Кіріспе
Батыс Австралияның бұрынғы саясаткері
Колин Джеймс Барнетт (15 шілде 1950 жылы туған) – австралиялық бұрынғы саясаткер, Батыс Австралияның 29-шы премьер-министрі. Ол қызмет істеген кезеңде бірнеше рет штаттың қазынашысы болып қызмет еткен, ал бұрын Батыс Австралияның Сот-Коуэн министрлігінде түрлі лауазымдарды атқарған. Барнетт Перт қаласындағы Недлендс ауданында дүниеге келген. Батыс Австралия университетін экономика мамандығы бойынша бітірген. Батыс Австралия технология институтында экономикадан дәріс берген және Батыс Австралия сауда-өнеркәсіп палатасының атқарушы директоры болып жұмыс істеген ол 1990 жылы Батыс Австралия заң шығару жиналысына Коттслоу округінен сайланды. Барнетт 1993 жылдан бастап 2001 жылғы сайлауда жеңіліске ұшырағанға дейін Сот-Коуэн министрлігінде министр болып қызмет етті, содан кейін ол Либералдық партияның жетекшісі болып тағайындалды, бұл кезде премьер-министр Ричард Корт лауазымынан кетті. Ол 2005 жылғы сәтсіз сайлаудан кейін жетекші лауазымынан бас тартты, бірақ 2008 жылғы сайлауға дейін қайтадан осы лауазымға келді, онда ол премьер-министр болып сайланды. Барнетт 2008 жылдың 23 қыркүйегінде Батыс Австралияның губернаторы Кен Майклдың алдында қызметке кірісті. 2013 жылғы сайлауда Барнетт және оның үкіметі екінші мерзімге қайта сайланды. 2017 жылғы сайлауда либералдар жеңіліске ұшырады, ал WA Еңбек партиясының Марк МакГоуэн Барнетттің орнына премьер-министр болды. 2017 жылдың 15 желтоқсанында Барнетт саясаттан кету ниетін жариялады және 2018 жылдың 5 ақпанында ол осы шешімін іске асырды.
Ерте өмір
Барнетт 1950 жылғы 15 шілдеде Перт қаласының батыс жаққа орналасқан Недлендс ауданында дүниеге келген. Ол Недлендс бастауыш мектебінде және Голливуд орта мектебінде білім алған. Батыс Австралия университетінде геология мамандығын оқыған, бірақ кейін экономика курсына ауысып, оны үздік дипломмен аяқтаған, содан кейін магистр дәрежесін алған. 1973 жылы Канберрадағы Австралия статистика бюросында кадет-зерттеуші болып жұмыс істеді, кейін аға зерттеуші болып жоғарылатылып, 1975 жылы Пертке оралды. Батыс Австралия технология институтында (кейіннен Куртин университеті деп аталды) экономика пәнінен лекция оқыды. 1981 жылы Батыс Австралия өнеркәсіп конфедерациясына жіберілді, олардың «Батыс Австралия экономикалық шолуы» атты жарияланымның алғашқы редакторы болды. Кейіннен бас экономист болып тағайындалды және 1985 жылға дейін олармен жұмыс істеді, содан кейін Батыс Австралия сауда-өнеркәсіп палатасының атқарушы директоры болды.
Алғашқы саяси мансап
Бұрынғы либералдық лидер Билл Хасселл 1990 жылы саясаттан зейнеткерлікке шыққаннан кейін, Барнетт оның бұрынғы Коттслоу округінде өткен қосымша сайлауда жеңіске жетті. Ол бұған дейін Либералдық партияның мүшесі болмаған, тек партия ішіндегі іріктеу кезеңінде ғана қосылған. Осыған қарамастан, Барнетт парламентке енгеннен кейін көп ұзамай Барри Маккиннонның көлеңке кабинетіне тағайындалды, ол тұрғын үй және құрылыс салаларына жауапты болды. 1991 жылдың тамызында ол отын және энергия портфелін де қосты. Көлеңке министрліктің келесі қайта құрылуында отын және энергия саласы бойынша жауапкершілігін сақтап, мемлекеттік даму портфелі де берілді.
Қарсылық (2001-2008 жж.)
