Ұлыбританиядағы жеке мектептер

Кіріспе

Біріккен Корольдіктегі ақы төлейтін мектеп

Біріккен Корольдіктегі жеке мектептер (сонымен қатар "тәуелсіз" мектептер деп аталады)

Тарихи тұрғыдан "жеке мектеп" термині жеке меншік мектепті білдірген, бұл сенімдік немесе қайырымдылық статусына ие мектептерге қарсы қойылған. Англия мен Уэльстегі 13-18 жас аралығындағы ескі тәуелсіз мектептердің көпшілігі "мемлекеттік мектептер" ретінде белгілі, олар 1868 жылғы Мемлекеттік мектептер туралы заңның тақырыбы болды. "Мемлекеттік мектеп" термині олардың тұрғылықты жеріне немесе дініне қарамастан барлық оқушыларға ашық екенін білдірді (АҚШ және көптеген басқа ағылшын тілді елдерде "мемлекеттік мектеп" мемлекеттік қаржыландырылатын мектепті білдіреді). Дайындық (препараторлық) мектептер (сонымен қатар "жеке мектептер" деп те аталады) кішкентай балаларды 13 жасқа дейін мемлекеттік мектептерге және басқа орта білім беру мектептеріне қабылдануға дайындау үшін білім береді. Кейбір бұрынғы гимназиялар 1965 жылғы 10/65 нұсқаулықтан кейін жеке ақы төлейтін модельге көшті, ал 1975 жылы тікелей гранттық гимназияларға мемлекеттік қаржыландыру тоқтатылды. Ұлыбританияда шамамен 2600 тәуелсіз мектеп бар, оларда 615 000 бала білім алады, бұл британдық мектеп жасындағы барлық балалардың 7% және 16 жастан асқан оқушылардың 18% құрайды. Оқу ақысын алудан басқа, олар сыйлықтар, қайырымдылық қорлар мен қайырымдылық статусынан да пайда көруі мүмкін. Олардың шамамен 1300-і Тәуелсіз мектептер кеңесінің мүшелері. 2021 жылы жеке білім берудің орташа жылдық құны күндізгі мектептер үшін 15 191 фунт стерлинг, ал пансиондық мектептер үшін 36 000 фунт стерлинг болды. "Тәуелсіз мектептер жылнамасы" 1986 жылдан бері жыл сайын жарық көріп келеді. Бұл 1889 жылы "Мемлекеттік мектептер жылнамасы" деген атпен шыққан басылымның атауының өзгеруі.

Шығу тегі

Кейбір тәуелсіз мектептер әсіресе ескі, мысалы, Кингс-школа, Кентербери (құрылған 597), Кингс-школа, Рочестер (құрылған 604), Санкт-Петер-школа, Йорк (құрылған шамамен 627), Шерборн-школа (құрылған 705), Уэллс кафедралды мектебі (құрылған 909), Уорвик-школа (шамамен 914), Кингс-Эли (шамамен 970) және Санкт-Олбанс-школа (948). Бұл мектептер шіркеумен құрылып, оның толық бақылауында болды. 14-шы ғасырдың соңы мен 15-шы ғасырдың басында шіркеутен тәуелсіз алғашқы мектептер ашылды. Винчестер (1382) және Осуэстри (1407) осы сияқты алғашқы мектептер болды (олардың діни христиандық құндылықтары берік болғанмен) және осындай ерте "еркін грамматикалық мектептер" бай демеушілердің арқасында заманауи "жеке мектептердің" құрылуына жағдай жасады. Мұндай мектептер көбінесе кедей немесе әлеуметтік жағдайы нашар отбасылардан шыққан ұлдар үшін ашылды. Ағылшын заңнамасы білім беруді, кедейлікке қарамастан, өздігінен қайырымдылық мақсаты ретінде қарастырған. Тегін қайырымдылық қорлардың кейде ақы алатын мекемелерге айналуы оңай болды: қор тек қана минималды жабдықтармен қамтамасыз ететін, сондықтан оқушыларды орналастыру, киім-кешек және басқа да шығындар үшін қосымша ақы жиналатын, бұл сенімділердің немесе директордың жеке пайдасына жұмсалатын. Сонымен қатар, қайырымдылық қоры қамтамасыз еткен мүмкіндіктерді ақы төлейтін оқушыларға кеңейтуге болады. Кейбір мектептер әлі де өз қорларының оқушыларын басқа оқушылардан бөлек жатақханада немесе басқа тәсілдермен ерекшелейді. Уақыт өте келе, мұндай ақылар бастапқы қайырымдылық кірісінен асып түсті, ал бастапқы сыйлық мектептің қаржысының шағын бөлігіне айналды. 2022 жылға қарай, пансиондық мектептер жылына 40 000 фунт стерлингтен астам ақы алды. Бүгінгі таңда көптеген жеке мектептер қайырымдылық ретінде тіркелген және студенттерге мүліктік жағдайын ескере отырып стипендиялар беріледі. Хоршамдағы Христос ауруханасы осыған мысал: оның студенттерінің көп бөлігі қайырымдылық қорынан немесе түрлі демеушілерден қаржыландырылады.

