Кіріспе

Американдық автор, тарихшы және журналист Том Рейсс (5 мамыр 1964 жылы туған) – американдық автор, тарихшы және журналист. Ол үш ғылыми-танымдық кітаптың авторы, солардың ең соңғысы – «Қара граф: даңқ, революция, сатқындық және Монте-Кристо графының нағыз тарихы» (2012), ол 2013 жылы өмірбаяны немесе автобиографиясы үшін Пулитцер сыйлығын алды. Оның бұрынғы кітаптары: «Фюрер Экс: бұрынғы неонацистің естеліктері» (1996), еуропалық неонацистік қозғалыстың алғашқы ішкі ашылуы; және «Шығыстанушы: ерекше және қауіпті өмірдің құпиясын ашу» (2005), ол халықаралық бестселлерге айналды. Журналист ретінде Рейсс The New Yorker, The Wall Street Journal және The New York Times басылымдарында жазған.

Ерте өмір және білім

Рейс 1964 жылғы 5 мамырда Нью-Йорк қаласында еврей отбасында дүниеге келді. Ол өмірінің алғашқы жылдарын Манхэттендегі Вашингтон Хайтс ауданында, содан кейін Сан-Антонио және Техас штатының Даллас қалаларында өткізді, онда оның әкесі Әуе күштерінің нейрохирургы болып жұмыс істеді. Содан кейін оның отбасы Массачусетс штатының батысына көшіп, балалық шағы мен жасөспірім кезеңінің қалған бөлігін Жаңа Англияда өткізді. Ол Хочкисс мектебін бітіріп, кейін Гарвард колледжіне түсті, онда «The Harvard Crimson» газеті мен «The Harvard Advocate» журналының жазу және редакциялау тобына қатысты, 1987 жылы бітірді. Германияда болғанда ол шығыс германиялық неонацистік жастармен сұхбаттасып, олардың ата-бабаларының саяси және әлеуметтанулық идеалдарын неліктен қабылдап жатқанын аныштауға тырысты.

Бұрынғы фюрер

Рейс Инго Хассельбахтың "Führer Ex: Memoirs of a Former Neo Nazi" атты естеліктерінің ағылшын тіліндегі нұсқасын бірлесіп жазды, ол 1996 жылы Random House баспасынан шықты. Неміс тіліндегі нұсқасы, "Die Abrechnung: ein Neonazi steigt aus" деген атаумен, 1993 жылы Aufbau Verlag баспасында жарық көрді және Винфрид Бонегелмен бірлесіп жазылды. Кейіннен Бонегел 2002 жылы осы оқиға бойынша "Führer Ex" атты неміс фильмін түсірді. Бұл естелік еуропалық неонацистік қозғалыстың алғашқы ішкі ашылуы болды, ол 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдардың басында экстремистік жастар субмәдениеттерінде өскен шығыс немістің көзқарасынан баяндалды. Хассельбах Шығыс Германия неонацистерінің жетекшісі болған, ал 1993 жылы ол қозғалыстан ерекше әдіспен бас тартты. Кітап үшін 1994 жылдың жазында Хассельбах пен Рейс Хассельбахтың жасырынған Швециядағы шалғайдағы үйінде болды, онда Рейс оны сұхбатқа тартып, материал жинады. "Фюрер экс" естелігінен 21 000 сөздік үзінді "The New Yorker" журналында "Нацистер қалай жасалады" деген тақырыппен жарияланды.