Сот үкіметі 2001 жылғы сайлауда жеңіліске ұшырады. Корт Барнеттпен біршама салқын қарым-қатынаста болды және оны оппозиция жетекшісі болудан алғысы келді. Корт штаттық Либералдық партияның консервативтік қанатынан болса, Барнетт – орталық қанатынан. Корт оның орнына федералдық депутат Джули Бишопты тағайындау жоспарын жасады. Корттың жоспары бойынша, ол да, Барнетт те штаттық заң шығарушы жиналыстан отставкаға кетер еді. Бишоп федералдық парламенттен отставкаға келіп, өзінің Кертин округін, Перт аймағындағы либералдардың ең сенімді округін Барнеттке берер еді. Бишоп содан кейін Барнетттің Коттслоу немесе Корттың Недлендс округтерінің біріне түсер еді, екеуі де либералдар үшін сенімді округтер саналды. Корт одан кейін Батыс Австралия либералдарының жетекшілігін Бишопқа тапсырар еді, ол штаттық парламентке қауіпсіз өтіп алғаннан кейін. Барнетт жоспарды білгенде, ол оны «садақатсыздық немесе алдау» деп сипаттап, «Weet-Bix-тен жұтынып қалғандай» болғанын айтты. Бірақ Бишоп жоспардан бас тартқанда, өзін қиын жағдайға тапқан Корт отставкаға кетті. Барнетт өзінің жалғыз қарсыласы Род Свитманды жеңіп, жетекшілікті иеленді. 2005 жылғы штаттық сайлауда Барнетт Батыс Австралияның солтүстігіндегі Кимберли тауларының өзендерінен Пертке канал салуды ұсынды. Барнетт жобаның құнын 2 миллиард австралиялық долларға бағалады, бірақ көп ұзамай жобаның мүмкіндігін зерттеу немесе егжей-тегжейлі есептеулер жасалмағаны белгілі болды. Кейбір сарапшылар құнын 5 миллиард австралиялық долларға дейін бағалады. Премьер-министр Джон Ховард жобаға федералдық қаражат бөлмейтінін мәлімдеді. Ол сайлауға бірнеше күн қалғанда, есептеу құжатында 200 миллион австралиялық долларлық қате табылды, сонда ғана саясаттың құнын жариялады. Галлоп үкіметі көпшілігін сақтап қайтқаннан кейін Барнетт жеңіске жауапкершілікті мойындап, Либералдық партия жетекшілігінен кетті. 2005 жылдың 9 наурызында либералдық депутаттар Барнеттің орнын басу үшін Калгурли округінің депутаты Мэтт Бирниді сайлады. Барнетт келесі екі жылды парламенттің артқы қатарында өткізді – өмірінде алғаш рет ол министр немесе оппозиция жетекшісінің орынбасары болған жоқ. 2007 жылдың қарашасында ол келесі сайлауда, яғни 2009 жылдың мамырында саясаттан кететінін мәлімдеді.
Уэльс штатының Үкіметі
2008 жылдың 4 тамызында Трой Бусвелл оппозиция басшысы лауазымынан кетті, ал екі күннен кейін Барнетт бұрынғы зейнеткерлік туралы жариялағанына және оның сайлау округінде Дейдре Уиллмотқа (кейіннен оның бас штабы болып тағайындалатын) қолдау көрсетілгеніне қарамастан, Либерал партия басшылығына қарсылықсыз қайта сайланды. 2008 жылдың 7 тамызында премьер-министр Алан Карпентер 2008 жылдың 6 қыркүйегіне мерзімінен бұрын сайлау жариялады. Барнетт Либерал партияны сайлауға бастап, биліктегі Еңбек партиясынан айтарлықтай дауыс өтуіне себеп болды, нәтижесінде парламентте ешбір партия көпшілік орындарға ие болмады. Билік тепе-теңдігі Батыс Австралия Ұлттық партиясының қолында болды. Федералды Либералды және Ұлттық партиялар федералды деңгейде коалиция құрса да, Батыс Австралия Ұлттық партиясы федералды әріптестерінің саясатын міндетті түрде қолдамайды, ал партия басшысы Брендон Гриллс бір жыл бұрын коалициялық келісімді бұзған еді. Гриллс келесі премьер-министрді іс жүзінде таңдауға мүмкіндігі бар екенін білген Барнетт пен Карпентер Ұлттық партияның қолдауын алуға тырысты. Сайлаудан бір апта өткен соң Ұлттық партия Либерал партияны азшылық үкімет ретінде қолдауға келісті. Келісімнің шарты бойынша Гриллс және тағы екі Ұлттық партия өкілі – Терри Редман мен Терри Уолдрон Барнетт кабинетінде лауазымдарға тағайындалды. Алайда, Ұлттық партия министрлерінің кабинеттік жауапкершілігі шектеулі болды, бұл Батыс Австралиядағы бұрынғы Либералды-Ұлттық коалициялардан өзгеше (және елдің көп бөлігіндегі деңгейлерде), ал Ұлттық партия өз сайлау округтерінің мүдделеріне қатысты мәселелерде үкіметке қарсы дауыс беру құқығын сақтап қалды. Сонымен қатар, Гриллс премьер-министрдің орынбасары болудан бас тартты, бұл лауазым Либерал партиясының орынбасары Доктор Ким Хеймске берілді. Карпентер парламентте сөзді жеңіліске ұшырамас үшін отставкаға кетті, ал Барнетт 2008 жылдың 23 қыркүйегінде қызметке кірісті. Барнетт 2010 жылдың сәуірінде өткен COAG отырысында Еңбек партиясының премьер-министрі Кевин Раддтың денсаулық сақтау реформасы туралы маңызды келісіміне қарсы болған жалғыз штат премьері болды. Барнетт сол кезде Австралиядағы жалғыз Либералды штаттық үкіметін басқарды, ал қалған штаттардың барлығын Еңбек партиясы басқарды. Барнетт реформаға қарсылығының себебі – штаттық үкіметтердің Ұлттық салықтан түсетін кірістің бір бөлігінен бас тартуын қажет етуі. Радд үкіметі ұсынғандай, Ұлттық салықтан түсетін кірістің 30 пайызы ауруханалық қызметтерге Комонвеллтің үлесіне бағытталуы керек еді, бұл Ұлттық салықтан түсетін кірістің жан басына шаққандағы үлесінен аз мөлшерде алатын штаттарға (Батыс Австралия үшін бұл Ұлттық салықтан түсетін кірістің шамамен 64 пайызын жоғалтуға әкелуі мүмкін еді) теріс әсер ететін еді. Барнетт Батыс Австралияға Ұлттық салықтан түсетін кірістің 7,1 пайызын (өткен жылғы 8,1 пайызға қарағанда төмен) азайтуды талап еткеніне ашуланды, ал Батыс Австралияның дамып келе жатқан табиғи ресурстар секторына байланысты елдің экономикалық өсуіне үлкен сенім артылған мемлекет екенін ескерсек. Сондықтан Батыс Австралия ірі табиғи ресурстар жобаларын қаржыландыру үшін Ұлттық салықтан түсетін кіріске қатты тәуелді болады, бірақ олар Ұлттық салықтан түсетін кіріспен қолдау көрсетілмейді, нәтижесінде штат үшін ауқымды шығындар туындайды. Барнетт Батыс Австралия штаттар үшін Ұлттық салықтан түсетін кірістің 30 пайызын беру туралы ұсынысқа келіссе, бұл келісім нәтижесінде федералды үкімет штаттың Ұлттық салықтан түсетін кірісінің 100 пайызын алуға мүмкіндік алады деп сенді. Саяси жазушы Питер ван Онселен Барнетттің денсаулық сақтау реформасына деген реакциясын штаттардың құқықтарын сақтау деп бағалады. 2010 жылдың 27 сәуірінен бастап Барнетт бұрынғы қазынашы Трой Бусвеллдің отставкасынан кейін қазынашылық портфелін басқарды. Сол жылы кабинеттегі өзгерістерден кейін ол портфельді Кристиан Портерге тапсырды. Барнетт қазынашылық портфеліне Кристиан Портер федералды саясатта мансап құруға шешім қабылдағанда және 2012 жылдың 12 маусымында барлық штаттық министрлік портфельдерінен дереу отставкаға кеткен кезде қайта оралды. Портердің отставкасы Барнетттің келесі айда, 7 шілдеде Трой Бусвеллмен алмастырылғанға дейін уақытша қазынашы болып қызмет етуіне әкелді. Барнетт 2013 жылғы штаттық сайлауда Либерал партияны жеңіске жеткізіп, 8,8 пайыздық дауыс өтуімен 31 орын алды. Бұл теориялық тұрғыдан алғанда Либерал партияның жалғыз өзі басқаруына жеткілікті болды және 1944 жылы Либерал партияның туын қабылдағаннан бері Батыс Австралиядағы негізгі Еңбек партиясы емес партияның өз күшімен көпшілік орындарға ие болған екінші рет болды. Алайда, Барнетт сайлаудан кейін Батыс Австралия Ұлттық партиясымен коалиция сақталады деп мәлімдеді. ABC сайлау талдаушысы Энтони Гриннің пікірінше, Барнетт кез келген жағдайда Ұлттық партияны кабинетінде сақтауға мәжбүр болар еді. 2008 жылғы сайлау реформаларына қарамастан, ауылдық аймақтар Заң шығару кеңесінде әлі де айтарлықтай артық өкілдікке ие. Гриннің пікірінше, Заң шығару кеңесіндегі ауылдық салмақ Либерал партиясы премьер-министрінің Ұлттық партияның қолдауысыз басқаруын саяси жағынан мүмкінсіз етеді, тіпті Либерал партия Заң шығару жиналысында жеңіске жетіп, жалғыз өзі басқаруға жеткілікті орындар алған жағдайда да.