Some independent schools are particularly old, such as The King's School, Canterbury (founded 597), The King's School, Rochester (founded 604), St Peter's School, York (founded c. 627), Sherborne School (founded 705), Wells Cathedral School (founded 909), Warwick School (c. 914), King's Ely (c. 970) and St Albans School (948). These schools were founded by the church and were under its complete dominion. During the late 14th and early 15th centuries the first schools independent of the church were founded. Winchester (1382) and Oswestry (1407) were the first of their kind (although they had a strong Christian religious ethos) and such early "free grammar schools" founded by wealthy benefactors paved the way for the establishment of the modern "public school". These were typically established for male students from poor or disadvantaged backgrounds. English law has always regarded education as a charitable end in itself, irrespective of poverty. The transformation of free charitable foundations into institutions which sometimes charge fees came about readily: the foundation would only afford minimal facilities, so that further fees might be charged to lodge, clothe and otherwise maintain the scholars, to the private profit of the trustees or headmaster. Also, facilities already provided by the charitable foundation for a few students could profitably be extended to further paying pupils. Some schools still keep their foundation students in a separate house from other pupils, or distinguish them in other ways. After a time, such fees eclipsed the original charitable income, and the original endowment would become a minor part of the school's finances. By 2022 senior boarding schools were charging fees of over £40,000 per annum. Most of the independent schools today are still registered as a charity, and bursaries are available to students on a means test basis. Christ's Hospital in Horsham is an example: a large proportion of its students are funded by its charitable foundation or by various benefactors.

Викториялық кеңею

XIX ғасырдағы білім беру реформалары ерекше маңызды болды. Реформаторлардың қатарында Томас Арнольд (Рагбиде), сосын Сэмюэл Батлер және кейін Бенджамин Кеннеди (Шрусбериде) болды; олардың біріншісі командалық рухқа және «батыл христиандыққа», ал екіншісі стипендия мен бәсекелестік емтихандардың маңыздылығына баса назар аударды. Упингем мектебінің директоры Эдвард Тринг жеке тұлғаның және бәсекелестіктің маңыздылығына, сондай-ақ академиялық білім, музыка, спорт және драма білім берудің орталық бөлігі болуын қамтамасыз ететін «жалпы білім беру бағдарламасының» қажеттілігіне назар аударды. Көптеген мемлекеттік мектептер 18-19 ғасырларда айтарлықтай дамыды және Виктория дәуіріндегі әлеуметтік элитаның қалыптасуында маңызды рөл атқарды. Көптеген көреген директорлар жоғары және жоғары орта тапқа жататын ұлдар мен жас жігіттер үшін классикалық білім мен дене шынықтыруға негізделген оқу бағдарламасын жасады. Олар Виктория дәуірінің саяси, әскери және отарлық үкіметіндегі әдепті элитаның мектептері болды. Көбінесе, табысты бизнесмендер өз ұлдарын элиталық қауымға қатысу белгісі ретінде мемлекеттік мектепке жіберетін. Тәртіптің көп бөлігі аға оқушылардың (әдетте префекттер деп аталатын) қолында болды; бұл тек штаттық шығындарды азайтудың ғана емес, сонымен қатар аға оқушыларды мемлекеттік немесе әскери қызметтегі болашақ рөлдеріне дайындаудың маңызды жолы деп есептелді. Соңғы кезде мемлекеттік мектептердің директорлары аға сынып оқушыларының тәртіпті сақтаудағы рөлі азайғанын атап көрсетті. Біршама дәрежеде мемлекеттік мектеп жүйесі Британ империясының білім беру жүйесіне әсер етті және көптеген Достас елдерінде «мемлекеттік» мектептерді кездестіруге болады.

