Кіріспе

Иттерге әсер ететін аурулар тобы. Тері аурулары – иттердегі ең көп кездесетін денсаулық проблемаларының бірі, олардың себептері көптеген. Иттің терісі мен жүні оның жалпы денсаулығының маңызды көрсеткіші болып табылады. Иттердегі тері аурулары жедел, өзінен-өзі шешілетін проблемалардан бастап, өмір бойы емдеуді қажет ететін созылмалы немесе ұзаққа созылатын проблемаларға дейін әртүрлі болуы мүмкін. Тері аурулары бастапқы немесе екіншілік (қырылу, қышу салдарынан) сипатта болуы мүмкін, бұл диагноз қоюды қиындатады.

Иммундық әсері бар тері аурулары

Тері аурулары иммундық жауаптардың жетіспеушілігінен немесе олардың шамадан тыс белсенділігінен туындауы мүмкін. Иммундық жауаптар жеткіліксіз болған жағдайда, ауру көбінесе оның салдарынан туындаған екіншілік ауру арқылы сипатталады. Мысалдарға демодекозға (демодектикалық шашаққа) осалдықтың артуы және Malassezia инфекциясы немесе бактериялық инфекциялар сияқты қайталама тері инфекциялары жатады. Керісінше, күшейген, бірақ зиянды иммундық жауаптар гиперсезімталдық реакциялары, мысалы, атопиялық дерматит, және аутоиммундық аурулар (автоиммунитет), мысалы, пемфигус және дискоидты қызыл жегі (дискоидты эритрематоздық ұрық) болып бөлінеді.

Атопиялық дерматит

Атопия – тұқым қуалайтын және созылмалы (өмір бойы) аллергиялық тері ауруы. Симптомдар әдетте 6 айдан 3 жасқа дейін басталады, бірақ кейбір ит тұқымдары, мысалы, алтын ретриверлер, одан ертерек белгілер көрсетеді. Атопиялық дерматитке шалдыққан иттерде, әсіресе көздің айналасы, тұмсық, құлақ және аяқтары қышып, тітіркеніп ауырады. Ауыр жағдайларда тітіркену бүкіл денеге таралады. Егер аллергендер маусымдық болса, тітіркену симптомдары да сол маусымға байланысты болады. Үй шаң-тозаңдарына аллергиясы бар көптеген иттерде ауру жыл бойы сақталады. Иттердегі атопиямен байланысты аллергендердің ішінде ағаштардың, шөптердің және бейкөпірлердің гүлі, сондай-ақ саңырауқұлақтар мен үй шаң-тозаңдары бар. Staphylococcus pseudintermedius бактериясы және Malassezia pachydermatis дрожжисінен туындайтын құлақ және тері инфекциялары атопиялық дерматиттің жиі кездесетін салдары болып табылады. Бұл жағдайға шалдыққан иттерде көбінесе тері қызарып, қабынады. Жеңдер, іштің астыңғы бөлігі, аяқ-қолдардың ұштары, құлақ ішкі бөлігі, көздің, ауыздың және перианальдық аймақтардың айналасы жиі зардап шегеді. Қышыну мен қабынудың салдарынан ит өзін-өзі қырып, терісін жарақаттауы мүмкін. Атопиялық дерматитке шалдыққан иттердің жартысында сыртқы құлақ қабынуы (отит) кездеседі. Тамаққа аллергияны анықтау үшін, кемінде 6 апта бойы жаңа немесе гидролизделген протеинге негізделген диета қолданылатын диеталық сынақтар жүргізіледі. Атопиялық дерматиттің диагностикасы басқа тітіркену себептерін – блохаларды, кенелерді және Cheyletiella және бит сияқты басқа паразиттерді жою арқылы қойылады. Аэроаллергендерге аллергияны анықтау үшін тері-инъекциялық аллергиялық сынақтар және/немесе қан талдауы (аллергенге қатысты IgE ELISA) қолданылады. Емдеуге, мүмкіндігі болса, аллергендерден аулақ болу кіреді, бірақ көптеген иттер үшін бұл практикалық немесе тиімді емес. Басқа емдеулер аллергендерге қарсы иммундық жауапты бақылауға көмектеседі және антигистаминдық препараттар, стероидтар, циклоспорин және иммунотерапияны (аллергендерді толеранттылықты тудыру үшін инъекциялау процесі) қамтиды. Көптеген жағдайларда инфекцияның қайталануын болдырмау үшін шампуньдар, дәрілік сүрткілер және құлақ тазартқыштар қажет болады.

Аутоиммунды тері аурулары

Пемфигус фолиацеус – иттердің ең көп кездесетін аутоиммундық ауруы. Эпидермистегі көпіршіктер тез арада қабыршақтанған және эрозияға айналып, көбінесе бастапқыда бет және құлақтарға әсер етеді, бірақ кейбір жағдайларда бүкіл денеге таралуы мүмкін. Төбешіктер де зақымдануы мүмкін, нәтижесінде айқын гиперкератоз (төбешіктердің қалыңдауы және қабыршақтануы) пайда болады. Басқа аутоиммундық ауруларға булозды пемфигоид және түңгіш эпидермолиз жатады. Иттердегі аутоиммундық тері ауруларын емдеу үшін иммундық жауапты басу қажет; стероидтар, азатиоприн және басқа да препараттар иммунодепрессанттар ретінде қолданылады.

