Кіріспе

Скандинавия құдайы, скандинавияның күн құдайы. Sól (Ежелгі скандинав: „Күн“) немесе Sunna (Ежелгі жоғарғы неміс тілі, және Ежелгі скандинав және исланд тіліндегі синоним ретінде бар: қараңыз Wiktionary sunna, „Күн“) – герман мифологиясында бейнеленген Күн. 9-шы немесе 10-шы ғасырларда жазылған Ежелгі жоғарғы неміс тіліндегі Мерзебург сиқырларының бірі Суннаның Синтгуттың қарындасы екенін көрсетеді. Скандинавия мифологиясында Sól 13-шы ғасырдағы ежелгі дәстүрлі көздерден жинақталған «Поэтикалық Эдда» мен 13-шы ғасырда Снорри Стурлусон жазған «Прозалық Эдда»да айтылады. Екі Эддада да ол бейнеленген Айдың – Манидің қарындасы, Мундилфаридің қызы ретінде сипатталады, кейде Альфродулл деп аталса, Рагнарёк оқиғалары кезінде үлкен қасқырдың шабуылынан қаза табатыны болжанады, бірақ одан бұрын анасының аспандағы жолын жалғастыратын қызды дүниеге әкеледі. «Прозалық Эдда»да ол Гленрдің әйелі ретінде де сипатталған. Sól есімі көне скандинав әдебиетінде жиі кездеседі. Ғалымдар осы құдайдың дамуына қатысты, сондай-ақ оның Скандинавия қола дәуірі мен прото-үнді-еуропалық түбірлерінен пайда болуына қатысты теориялар жасады.

"Ат ем" Мерзебург сиқыры

Ежелгі жоғарғы неміс тілінде жазылған екі Мерзебург сиқырларының ("ат емінің") бірі Суннаны есімдер, оның Синтгунд есімді қарындасы болғандығы айтылады. Сиқырда Фол мен Водан бір орманға барғанда, Балдердің биесінің аяғы бұралып кеткені суреттеледі. Синтгунд дұғалар айтты, оның қарындасы Сунна дұғалар айтты, Фрия дұғалар айтты, оның қарындасы Волла дұғалар айтты, соңында Водан дұғалар айтты, одан кейін биенің сүйегінің жазылуын сипаттайтын шумақ келді.

Теориялар

Ғалымдар Солдың, құдай ретінде, Скандинавиялық Сол, Санскрит Сурья, Жалпы бритондық Сулис, Литвалық Сауле, Латындық Сол және славяндық Царь Солнице арасындағы үнді-еуропалық тілдік байланыстарға байланысты, бұрынғы Индоевропалық құдайдың кеңейтілген түрі болуы мүмкін деп болжайды. Скандинавия мифологиясындағы Солдың куәлік етілген бейнеленуі туралы Джон Линдоу былай дейді: "Кеннингтерді құру ережелерін ескере отырып, тіпті аспан үшін "күн залы" сияқты кенингтер де бейнеленуді білдірмеуі мүмкін"; поэзияда тек Vafþrúðnismál поэмасындағы Солға қатысты строфалар ғана құдайдың бейнеленгендігіне сенімді; және "Солдың әйел, ал Манидің еркек болуы, есімдердің грамматикалық жынысына байланысты болуы мүмкін: Сол – әйел, ал Мани – еркек". Линдоу Күннің ежелгі скандинавиялық діни практикалардың назарында болған сияқты көрінетінін, бірақ солтүстік мифологиясының сақталған көздерінде күннің орталық рөлде екенін дәлелдеу қиын екенін айтады. Рудольф Симек скандинавиялық қола дәуіріндегі археологиялық жаңалыстар, мысалы, жартастағы суреттер мен Трундхолм күн арбасы, Күнді қола дәуіріндегі скандинавтарға өмір сыйлайтын аспан денесі ретінде қарастырғанын көрсететін мол дәлелдер бар екенін және Күнге әрқашан бір деңгейде құрмет көрсетілгенін мәлімдейді. Симек Күннің бейнеленуіне қатысты жалғыз деректердің Ежелгі жоғары неміс сиқырлауынан және Поэтикалық Эдда өлеңдерінен алынғанын, бірақ екеуі де германдық күнге табынушылыққа байланысты жетерлік ақпарат бермейтінін айтады. "Екінші жағынан", - деп тұжырымдайды Симек, "осы ұғымның көнелігі" Трундхолм күн арбасынан көрінеді, ол Күннің жылқылармен аспанда тартылуы туралы идеяны нақты қолдайды. Симек күннің символдарын кемелермен діни практикаларда біріктіру, қола дәуірінен орта ғасырларға дейін жиі кездесетін нәрсе, құнарлылық құдайымен (мысалы, Ванир құдайлары Njörðr немесе Freyr) байланысты діни практикалардан шыққан сияқты, ал бейнеленген күн емес.