20 және 21 ғасырлар

1975 жылға дейін 179 академиялық іріктеу бойынша таңдалған мектептер болды, олар жеке және мемлекеттік қаржыландыруды бірдей пайдаланды – тікелей гранттық грамматикалық мектептер. 1975 жылғы «Тікелей гранттық грамматикалық мектептер (грантты тоқтату) ережелері» осы мектептерге жан-жақты мектептер ретінде толық мемлекеттік қаржыландыруды немесе толық тәуелсіздікті таңдауды міндеттеді. Осының нәтижесінде, 119 мектеп тәуелсіз мектептерге айналды. 1970-жылдардың ортасындағы экономикалық төмендеу кезінде тәуелсіз мектептердегі оқушылар саны сәл төмендеді. Сонымен бірге, барлық орта мектептерде оқушылар саны күрт өсті, нәтижесінде тәуелсіз сектордың үлесі 1964 жылы 8 проценттен кем болса да, 1978 жылы 5,7 процентке дейін төмендеді. 1980-жылдары бұл екі тенденция да өзгерді, ал 1991 жылы тәуелсіз мектептердің үлесі 7,5 процентке жетті. 1990 жылдан бері өзгерістер азырақ болды: 1996 жылы көрсеткіш 6,9 процентке дейін төмендеді, ал 2000 жылдан кейін ол аздап өсіп, 2012 жылы 7,2 процентке жетті. 2015 жылы көрсеткіш қайтадан 6,9 процентке төмендеді, тәуелсіз мектептерге баратын оқушылардың жалпы саны Англияның Оңтүстік-Шығысынан басқа барлық аймақтарында азайды.

Шотландия

Шотландиядағы жекеменшік мектептер шамамен 31 000 балаға білім береді және көбінесе жеке мектептер деп аталады. Шотландияның көптеген жеке мектептері ISC мүшелері болғанымен, олар сонымен қатар Шотландия парламенті Шотландиядағы жеке мектептерді білдіретін орган ретінде мойындаған Шотландия тәуелсіз мектептер кеңесімен де өкілдік етіледі. Англиядан айырмашылығы, Шотландиядағы барлық жеке мектептер жергілікті билік мектептері сияқты Education Scotland инспекцияларының бірдей жүйесіне бағынады және Білім беру дирекциясында тіркелуі керек. 1000 немесе одан көп оқушысы бар Шотландияның ең ірі тоғыз жеке мектебі: Джордж Уотсон колледжі, Хатчесон грамматикалық мектебі, Роберт Гордон колледжі, Джордж Гериот мектебі, Сент-Алоизиус колледжі, Глазго академиясы, Доллар академиясы, Глазго жоғары мектебі және Данди жоғары мектебі. Шотландияда жеке мектепке баруға ниеттенген балалардың бастауыш білімін жергілікті мектепте алуы жиі кездесетін жағдай. Бұл Шотландияның мемлекеттік қаржыландырылатын білім берудің ұзақ дәстүрінен туындады, оны 17 ғасырдан бастап Шотландия шіркеуі жетекшілік етті, бұл Англияда мұндай білім кең таралғанға дейін болды. Жеке дайындық мектептері Шотландияда 19 ғасырдың соңынан бастап кеңінен таралды (әдетте, бар болған орта жеке мектепке қосымша құрылды, бірақ Крейгклован дайындық мектебі және Каргилфилд дайындық мектебі сияқты ерекшеліктер де бар), бірақ олар әлі де Англияға қарағанда аз. Қазіргі заманда Шотландияның жеке мектептеріндегі көптеген орта білім алушылар мектептің өз ақылы бар бастауыш мектебінен келеді, сондықтан мемлекеттік бастауыш мектептерден жеке мектепке орта білім деңгейінде түсуге тырысатын оқушылардың арасында қабылдау емтихандары арқылы қызықты бәсекелестік болады.

Таңдау

Жеке мектептер, мемлекеттік гимназиялар сияқты, жалпы дискриминацияға қарсы заңнамаға сәйкес, оқушыларын таңдауға құқылы. Таңдаудың басты түрлері – қаржылық, яғни оқушының отбасы мектеп ақысын төлеуге шамасы болуы керек, және академиялық, соңғысы әңгімелесу және емтихан арқылы анықталады. Музыкалық, спорттық немесе басқа да қабілеттері үшін де ескеру қарастырылуы мүмкін. Кейбір мектептерге түсу ата-анасы белгілі бір дінді ұстанатын оқушыларға бағытталған болуы мүмкін, ал мектептер оқушылардан діни қызметтерге қатысуды талап етуі де мүмкін. Ата-аналардың аз ғана бөлігі ғана мектеп ақысын төлей алады, ол 2021 жылғы мәліметтер бойынша, пансионда оқитын оқушылар үшін жылына орташа есеппен 36 000 фунт стерлингтен астам, күндізгі оқушылар үшін 15 000 фунт стерлингтен астамды құрайды, сонымен қатар форма, жабдық және қосымша іс-шараларға қосымша шығындар да қарастырылады. Жеке мектептер көбінесе академиялық қабілеттеріне қарай іріктейді, 11+ немесе 13+ жастағы бәсекелі жалпы кіру емтиханын пайдаланады. Мектептер қабілетті оқушыларды тарту үшін стипендиялар ұсынады (бұл олардың орташа нәтижелерін жақсартады); деңгей кейде 16 жасқа арналған орта білім берудің жалпы сертификатына (GCSE) жақындауы мүмкін. Нәтижесі нашар оқушылардың мектептен кетуі талап етілуі мүмкін, ал GCSE нәтижелерінен кейін жоғары нәтижелі ғана оқушылардың жаңа тобымен алмастырылуы мүмкін, бұл нәтижелерді бұрмалауы мүмкін. Алайда, нашар оқу көрсеткіштері үшін мемлекеттік мектептен оқушыны шығаруға заң бойынша рұқсат етілмейді.