Шығыстанушы

2005 жылы Рейсс "Ориенталист: Қауіпті және таңғажайып өмірдің құпиясын шешу" атты кітабын жариялады. Кітапта Рейсс орыс еврейі Лев Нуссимбаумның (1905–1942) өмірін егжей-тегжейлі талдап, зерттейді. 1920 жылы ол әкесімен бірге жасөспірім кезінде большевиктік революциядан қашып кетті. Нуссимбаумдар Константинополь және Париж сияқты бірнеше жерде пана іздеп, 1922 жылы Германияға келді. Германияда Нуссимбаум ислам дінін қабылдады, өзін мұсылман ханзадасы ретінде көрсетіп, "Есад Бей" деген жаңа есімімен көптеген кітаптар жариялаған авторға айналды. 1930 жылдардың басында Нуссимбаум Нью-Йорк пен Голливудта тұрды, бірақ АҚШ-қа көшіп бара алмады және Германияға қайтып келді. Рейсс айтуынша, 1937 жылы ол "Али мен Нино: Махаббат тарихы" атты классикалық романын "Құрбан Саид" псевдонімімен жариялады. 1938 жылы Нуссимбаум нацистік Германиядан қашып, Италияда жасырын өмір сүрді, ол 1942 жылы қайтыс болды. Рейсс кітапты зерттеу үшін он елге сапар шекті, кітапта Нуссимбаумның өмірі ғана емес, сонымен қатар сол заманның кең ауқымды жергілікті және тарихи контексті, сондай-ақ Рейстің Нуссимбаумның өмірбаянына қатысты мәліметтерді іздеу және жинақтау процесі де баяндалған. "Ориенталист" 2005 жылы көптеген "топ-ондық" тізімге енді және 2006 жылы ағылшын тіліндегі үздік нон-фикшн кітабы үшін Сэмюэл Джонсон сыйлығына үміткер болды. Ол 20-дан астам тілге аударылған.

Қара граф

2012 жылы жарық көрген «Қара граф: даңқ, революция, сатқындық және Монте-Кристо графының нағыз тарихы» кітабы 2013 жылы өмірбаяны немесе автобиография жанрындағы Пулитцер сыйлығын, сондай-ақ 2013 жылғы ПЕН/Жаклин Боград Велд өмірбаяны сыйлығын жеңіп алды. Бұл кітап француз графы мен Гаити құлының ұлы, генерал Томас Александр Дюманың өмірбаяны. Ол Парижде шеберлікпен семсерлесіп, кейіннен француз революциялық соғыстарының батыры атанды. 200 жыл өткен соң генерал Колин Пауэллге дейін Батыс әскерлеріндегі ең жоғары шенді қара терілі әскери тұлға болып сақталды. Дюманың Наполеонмен араздасуы салдарынан ол Наполеонның өзі тастап кеткен Египет жорығынан бас тартып, Неапольде жау әскерлеріне тұтқынға түсіп, екі жылға түрмеге отырды. Бостандыққа шыққан кезде Наполеон билікке ие болып, Францияда және оның колонияларында расизм мен құлдықты қайта жаңғыртты, Дюманы қиын жағдайда қалдырды. Дюманың ұзақ жылғы түрмеде болуының салдарынан ерте қайтыс болды, бірақ оның өмірі ұлы Александр Дюмаға «Монте-Кристо графы» және «Үш мүшкетер» сияқты шығармалар жазуға шабыт берді. «Christian Science Monitor» кітапты «ерекше және мұқият зерттелген еңбек» деп сипаттап, «автор осы мәселеге он жыл бойы еңбек еткен, бұл оның нәтижесінде көрініп тұр» деді. «Осы оқиғаны баяндау үшін», - деп жазды «The Boston Globe». «Райс француз революциясын, Гаити революциясын және Наполеонның империяға қарай өсуін қамтуға тиіс; ол осының бәрін керемет ынтамен орындайды». «Қара граф» 2012 жылдың қыркүйегінде жарық көргеннен бері көптеген «үздік кітаптар» тізіміне енді. «The New York Times» оны 2012 жылдың ең ерекше 100 кітабының бірі деп атады, ал «TIME» оны 2012 жылдың 10 үздік көркем емес кітабының тізіміне қосты. «Amazon.com» кітапты «Өмірбаяндар мен естеліктер» санатындағы «2012 жылдың 10 үздік кітабының» бірі деп таңдады. «BBC4» кітапты 2012 жылдың қараша айында «Аптаның кітабы» деп таныды және оны бес бөлімді радиосерия ретінде эфирге шығарды, ал «NPR» оны 2012 жылдың 5 үздік өмірбаянының бірі деп жариялады. «Қара граф» сонымен қатар биографиялық санаттағы Ұлттық кітап сыншылары шеңберінің сыйлығының финалисі болды және «Көрнекті әдеби туынды, өмірбаян/автобиография» номинациясы бойынша NAACP Image Award сыйлығына ие болды.