Даулы саясат
2004 жылдың қазан айында Барнетт гомосексуалистік қатынасқа рұқсат жасын 16 жастан 18 жасқа дейін көтеру науқанын бастады. Бұл қайта криминализация саясатына Amnesty International, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы және Австралиялық медициналық қауымдастық сияқты бірнеше ірі ұйымдар, сондай-ақ Ұлттық партияны қоса алған барлық парламенттік партиялар қарсы шықты. 2009 жылдың қазан айында Барнетт есірткі заңнамасына қатысты бірқатар жаңа саясаттарды жариялады, оның ішінде 2003 жылғы Каннабис бақылау заңының күшін жою да болды. Бұрынғы заңдарды Джефф Галлоптың есірткі саммиті жасаған, онда ғалымдар, полиция, әлеуметтік жұмыскерлер, адвокаттар, медицина қызметкерлері және жұртшылық өкілдерінің пікірлері ескерілген. Барнетт бұл заңдарды өзінің нанымына сәйкес жою ниетінде екенін, есірткі саммитінің мүшелері оларды енгізуде қателік жасағанын және каннабис – "бастапқы есірткі" екенін мәлімдеді. Осы жаңа саясатты іске асыруға көмектесу үшін Барнетт полицияға қылмыс жасалған деген күдік немесе сенімсіздік болмаса да, мүлікті іздеуге және тәркілеуге құқық беру туралы заңға қолдау көрсетті. Либералды парламент мүшесі Питер Абец парламентте Адольф Гитлердің нацистік Германияға қауіпсіздік әкелу үшін жасаған жұмысына сілтеме жасап, осы заңдарды қолдады. Барнетт Абец дұрыс айтқанын мәлімдеді. 2013 жылдың маусым айында Барнетт Батыс Австралия Гиллард үкіметінің Гонски мектептерді қаржыландыру реформасына қол қоймайтынын айтты. Барнетт федералды үкіметтің мектептерді басқаруына жол бермейтінін мәлімдеді. 2013 жылдың желтоқсанында Барнетт Батыс Австралияның жағалауына бір километрге жақын келген жағдайда үлкен ақ акулаларды атып, теңізге тастау жоспарын жариялады, бұл қауымдастықта кеңінен наразылық тудырды. 2015 жылы бұрынғы либералдық көшбасшы Билл Хасселл – Барнеттке дейін Коттеслоу округінің депутаты болған және The Australian газетінің мәліметінше, "Барнеттті бұқаралық ақпарат құралдарында сынауға бейім" – Барнеттті әлеуметтік либерал және ысырапқор деп атады. Барнетт тау-кеннен түскен кірістер "мүгедектікке, психикалық денсаулыққа және басқа да әлеуметтік қажеттіліктерге" жұмсалғанын мәлімдеді. 2007 жылдың желтоқсанында бұрынғы либералдық көшбасшы Барнетт тағы да артқы қатарға оралып, саяси зейнеткерлік туралы ойланып жүргенде: "Либералдық партияның қатал оңшылдардың қолына өткеніне көңілім қалды" және "Партия икемсіз болып, әлеуметтік мәселелерде қатал ұстанымды ұстанады, бұл 30 жастағы сайлаушылармен жұмыс істемейді" және "Біз әлеуметтік мәселелерде көбірек шарапатымызды сақтауымыз керек. Аборигендерден кешірім сұрау осының бір бөлігі. Біз бұрын кешірім сұрауымыз керек еді" деді.