Шарттар

Жеке мектептер, мемлекеттік мектептермен салыстырғанда, көбінесе жеке оқытуға басымдық береді; оқушы-мұғалім арақатынасы шамамен 9:1 құрайды; сабақтар ұзаққа созылады (кейде сенбі күні таңертеңгі сабақтар да болады) және үй тапсырмасы (дайындама) беріледі; алайда, оқу мерзімі қысқа. Сондай-ақ, ұйымдастырылған қосымша іс-шараларға көбірек уақыт бөлінеді. Интернат мектептері оқу мерзімі ішінде оқушылардың толық жауапкершілігін өз мойнына алатындықтан, тәрбие жұмысы интернат білімінің маңызды бөлігі болып табылады, және мұндай мектептердің көптегені өзінің ерекше идеологиясын, әлеуметтік талаптарын, мінез-құлқын және акценттерін, мектептік дәстүрлерімен байланыстырып, қалыптастырады. Көптеген түлектер өз балаларын ұрпақтан-ұрпаққа дейін бұрынғы мектептеріне жіберуге ниетті. Көбінесе спорттық, музыкалық, театрлық және көркемдік мүмкіндіктер ұсынылады, кейде олар үшін қосымша төлем талап етіледі. Білім деңгейі жалпы жоғары. Жеке мектеп оқушыларының GCSE емтиханында A* бағасын алу мүмкіндігі мемлекеттік сектордағы іріктеуден өтпеген оқушыларға қарағанда төрт есе жоғары, ал A Level емтиханында A бағасын алу мүмкіндігі екі есе жоғары. Олардың көп бөлігі жоғары білім алуға түседі. Кейбір мектептер академиялық немесе басқа да салалардағы белгілі бір артықшылықтарына маманданады, бірақ бұл мемлекеттік сектордағыдай кең таралған емес. Жеке мектептер өздерінің тәртіптік режимін белгілей алады, балаларды шығарып тастауға мемлекеттік мектептерге қарағанда көбірек еркіндік береді, бұл әдетте мектептің жалпы мүддесі үшін жасалады. Англия мен Уэльсте оқытушылардың білікті оқытушы мәртебесіне ие болуы немесе Жалпы оқыту кеңесінде тіркелуі талап етілмейді. Шотландияда барлық оқытушылық лауазымдарға оқытушылық біліктілігі және Шотландияның Жалпы оқыту кеңесінде (GTCS) тіркелу міндетті.

Экономикалық әсері

2014 жылы Тәуелсіз мектептер кеңесі жеке мектептердің британ экономикасына тигізетін әсерін көрсету үшін зерттеу тапсырды. Зерттеуде жеке мектептердің Ұлыбританияның жалпы қосылған құнына (ЖҚҚ) 11,7 миллиард фунт стерлинг үлесі бар екені есептелді.

