Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ер адам мектеп мұғаліміне арналған термин – Хайдн симфониясы.
Term for a male school teacher
the Haydn symphony
Мектеп мұғалімі, немесе жай ғана ұстаз, ер адам мектеп мұғалімі. Бұл термин алғаш рет Англияда орта ғасырдың соңында және жаңа заманның басында қолданылған. Ол кезде көптеген мектептер бір немесе екі бөлмеден тұратын, бір немесе екі мұғалімі ғана болған, ал екіншісі немесе үшіншісі көбінесе мектеп мұғалімінің көмекшісі деп аталған. Дәстүрлі термин британдық жеке мектептерде, орта және дайындық мектептерінде, сондай-ақ кейбір Ұлт Достастығы елдерінің интернаттарында (мысалы, Үндістандағы Дун мектебі) британдық грамматикалық және мемлекеттік мектептер үлгісінде сақталған.
A schoolmaster, or simply master, is a male school teacher. The usage first occurred in England in the Late Middle Ages and early modern period. At that time, most schools were one room or two room schools and had only one or two such teachers, a second or third being often called an assistant schoolmaster. The use of the traditional term survives in British private schools, both secondary and preparatory, and in grammar schools, as well as in some Commonwealth boarding schools (such as the Doon School in India) which are modelled on British grammar and public schools.
Шығу тегі
Бұл жердегі "master" сөзі латын тіліндегі "magister" сөзін көрсетеді. Англияда мектеп мұғалімі көбінесе университетті бітірген адам болған, ал 19 ғасырға дейін Оксфорд пен Кембридж университеттері ғана болған. Олардың түлектері дерлік барлық пәндер бойынша бакалавр дәрежесін алып, кейін еңбек стажымен магистр (magister artium) дәрежесіне көтерілген. Ағылшын грамматикалық мектебінің негізгі пәні – латын тілі болған.
The word "master" in this context translates the Latin word magister. In England, a schoolmaster was usually a university graduate, and until the 19th century, the only universities were Oxford and Cambridge. Their graduates in almost all subjects graduated as Bachelors of Arts and were then promoted to Masters of Arts (magister artium), simply by seniority. The core subject in an English grammar school was Latin.
Қазіргі қолданысы
Мектепте бірден көп мұғалім болса, мектептің басшысы – мектеп директоры, кейде екі сөзбен "бас мұғалім" деп жазылады. Бұл атау британдық жеке мектептерде сақталған, бірақ көптеген британдық мемлекеттік қаржыландырылатын мектептерде "мектеп директоры" деп ауыстырылды, алайда "директор" әлі күнге дейін, әсіресе гимназияларда қолданылады және американдық мектептердегі "principal" сөзімен мағынасы бірдей. "Директор" термині кейбір американдық және Ұлт Достастығы елдерінің жеке мектептерінде де қолданылады. Мұндай мектептерде директор емес мұғалім "көмекші мұғалім" деп аталады. "Мектеп директоры" және "бас мұғалім" сөздерінен туындаған басқа да терминдер бар, олардың ішінде директордың орынбасары (екінші ең аға мұғалім), аға ұстаз және екінші ұстаз (кейбір жеке мектептерде директордың орынбасарының орнына қолданылады), сондай-ақ пансион мектебінің меңгерушісі бар. Кейбір жеке мектептер оқытушылар құрамының басшысы үшін "Жоғарғы ұстаз" және "Ректор" сияқты басқа атауларды да қолданады. "Мұғалім" сөзінің әйелдерге қатысты қолданылуы – "мұғалім" (мектеп мұғалімі), ол барлық бірдей префикстермен қолданылады. Англиядағы мектептердегі екінші мұғалімді атау үшін қолданылатын көне сөз – "ошир".
Where a school has more than one schoolmaster, a man in charge of the school is the headmaster, sometimes spelt as two words, "head master". This name survives in British independent schools but has been replaced by head teacher in most British publicly funded schools, although "headmaster" is often still used colloquially, particularly in grammar schools, and is equivalent to the principal in American schools. The term "headmaster" also survives in some American and Commonwealth independent schools. In such schools, a schoolmaster who is not the head is formally called an "assistant schoolmaster". A range of other terms is derived from "schoolmaster" and "headmaster", including deputy headmaster (the second most senior teacher), senior master and second master (both used in some independent schools instead of deputy headmaster), and housemaster, the schoolmaster in charge of a boarding school house). Some independent schools use other titles for the head of the teaching staff, including "High Master" and "Rector". The female equivalent of "schoolmaster" is schoolmistress, which is used with all the same prefixes. The archaic term for the second schoolmaster in a school in England is usher.
Есімнің жазылуы
Мектеп мұғалімі деген термин бұрын екі сөзден тұратын, ал оның жазылуы әртүрлі болған. Роджер Ашамның "Шоломмастер немесе балаларды латын тілін түсінуге, жазуға және сөйлеуге оқытудың қарапайым және толық жолы" кітабы 1570 жылы жарық көрді. 1634 жылы Бьюри грамматикалық мектебінің бұрынғы директоры Генри Бьюри өсиетімен Бьюридегі "еркін мектепке" 300 фунт стерлинг сыйлады, осы ақша "сол жерде балаларын оқыту үшін мектеп мұғалімін жыл сайын ұстап тұруға" жұмсалуы тиіс болды.
The term schoolmaster was once commonly two words, and the spelling has varied. Roger Ascham's book The Scholemaster Or a Plaine and Perfite Way of Teachyng Children, to Understand, Write and Speake the Latin Tong was published in 1570. In 1634, Henry Bury, former master of Bury Grammar School, left in his will £300 to the "ffree school" at Bury "for and towards the yearlie mentayninge of a school maister there, for to teach their children."