Акральдық жалау түйіршіктері

Жасу грануломалары – иттің аяқ-қолдарында пайда болатын, көтеріңкі, көбінесе ойық жаралы аймақтар. Олар иттің үздіксіз, мінезсіз жасуынан туындайды. Мінезсіз жасу – бұл қалыпты күтім немесе зерттеу үшін қажетті деңгейден артық жасу, ол жануардың әдеттегі мінез-құлқындағы өзгерісті көрсетеді және басқа да іс-әрекеттерге немесе функцияларға (мысалы, тамақтану, ішу, ойнау, адамдармен байланыс) бөгет жасайды, сонымен қатар оны тоқтату қиын.

Жұқпалы тері аурулары

Иттердің жұқпалы тері аурулары жұқпалы және жұқпалы емес инфекцияларды немесе жұқпаларды қамтиды. Жұқпалы инфекцияларға паразиттік, бактериялық, саңырауқұлақтық және вирустық тері аурулары жатады. Ең көп таралған жұқпалы паразиттік тері ауруларының бірі – саркоптикалық шаян (қыртыс). Тағы бір ауру – демодекс кенелерінен туындайтын шаян (демодикоз), бірақ бұл түрі жұқпалы емес. Cheyletiella кенесінен туындайтын тағы бір жұқпалы жұқпа бар. Иттер жұқпалы биттермен де зарарлана алады. Басқа эктопаразиттер, соның ішінде блохалар мен күйреуіштер тікелей жұқпалы деп есептелмейді, бірақ басқа жұқтырған жануарлардың тіршілік циклын қалыптастырған ортадан жұғады. Теңіз қызылшасы – саңырауқұлақтық инфекция, ол басқа иттерге де, адамдарға да жұқтыруы мүмкін. Бұл тері ауруларының ең жиі кездесетін түрлерінің бірі. Ит басқа жұқтырған итпен тікелей байланысқа түсу арқылы, жұқтырған ит тиген бетке тию арқылы, сондай-ақ топырақта тіршілік ететін теңіз қызылшасының түрлерімен жанасу арқылы жұқтыруы мүмкін. Теңіз қызылшасы дөңгелек немесе сақина тәрізді болады. Теңіз қызылшасының белгілеріне жұққан аймақтардағы түктердің түсуі жатады.

Лүпоидты дерматоз – тұқым қуалайтын аутосомдық рецессивті ауру, ол неміс қысқа жүнді пойнтерінде және венгр визласында анықталған. Клиникалық белгілер әдетте бір жасқа дейін пайда болады. Бұл аурумен ауыратын иттердің өмір сүру ұзақтығы аз және диагноз қойылғаннан кейін көбінесе эвтаназия жасалады. Клиникалық белгілері: беттің эритемасы, қабыршақтану және қабыршақтар, тері зақымдануы, сүйек ауруы, жаралар және деформациялау: еркектерде буын аурулары мен азооспермияға, ал әйелдерде эстроздық циклдің бұзылуына дейін прогрессирлейді. Омега-3 май қышқылдары қышымалы, тітіркенген теріні емдеу үшін көбірек қолданылады. Омега-3 май қышқылдарымен толықтырылған иттер тобы (660 мг/кг [300 мг/фунт] дене салмағы/күн) қышыманың жағдайын жақсарту ғана емес, сонымен қатар терінің жалпы жағдайын жақсартқанын көрсетті. Арахидон қышқылы – омега-6 құрамында, сондықтан ол қабынуға ықпал етеді. Омега-6 май қышқылдары әрқашан осылай бола бермейді, бірақ терінің қабынуын күшейтеді, бұл сыртқы түрі мен денсаулығын нашарлатады.

Витаминдер

Витаминдер – иттің сыртқы түріне әсер ететін көптеген қоректік факторлардың бірі. Майға еритін А және Е витаминдері терінің саулығын сақтауда маңызды рөл атқарады. А витамині бета-каротин түрінде де қолданылуы мүмкін, ол созылмалы тері аурулары мен қартаюға байланысты эпителий тіндерінің бұзылуын алдын алады. А витаминінің жетіспеушілігі терінің қабыршақтануына және басқа да дерматиттерге байланысты мәселелерге, мысалы, шаштың түсуіне (алопецияға) алып келуі мүмкін. Е витамині – антиоксидант. Е витамині тері сияқты белсенді бөлінетін жасушаларда жиналатын бос радикалдарды бейтараптайды және осы иондалған молекулалардың салдарынан талшықты тіндердің бұзылуын болдырмайды. Сонымен қатар, терінің саулығына үлес қосатын суда еритін бірнеше витамин де бар. Рибофлавин (В2) – көмірсулар метаболизмінің кофакторы, оның жетіспеушілігі терінің жарылуына және сынғыш болуына әкеледі. Биотин (В7) – тағы бір В витамині, оның жетіспеушілігі шаштың түсуіне (алопецияға) себеп болады. Мыс көптеген ферменттік жолдарға қатысады. Иттерде мыстың жетіспеушілігі толық емес кератинизацияға алып келеді, бұл терінің құрғауына және пигментацияның төмендеуіне (гипопигментацияға) әкеледі. Денеге қажетті микроэлементтердің күрделі комбинациясы терінің саулығының маңызды бөлігі және толыққанды, теңгерімді тамақтанудың құрамына кіреді.