Сындар

Жеке мектептер жиі элиталық деп сынға алынады және мемлекеттік жүйенің рухынан тыс болып көрінеді. Көптеген танымал мемлекеттік мектептер өте қымбат, ал көптеген жекеменшік "дайындық" мектептерінде оқығандарға басымдық беріледі. 1980 жылы Тэтчер үкіметі Англия мен Уэльсте "Көмектесу схемасын" енгізді, оның аясында мемлекет оқу орнына қабілетті, бірақ оқу ақысын төлей алмайтын оқушылардың оқу ақысын төледі. Бұл, негізінен, 1970 жылдардың ортасында бұрынғы Лейбористік үкіметтің тікелей қаржыландырылатын гимназияларға мемлекеттік қаржыландыруды тоқтату шешіміне жауап болды, олардың көпшілігі кейін жекеменшік мектептерге айналды. Көмектесу схемасының кейбір оқушылары бұрынғы тікелей қаржыландырылатын мектептерге, мысалы Манчестер гимназиясына барып оқыды. 1997 жылы Лейбористік үкімет бұл схеманы тоқтатты, содан бері жеке сектор өзінің қаражатында стипендияларды ұлғайтуға көшті. Бұрынғы классикалық бағдарлама ғылым мен инженерия саласындағы дағдыларды дамытпағаны үшін сынға алынды, бірақ бұл, мүмкін, 1960 жылдардың басына дейін Оксбриджге түсу үшін классика білімі қажеттілігіне жауап ретінде болды, сондай-ақ көптеген мемлекеттік мектептерде ғасырлар бойы тек латын және грек тілдері оқытылғаннан қалған әсері. Осы тенденцияға қарсылық білдірген Мартин Винердің 1981 жылғы "Англия мәдениеті және индустриялық рухтың құлдырауы: 1850–1980" кітабына үлкен әсер етті. Ол Тэтчер үкіметінің ескі мектептің консервативтік идеологиясына қарсылығына зор ықпал етті. Білім министрлігінің 2010 жылғы есебінде жеке мектеп оқушылары грамматикалық, мамандандырылған және жалпы мемлекеттік мектептерге қарағанда "математика және ғылым пәндерінен А немесе В бағаларын алу бойынша ең жоғары көрсеткішке ие", сонымен қатар жеке мектеп оқушылары математика және ғылым пәндерінен алынған А деңгейінің жалпы санының үлесі зор. Кейбір ата-аналар өздерінің және балаларының құқықтарын бұрмаланған және бір жақты келісімшарттар шектеді деп шағымданады, бұл басшыларға тәртіптік жазасыз шығару сияқты дискрециялық өкілеттіктерді әділетсіз пайдалануға мүмкіндік береді. Олар жеке мектептер мемлекеттік сектор қабылдаған табиғи әділдік принциптерін және жоғары білім беруде қолданылатын жеке құқық нормаларын қабылдамағанын сендіреді. Бұл сенімді оқушылардың заңдық құқықтары мемлекеттік емес, жеке келісімшартпен реттелетіндігі нығайтады. Мысалы, мемлекеттік мектепке түсуге үміткер оқушыға бас тартылса, ол заң бойынша шағымдануға құқылы, ал жеке мектепте түсу мектептің басқару органының қалауына байланысты. 2006 жылы ақы төлейтін мектептердегі оқушылар Оксфорд университетіне таңдалғандардың 43 пайызын және Кембридж университетіне қабылданғандардың 38 пайызын құрады (бірақ бұл 16 жастан асқан оқушылардың жалпы санының 18 пайызын ғана құрайды).

Private schools are often criticised for being elitist, and seen as lying outside the spirit of the state system. Many of the best known public schools are extremely expensive, and many have entry criteria geared towards those who have been at private "feeder" preparatory schools. The Thatcher government introduced the Assisted Places Scheme in England and Wales in 1980, whereby the state paid the school fees for those pupils capable of gaining a place but unable to afford the fees. This was essentially a response to the decision of the previous Labour government in the mid 1970s to remove government funding of direct grant grammar schools, most of which then became private schools; some Assisted Places pupils went to the former direct grant schools such as Manchester Grammar School. The scheme was terminated by the Labour government in 1997, and since then the private sector has moved to increase its own means tested bursaries. The former classics based curriculum was also criticised for not providing skills in sciences or engineering, but was perhaps in response to the requirement of classics for entry to Oxbridge until the early 1960s, as well as a hangover from centuries ago when only Latin and Greek were taught at many public schools. It was Martin Wiener's opposition to this tendency which inspired his 1981 book English Culture and the Decline of the Industrial Spirit: 1850–1980. It became a huge influence on the Thatcher government's opposition to old school gentlemanly Toryism. According to a 2010 report from the Department for Education, private school pupils have "the highest rates of achieving grades A or B in A level maths and sciences" compared to grammar, specialist and mainstream state schools, and pupils at private schools account for a disproportionate number of the total number of A levels in maths and sciences. Some parents complain that their rights and their children's are compromised by vague and one sided contracts which allow Heads to use discretionary powers unfairly, such as in expulsion on non disciplinary grounds. They believe private schools have not embraced the principles of natural justice as adopted by the state sector, and private law as applied to Higher Education. This belief is reinforced by the fact that the legal rights of pupils are governed by a private contract, as opposed to rights implemented by the national government. For instance, a pupil seeking admission to a state school that is rejected is legally entitled to appeal, whereas at a private school admissions are at the discretion of the governing body of the school. In 2006, pupils at fee paying schools made up 43 per cent of those selected for places at Oxford University and 38 per cent of those granted places at Cambridge University (although such pupils represent only 18 per cent of the 16 years old plus school population).