2016 жылғы басшылық
2016 жылдың 17 қыркүйегінде жергілікті басқару министрі Тони Симпсон және көлік министрі Дин Нальдер үкіметтен кетті. Содан кейін, WA Либералдық партиясының төрағалығына қайта дауыс беру туралы ұсынысты арт жақта отырған депутат Мюррей Каупер енгізді. 20 қыркүйекте ол 31 дауысқа қарсы 15 дауыспен жеңілді. Егер төрағалыққа қайта дауыс беру ұсынысы қабылданғанда, Барнеттке қарсы кандидаттыққа түсетінін айтқан Нальдер болашақта басшылыққа шабуыл жасамауға уәде берді.
2017 жылғы сайлаудағы жеңілісі және саясаттың орнынан түсуі
Барнетттің 2013 жылғы күшті жеңісінен кейін жасалған көптеген сауалнамалар Барнетт үкіметінің Еңбек партиясынан қалып қойғанын көрсетті. 2015 жылдың қазан айынан желтоқсан айына дейін жүргізіліп, 2016 жылдың қаңтарында жарияланған Newspoll сауалнамасы үкіметтің Еңбек партиясы оппозициясына қарсы екі партиялық сайлауда 47–53 есебесімен қалып қойғанын көрсетті. Бұл 2013 жылғы сайлаудан бері 10 баллдан астам екі таңдаулы үлкен өзгеріс болды. Егер бұл көрсеткіш сайлауда қайталанғанда, Барнеттке үшінші мерзімге сайлану мүмкін болмас еді. 2013 жылғы сайлауға дейін Барнетт 21 баллдық үлкен артықшылықпен, 52 пайыз дауыспен «Жақсы премьер» деп танылды, оның мақұлдау деңгейі 51 пайыз, мақұлдамау деңгейі 36 пайызды құрады. Содан бері Еңбек партиясының жетекшісі Марк МакГоуэн тұрақты түрде Барнеттен «Жақсы премьер» ретінде бірнеше пайызбен озып келеді, Барнетттің мақұлдау деңгейі тұрақты түрде төмен, қазіргі уақытта 33 пайызды құрайды, ал мақұлдамау деңгейі тұрақты түрде жоғары, қазіргі уақытта 54 пайызды құрайды. 2017 жылдың 11 наурызында Барнетт Батыс Австралия тарихындағы биліктен түскен үкіметтің ең ірі жеңілісіне ұшырады. Коалиция 12,6 пайыздық дауыс жоғалтып, 20 орыннан айырылды. Барнетт кабинетінің жеті мүшесі, соның ішінде Гриллс жеңіліске ұшырады. Коалиция Перт қаласында ерекше ауыр соққыға ұшырады. Олар сайлауға астананың 43 орынының 26-сын иеленіп кірді, бірақ сыртқы қала маңындағы көптеген либералдардың үлкен артықшылығы болды. Либералдар Пертте 13,6 пайыздық дауыс жоғалтып, Барнеттің орынымен қоса, тек тоғыз орынға дейін қысқарды. Федерациядан бері штаттық немесе аумақтық үкіметтердің ең нашар жеңілістерінің біріне жауапкершілікті мойындап, Барнетт Либерал партиясының жетекшісі лауазымынан кетіп, қатардағы депутат ретінде қызмет етті. Оның орнына бұрынғы қазынашы Майк Нахан келді. 2017 жылдың 15 желтоқсанында Барнетт 2018 жылғы Австралия күнінен кейін саясаттан кету ниетін жариялады. 2018 жылдың 5 ақпанында ол депутаттық мандатын тапсырып, Коттеслоо округіндегі бос орынды толтыру үшін қосымша сайлау өтті. 2019 жылдың желтоқсан айында Барнетт ішкі істер министрі Питер Даттонның Қытай Коммунистік партиясының құндылықтары Австралия құндылықтарына «қарама-қарсы» екенін айтқанына сын танысты.
Құрметтер
Барнетт 2023 жылғы Корольдің туған күні құрметіне "Батыс Австралия халқына және Парламентіне, әсіресе премьер ретінде, экономикалық және инфрақұрылымдық дамуға, әлеуметтік әл-ауқатты жақсартуға және аборигендер қауымдастығына ерекше үлес қосқандығы үшін" Австралия орденінің серігі атағымен марапатталды.