардың кейбіреулері: «Жасуша және молекулалық зерттеулер журналы» (JCMR), «Иран денсаулық және дене белсенділігі журналы», «Иран жануарлар биосистематикасы журналы», «Иран электр жүйелері журналы», «Иран ветеринариялық ғылым және технология журналы», «Иран сандық талдау және оңтайландыру журналы» және т.б.
Белгілі оқиғалар
2007 жылдың 25 қыркүйегінде Колумбия университетінде президент Махмуд Ахмадинежадтың қырқысты тудырған сөйлегенінен кейін, Машхадтың Фердоуси университеті президент Бушты Иранға сапар шегуге және кампуста Холокост, терроризм, адам құқықтары және АҚШ-тың сыртқы саясаты сияқты мәселелер туралы сөз сөйлеуге шақырды. Шақыруда Буштан студенттер мен профессорлардың сұрақтарына Ахмадинежадқа "барлық қорлауларға қарамастан" жауап бергендей жауап беруі сұралды. Ақ үй Буштың Иранға сапарға дайын екенін, бірақ басқа жағдайларда екенін мәлімдеді: "Президент Буш демократиялық Иранға сапар шегуге асығады, онда басшылар өз халқының барлығына сөз және жиналыс еркіндігін қамтамасыз етеді, Холокост құрбандарын еске алады және Израильді жоюға шақырмайды", - деді Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің өкілі Гордон Джондроу. Иранның бірқатар білім беру мекемелері, соның ішінде Машхадтың Фердоуси университеті Ауғанстандағы өз ықпалын кеңейтуде. Ирандық шенеуніктердің 2009 жылдың ақпан айында хабарлағанынша, университет Хератта кампус ашты (он бірінші ғасырда Хератта тұрған парсы ақынының есімімен аталады) – бұл Иранның Ауғанстан халқымен тікелей байланысқа түсуіне және діни және этникалық азшылықтармен жақын қарым-қатынас орнатуына мүмкіндік береді. 2011 жылы Машхадтағы Фердоуси университетінің Инженерлік факультеті шамамен 50 курста студенттерді жынысына қарай бөліп оқытуды жоспарлап отыр. Бір жыл бұрын Фердоусидегі жалпы математика және физика сияқты бірнеше пән бойынша ерлер мен әйелдерге арналған жеке сыныптар ашылған. 2009 жылдың маусымынан бері студенттерге, әсіресе қыз студенттерге қатысты тәртіптік шектеулер күшейіп, көп жағдайда студенттерді қорлау мен қадір-қасиетін төмендетумен бірге жүрді.
Профессордың Басиж ұйымы (PBO)
2005 жылғы президент сайлауында Махмуд Ахмадинежадтың көзге көрінуі Иранның саяси билігіне жаңа күш әкелді, атап айтқанда, Профессорлардың Басидж ұйымы (PBO). PBO кеңселерi бірнеше ірі университеттерде, соның ішінде Мәшһадтың Фердоуси университетінде ашылды. Осы университеттерде сабақ беретін әскери қызметшілер, Басидж және Ислам революциясы сақшылары корпусының (ИРКК) ардагерлері университеттерде Басидж бюроларының құрылуын және ашылуын қуана қарсы алды, өйткені олардың көпшілігі бұрын басқа да орталарда мұндай бюроларға тіркелген болатын. Разави Хорасан облысындағы Профессорлар Басидж ұйымының тіркелген мүшелерінің саны 2 мың 500-ге жетеді, олардың көп бөлігі Мәшһадтың Фердоуси университетінің қызметкерлері (онда 900 оқытушы жұмыс істейді). Разави Хорасан облысының ПБО басшысының сөзіне қарағанда, Басиджге мүше профессорлардың саны тіркелген ПБО мүшелерінен әлдеқайда көп.