Қайырымдылық мәртебесі

Соңғы жылдарығы пікірталас мәселелерінің бірі – жеке мектептердің қайырымдылық мәртебесін сақтауы, яғни олар жергілікті кеңестерге бизнес-салық төлемейді, сондай-ақ басқа да жеңілдіктерге ие. Бұл мектептерге оқушы басына шамамен 200 фунт стерлинг үнемдеуге мүмкіндік береді және мемлекеттік бюджетке 100 миллион фунт стерлинг салық жеңілдіктері түрінде шығынға әкеледі деп есептеледі, егер оқу ақысын көтеру жеке сектордан мемлекеттік секторға оқушылардың ауысуына себеп болмаса. 2006 жылдың қараша айында Қайырымдылық туралы заң қабылданғаннан бері қайырымдылық мәртебесі Қайырымдылық комиссиясы бағалағандай, ұйымның "қоғамдық пайда" әкелуіне негізделген. 2008 жылы Қайырымдылық комиссиясы қоғамдық пайда және оқу ақысы бойынша нұсқаулықтарды, соның ішінде көптеген адамдардың төлей алмайтын жоғары оқу ақысын қабылдайтын қайырымдылық ұйымдары қарастыру қажетті мәселелерді жариялады. Тәуелсіз мектептер кеңесіне Жоғарғы сот жеке білім беру саласына қатысты Қайырымдылық комиссиясының қоғамдық пайда туралы нұсқаулықтарын сот арқылы тексеруге рұқсат берді. Бұл мәселе Жоғарғы Трибуналда, сонымен қатар Бас прокурордың, Трибуналға жарна төлейтін қайырымдылық мектептеріне қатысты қоғамдық пайда талаптары қалай жұмыс істеуі керек екенін қарастыру туралы сұранысымен бірге қарастырылды. 2011 жылдың 14 қазанында жарияланған Жоғарғы Трибуналдың шешімінде барлық жағдайларда кедейлерге минималды немесе номиналдық пайдадан артық көмек көрсетілуі тиіс екені, бірақ қайырымдылық жеке мектеп сенімділері өздерінің ерекше жағдайларында не дұрыс екенін анықтауы керек екені айтылды. Шотландияның қайырымдылық реттеушісінің кеңсесі қадағалайтын қайырымдылық мәртебесіне қатысты толығымен бөлек сынақ бар, ол әрбір тіркелген мектеп қайырымдылығының қамтамасыз еткен қоғамдық пайдасын бағалайды.

Қосымша емтихан уақыты

2017 жылы BBC Radio 4 Today бағдарламасының ресми емтихан деректерін зерттеуі жеке мектеп оқушыларының 20% -ына GCSE және A level емтихандарына қосымша уақыт берілгенін, ал мемлекеттік мектептердегі оқушылардың 12% -дан азы ғана екенін көрсетті. Көбінесе берілетін қосымша емтихан уақыты 25% құрайды. Мұндай "емтиханға қол жеткізу" шаралары дислексия, диспраксия және АДГҚ сияқты түрлі мүгедектер мен білім берудегі арнайы қажеттіліктері бар оқушыларға қарастырылады.

