Кіріспе
Қылмыс жасалған орын – қылмыс жасалуы мүмкін болған кез келген жер. Қылмыс орындарында қылмыстық тергеуге қатысты физикалық дәлелдер болады. Бұл дәлелдерді қылмыс орнын тексерушілер (CSI) және құқық қорғау органдары жинайды. Қылмыс орыны – қылмыс болған жер немесе қылмыстан қалған іздері бар кез келген аумақ болуы мүмкін. Оқиға орны тек бір орынмен ғана шектелмейді, сонымен қатар қылмыстық әрекеттерге қатысы бар кез келген адам, орын немесе зат болуы мүмкін. Қылмыс орыны анықталғаннан кейін, оны ластанудан қорғау үшін дереу шаралар қабылдануы керек. Оқиға орнының бұзылмауын сақтау үшін құқық қорғау органдары айналасын жауып, кімнің кіргенін және шыққанын қадағалауы тиіс. Осы шаралар арқылы жиналған дәлелдерді сотта пайдалануға болады. Ластанған, бұрмаланған немесе дұрыс сақталмаған дәлелдер оқиға орнын бұзып, істің соттан қайтарылуына әкелуі мүмкін. Оқиға орнын талдау барысында болған барлық нәрсе құжатталуы керек. Алғашқы жауап берген офицердің міндеті – оқиға орнының толыққанды және анық құжаттамасын жасау. Құжаттамаға офицердің оқиға орнында болған кездегі байқаулары мен іс-әрекеттері енгізілуі керек. Алғашқы жауап беруші оқиға орнына келген кезде оның сыртқы түрі мен жағдайын тіркеуге жауапты. Сондай-ақ, алғашқы жауап беруші куәгерлердің, құрбандардың және күдіктілердің мәлімдемелерін жинап алады. Қылмыс орнының бұзылмауын сақтау үшін тағы да бірнеше құжаттар жасалады. Бұл құжаттарға дәлелдермен байланыс жасағандардың тізімі (дәлелдердің тізбесі) және қандай дәлелдер жиналғандығы туралы журнал кіреді.
A crime scene is any location that may be associated with a committed crime. Crime scenes contain physical evidence that is pertinent to a criminal investigation. This evidence is collected by crime scene investigators (CSI) and law enforcement. The location of a crime scene can be the place where the crime took place or can be any area that contains evidence from the crime itself. Scenes are not only limited to a location, but can be any person, place, or object associated with the criminal behaviours that occurred. Straight after a crime scene has been discovered, measures must be taken to secure and protect the scene from contamination. To maintain the integrity of the scene, law enforcement must take action to block off the surrounding area as well as keep track of who comes in and goes out. By taking these precautions, officers can ensure that evidence that is collected can be used in court. Evidence that has become contaminated, tampered with, or mistreated can pollute the scene and cause a case to be thrown out of court. Everything that occurs during the analysis of a scene must be documented. It is the job of the initial responding officer to make sure that the scene has an extremely coherent and summarized documentation. The documentation should include the officer's observations and actions while at the scene. The initial responder is in charge of documenting the appearance and condition of the scene upon arrival. The initial responder will also gather statements and comments from witnesses, victims, and possible suspects. Several other documents are also generated so that a crime scene's integrity is kept intact. These documents include a list of who has been in contact with evidence (chain of custody), as well as a log of what evidence has been collected.
Сақтау және ластану
Қылмыс орны көбінесе орынға кіру-шығуды бақылау және оның тұтастығын сақтау үшін блокадамен қоршалады. Тек қажетті адамдарды ғана ішінде қалдыру үшін периметрге баррикадалық лента тартылады. Бұл тергеушілер кез келген ластануға жол бермеуге тырысқандықтан, бұзылған дәлелдерді алдын алу үшін жасалады. Ластанудан толыққанды сақтану қиын болғанымен, қылмыс орнының тұтастығын сақтау үшін көптеген шаралар қолданылады. Полиция қызметкерлері қылмыс орнының жанында тамақтанбайды, темекі тартпайды және демалыс алмайды. Олардың қалдырған заттары әлеуетті дәлел деп қабылдалып, тергеудің табысқа жетуіне кедергі келтіруі мүмкін.