Түрлері мен дәрежесі

2002 жылы Уорвик университетінің Джереми Смит мен Робин Нейлор Ұлыбритания университеттерінде дипломдық үлгерімнің анықтамаларын зерттеді. Олардың зерттеуі халықаралық деңгейде танылған құбылысты растады: «жағдайы жақсы отбасылардан шыққан балалар жағдайы нашар отбасылардан шыққан балаларға қарағанда білім деңгейі жоғары». Бұл құбылыс Ұлыбританиядағы университеттерде де сақталады. Авторлар «I-V әлеуметтік топтар бойынша анықталған және оң қарай монотонды түрде өсетін әсерді» атап өтті. Яғни, ерлер мен әйелдер үшін, басқа факторлар бірдей болса, студенттің отбасылық жағдайының артықшылығы жоғары болған сайын, университеттегі академиялық үлгерімі де жақсы болады. Бірақ олар жекеменшік мектепте оқыған студенттің бірінші немесе жоғары екінші сыныпты бітіру ықтималдығы, сол әлеуметтік топқа жататын, бір жынысты және бірдей A деңгейінің нәтижесін алған мемлекеттік мектепте оқыған студентке қарағанда орташа есеппен 6 пайызға төмен екенін де байқады. Орташа әсер әлеуметтік топқа және кандидаттардың A деңгейіне байланысты өте өзгермелі болды: «жоғары A деңгейінің нәтижесі бар студенттер үшін шағын және айтарлықтай маңызды емес» (яғни, таңдаулы университеттердегі студенттер үшін) және «негізінен төменгі кәсіби әлеуметтік топтардан келген студенттер үшін статистикалық тұрғыдан маңызды». Сонымен қатар, зерттеу жеке студенттердің университетте оқыған пәндерінің сәл өзгеше және дәстүрлі жиынтығының университеттегі үлгерімге тигізетін әсерін ескермеді. Бұл ескертулерге қарамастан, зерттеу көп назар аударды. Сол зерттеу әртүрлі жекеменшік мектептер арасында үлкен айырмашылықтар бар екенін көрсетті, кейбір мектептердің студенттерінің бірдей жынысты және әлеуметтік топқа жататын мемлекеттік мектеп студенттеріне қарағанда жақсы нәтижелер алуы ықтимал екенін анықтады. 2011 жылы Кембридж университетінің Ричард Партингтон басқаратын келесі зерттеу A деңгейінің нәтижесі Кембридж университетіндегі бакалавриаттың алғашқы жылдарындағы емтихан нәтижелерін болжаудың ең жақсы көрсеткіші екенін көрсетті. Партингтонның қорытындысында «мектептік білім мен жыныс мәселелері» «маргиналды ғана айырмашылық тудырады және әсіресе мектептік білімге қатысты жағдайда тұрақсыз» делінген. Саттон Траст тапсырысымен жүргізілген және 2010 жылы жарияланған зерттеуде кандидаттың академиялық әлеуетін анықтау үшін АҚШ үлгісіндегі SAT тесттерін қолдану мүмкіндігі зерттелді. Оның нәтижелері Смит пен Нейлордың зерттеуінің нәтижелерін растады: жеке білім алған оқушылар, білім беру артықшылықтарына қарамастан, нашар A деңгейінің нәтижесіне ие болса және аз таңдаулы университеттерге түссе, бірдей төмен A деңгейінің нәтижесі бар мемлекеттік білімді кандидаттарға қарағанда нашар үлгереді. Бұған қоса, 2010 жылғы «Бакингем мектептері: сандық талдау» есебінде айтылғандай, мемлекеттік мектептердің студенттері төменгі A деңгейінің бағаларымен қабылданатындықтан, кіру бағаларына қатысты олар көбірек жетістікке жеткен деп санауға болады. Саттон Траст зерттеуінің қарсы тұратын тұжырымы – A деңгейінің нәтижесі бірдей болған студенттер үшін ең таңдаулы университеттерде бірінші дәрежеге қол жеткізу, шкаланың екінші жағындағы университеттерге қарағанда шамамен екі есе қиын. Жеке сектор мектептері A деңгейінің рейтингтерінде үнемі көш бастап, олардың студенттері ең таңдаулы университеттерге түсуге бейім. Нәтижесінде жеке сектор студенттері осы мекемелерде жақсы өкілдік етеді, сондықтан олардың ең қабілеттілері ғана ең жақсы дәрежелерді алуы мүмкін. 2013 жылы Англияның жоғары білім беруді қаржыландыру кеңесі (HEFCE) зерттеу жариялады, онда басқа да нәрселермен қатар, университетке дейін жеке мектепке барған студенттердің үлесі мемлекеттік мектептердегі студенттерге қарағанда бірінші немесе жоғары екінші сыныптық дәрежеге қол жеткізуде жоғары екені көрсетілді. Жеке мектепте оқыған 24 360 және мемлекеттік мектепте оқыған 184 580 үміткердің ішінде бірінші немесе жоғары екінші сыныпты бітіргендердің үлесі біріншісінде 64.9 пайыз, екіншісінде 52.7 пайызды құрады. Екі топты (мемлекеттік және жеке) студенттік сипаттамаларына қатысты бақылаулармен немесе бақылауларсыз статистикалық салыстырулар жүргізілмеді, сондықтан екі топтың салыстырмалы үлгерімі туралы ешқандай қорытынды жасауға болмайды. Зерттеудің ең маңызды тұжырымы – жеке мектеп студенттерінің бітіруден кейінгі жұмысқа орналасуы мен оқуы жағынан жақсы нәтижелер көрсеткені, тіпті студенттік сипаттамалары ескерілген жағдайда да (жыныс, этникалық топ, мектеп түрі, кіру біліктілігі, оқу саласы). 2015 жылы Ұлыбритания баспасөздері мемлекеттік мектептерден түлектердің, ұқсас A деңгейінің бағаларын алғанда, жеке мектептегі әріптестеріне қарағанда жоғары бакалавриат дәрежесіне жететінін көрсететін зерттеу нәтижелерін кеңінен жариялады. 2013/14 оқу жылында бітірген барлық студенттердің нәтижелеріне негізделген мәліметтер мемлекеттік мектеп оқушыларының 82 пайызы бірінші немесе жоғары екінші сыныпты алғанын, ал жеке мектептерден келгендердің 73 пайызын көрсетті. Кейінірек HEFCE кіріспе қатесін мойындады және шындығында мемлекеттік мектеп түлектерінің 73 пайызы бірінші немесе жоғары екінші сыныпты алғанын, ал жеке мектеп түлектерінің 82 пайызын көрсетті. Бұл мойындау бастапқы қателіктің жариялануына қарағанда әлдеқайда аз жариялымға ие болды. Англиядағы барлық университеттерде A деңгейінен екі B және бір C алған студенттер жеке білім алған әріптестеріне қарағанда бакалавриат деңгейінде орташа есеппен сегіз пайыз жақсы үлгереді. Екі B және бір C кіру талабының 112 ұпайына тең, бұл Ұлыбританияның Рассел тобындағы кез келген университетінің орташа талабынан төмен.

In 2002 Jeremy Smith and Robin Naylor of the University of Warwick conducted a study into the determinants of degree performance at UK universities. Their study confirmed that the internationally recognized phenomenon whereby "children from more advantaged class backgrounds have higher levels of educational attainment than children from less advantaged class backgrounds" persists at university level in the United Kingdom. The authors noted "a very well determined and monotonically positive effect defined over Social Classes I to V" whereby, for both men and women, other things being equal, academic performance at university is better the more advantaged is the student's home background". but they also observed that a student educated at a private school was on average 6 per cent less likely to receive a first or an upper second class degree than a student from the same social class background, of the same gender, who had achieved the same A level score at a state school. The averaged effect was described as very variable across the social class and A level attainment of the candidates; it was "small and not strongly significant for students with high A level scores" (i. e. for students at the more selective universities) and "statistically significant mostly for students from lower occupationally ranked social class backgrounds". Additionally, the study could not take into account the effect of a slightly different and more traditional subject mix studied by private students at university on university achievement. Despite these caveats, the paper attracted much press attention. The same study found wide variations between different independent schools, suggesting that students from a few of them were in fact significantly more likely to obtain the better degrees than state students of the same gender and class background having the same A level score. In 2011, a subsequent study led by Richard Partington at Cambridge University showed that A level performance is "overwhelmingly" the best predictor for exam performance in the earlier years ("Part I") of the undergraduate degree at Cambridge. Partington's summary specified that "questions of school background and gender" "make only a marginal difference and the pattern – particularly in relation to school background – is in any case inconsistent." A study commissioned by the Sutton Trust and published in 2010 focused mainly on the possible use of US style SAT tests as a way of detecting a candidate's academic potential. Its findings confirmed those of the Smith & Naylor study in that it found that privately educated pupils who, despite their educational advantages, have only secured a poor A level score, and who therefore attend less selective universities, do less well than state educated degree candidates with the same low A level attainment. In addition, as discussed in the 2010 Buckingham report "HMC Schools: a quantitative analysis", because students from state schools tended to be admitted on lower A level entry grades, relative to entry grades it could be claimed that these students had improved more. A countervailing finding of the Sutton Trust study was that for students of a given level of A level attainment it is almost twice as difficult to get a first at the most selective universities than at those on the other end of the scale. Private sector schools regularly dominate the top of the A level league tables, and their students are more likely to apply to the most selective universities; as a result private sector students are particularly well represented at these institutions, and therefore only the very ablest of them are likely to secure the best degrees. In 2013 the Higher Education Funding Council for England (HEFCE) published a study noting, amongst other things, that a greater percentage of students who had attended a private school prior to university achieved a first or upper second class degree compared with students from state schools. Out of a starting cohort of 24,360 candidates having attended a private school and 184,580 having attended a state school, 64.9 per cent of the former attained a first or upper second class degree, compared to 52.7 per cent of the latter. No statistical comparisons of the two groups (State vs Private) were reported, with or without controls for student characteristics such as entry qualifications, so no inferences can be drawn on the relative performance of the two groups. The stand out finding of the study was that private school students achieved better in obtaining graduate jobs and study, even when student characteristics were allowed for (sex, ethnicity, school type, entry qualifications, area of study). In 2015, the UK press widely reported the outcome of research suggesting that school leavers from state schools that attained similar A level grades go on to achieve higher undergraduate degree classes than their private school counterparts. The quoted figures, based on the degree results of all students who graduated in 2013/14, suggested that 82 per cent of state school pupils got firsts or upper seconds compared with 73 per cent of those from private schools. Later, HEFCE admitted that it had made a transposition error, and that in fact, 73 per cent of state school graduates gained a first or upper second class degree compared with 82 per cent of private school graduates. This admission attracted far less publicity than the original erroneous assertion. Across all English universities, state school students who scored two Bs and a C at A level did on average eight per cent better at degree level than their privately educated counterparts. Two Bs and a C represents an entry tariff of 112, well below the average demanded by any of the UK's Russell Group universities.