Оқиғалар реті
Алғашқы жауап беру офицері жедел хабарды алады және қылмыс орнына жетеді. Бұл офицер оқиға орнының бұзылмауын сақтауда маңызды рөл атқарады. Алғашқы жауап берушілер оқиға орнын қоршау арқылы, аймаққа және оның айналасына кіретін-шығатын қозғалысты бақылап, қауіпсіздендіруге жауапты. Офицер сондай-ақ өзінің алғашқы байқауларын, сондай-ақ оқиға орнына келген кездегі оның жағдайын тіркеп алады. Деректерді жинау мақсатымен екінші рет қарап шығу жүргізіледі. Топ оқиға орнының суреттерін түсіріп, эскизін жасайды. Қылмыстың барлық егжей-тегжейін тіркеу үшін кейде бейнежазбалар да түсіріледі. Қылмыс орнының эскизін салу – бұл қылмыс орнын құжаттаудың бір түрі. Қылмыс орнының эскиздері тергеушілерге өлшемдер мен басқа да деректерді жазуға мүмкіндік береді, оларды тек фотосуреттен анықтау қиын болуы мүмкін. Тергеушілер бөлмедегі барлық заттардың және дәлелдердің орналасқан жерлерін көрсетеді. Эскиз әдетте жоғарыдан қарап тұрған көзқараспен салынады. Тергеушілер түрлі дәлелдерге қатысты ойлары мен күдіктерін есте сақтау үшін жазбалар жасайды. Дәлелдердің әртүрлі түрлеріне әртүрлі жинау әдістері немесе арнайы контейнерлер қажет болуы мүмкін. Мысалы, қаптар, конверттер немесе қораптар сияқты қағаз контейнерлер биологиялық үлдіңдер үшін қолайлы болуы мүмкін. Қағаз контейнерлер толық құрғамаған дәлелдердің кептіруін жалғастыруға мүмкіндік береді. Дәлелдерді осылай жинау оларды нашарлаудан қорғайды. Дәлелдер дұрыс жиналғанда, жиналған заттардың зақымдануы немесе ластануы мүмкіндігі азаяды. Криминалистиканың дамуы шешілген қылмыстардың деңгейін арттырды. Алғашқы жауап берушілер қылмыс орнына келген кезде, олар әртүрлі біліктіліктері бар адамдармен бірге болады. Бұл адамдарда дәлелдерді жинауға мүмкіндік беретін түрлі құралдар бар. Қылмыс орнын өңдеу үшін маңызды шаштар, топырақ, саусақ іздері, табан іздері, аяқ киім іздері, оқ ұнтағының қалдықтары, шыны сынықтары, кілем талшықтары және басқа да іздер бар. Қылмыс орнына байланысты, оқиға орнына қандай техниктердің қажеттілігі анықталады. Криминалистика әртүрлі құралдар мен техникаларды қолданады. Сұр немесе қара магниттік ұнтақ арқылы саусақ іздерін алу. ДНҚ және басқа дене сұйықтықтары алынады, ал шаш немесе сұйықтық зертханада одан әрі зерттеу үшін жіберіледі. Тырнақтар да дәлелдерді жинаудың бір бөлігі болып табылады, өйткені оларда жеке ерекшеліктері бар іздер болады. Тырнақтар жиналып, қағаз пакетке салынып, қағаз конвертке салынып, өңдеуге арналған таңбамен белгіленуі керек. Жабық қылмыс орындарында ластану ықтималдығы төмендеу, себебі сыртқы факторлардың әсері шектеулі. Мұндағы ластану көбінесе адамдардың салдарынан туындайды. Көліктік қылмыстар – көлік құралдарын пайдалана отырып жасалған қылмыстар, мысалы, қарақшылық, ұрлық, көлік ұрлау, зорлау және кісі өлтіру.