Кіріспе

Норвегияның Мьор-ог-Ромсдал округінің кеңірек ауданы

Ромсдален – Норвегияның батыс бөлігіндегі аңғар. Ұзын аңғар Мьор-ог-Ромсдал округінің Раума муниципалитеті және Иннланд округінің Леся муниципалитеті арқылы өтеді. Бұл Раума өзенінің аңғары, көне норвеж тіліндегі Raumsdalr сөзінен шыққан, ол «Раума аңғары» дегенді білдіреді. Мьор-ог-Ромсдал округінің шамамен үштен бір бөлігін құрайтын Ромсдалдың дәстүрлі ауданы осы Ромсдален аңғарының атымен аталады. E136 тас жолы мен Раума теміржолы аңғардың төменгі жағымен өтеді. Маннен – аңғардың үстіндегі тұрақсыз тау жынысы. Бір күні Маннен аңғарға құлап, өзенді бөгеп тастауы мүмкін. Егер өзен кенеттен тасқынға себеп болған бөгетті бұзып жіберсе, төмендегі аймақтарда қатты су тасқыны болуы мүмкін. Ремме мен Флатмарк аймақтарында аңғарды қоршап тұрған биік таулардан құлаған ірі тастар мен тас жыныстар кездеседі. Троллтинден және батыс жағындағы басқа да биік шыңдар Рейнхеймен ұлттық паркінің құрамында қорғалады. Истердален және Трольстиген айманындағы альпілік шыңдардың бір бөлігі ұлттық паркте, ал қалғаны Трольстиген қорғалған ландшафт аймағында орналасқан.

География

Аңғар Лесяскогсватнет көлінен басталып, Раума өзені арқылы солтүстік-батысқа қарай Андальснес қаласына дейін созылады, онда өзен үлкен Ромсдал фьордының ішкі бөлігіне құяды. Раума темір жолы және Еуропалық E136 тас жолы да осы аңғардан өтеді. Өзен мен аңғарды Ромсдалсалпен таулары қоршап тұрады, оның ішінде Store Trolltind, Store Venjetinden, Trollryggen және Romsdalshornet таулары бар. Ромсдален аңғарына Истердален аңғары қосылады, ал Истра өзені Андальснес қаласынан бірнеше шақырым жоғарыда орналасқан. Екі өзен бірлесіп, терең саз қабатының үстінде құм мен қиыршық тастан тұратын террасаларды жасайды.

Көлік

Раума желісі және Е136 Еуропалық бағыты да осы аңғар арқылы өтеді. Раума желісі – Мёре-ог-Ромсдал округінің жалғыз темір жол желісі. 1924 жылдан 1970 жылдарға дейін округ пен Шығыс Норвегия арасындағы маңызды көлік дәлізі болды. E136 тас жолы – шығыс пен батысты байланыстыратын, тау асуынан өтпейтін және округті Шығыс Норвегияның жол желісіне қосатын жалғыз жол. Ромсдален арқылы өтетін жол тарихта шығыс таулы аймақтағы шаруалар мен кеншілер үшін теңізге шығудың маңызды жолы болған. Кем дегенде 1500 жылдан бері Андальснес маңындағы жыл сайынғы базар Берген мен Тронхеймнен тыс ең ірі базар болып келді. Лесьяверк темір зауыты темір өнімдерін Веблунгснес портына тасымалдаған. Алғашқыда бұл жол жаяу және атпен жүру үшін ғана қолданылған. 1844 жылға қарай аңғардың барлық бөлігін көлікпен жүріп өтуге мүмкіндік болды. Ол кезде бұл шығыс пен батысты байланыстыратын екі жолдың бірі еді. 1860 жылдары Норвегияда телеграф пайда болғанда, Шығыс Норвегия мен Мёре-ог-Ромсдал арасындағы желі шығыс пен батысты байланыстыратын екі тікелей желінің бірі ретінде осы аңғар арқылы салынды. Норвегияның 63-аудандық жолы Трольстиген тау асуы арқылы Валлдалға дейін 1936 жылы аяқталды және Гейрангер ауылымен байланысты.

Атауы

Ежелгі норвеж тілінде бұл атау Raumsdalr болған. Бірінші элементі – Raumr атауының жалғаулы түрі, бұл, шамасы, Romsdal фиордының ежелгі (құрама емес) атауы, ал ол өзі Rauma өзенінің атынан туындаған. Сөздің екінші бөлігі – "далр", ол "аңғар" немесе "долина" деген мағынаны білдіреді. Осылайша, атаудың мағынасы – "Раума аңғары". Møre og Romsdal әкімшілік аймағының аты ішінара Romsdal ауданынан алынған, ал ол өз кезегінде атын осы аңғардан алған. Бұрын бұл аймақ Romsdals amt (сөзбе-сөз – Romsdal аймағы) деп аталатын.

Туризм

19 ғасырда Раума өзенінде туризм мен балық аулау маңызды кәсіпке айналды, ең маңызды келушілер бай ағылшындар болды. Генерал Уильям Бромли Дэвенпорт 1849 жылы Фива шаруашылығын және өзеннің ең жақсы 12 шақырымдық бөлігін сатып алды. Норвегиядағы алғашқы гольф алаңы 1905 жылы Hølgenes қонақ үйінде (кейін Park қонақ үйі деп аталды) ағылшын иесімен салынды. Ромсдален аңғары мен Ромсдален Альпілері Норвегия және Солтүстік Еуропадағы ең маңызды альпинизм орындарының бірі болып табылады. Тролльвегген – норвегиялық тау бетіне көтерілудің классикалық нысаны. Уильям Сесил Слингсби 1875 жылы және одан кейін Ромсдаленге сапар шекті. Арне Рандерс Хин – бірнеше жаңа бағыттар ашқан жергілікті альпинист болды.

Көркем шығармаларда

Көркем детектив Гарри Хоул Ромсдален аңғарындағы Андалсненнен шыққан деп есептеледі, ал осы серияның авторы Джо Несбо сол аймақтағы Молде қаласынан. Гарри Хоул сериясының бірінші кітабы – "Бат" кітабында автордың жеке тәжірибесіне негізделген естеліктер кездеседі. 1995 жылғы "Clock Tower: The First Fear" деген қорқыныш видео ойынында Барроустың үйі (ойынның басты орны) Ромсдален тауларында орналасқан.

Тарих

1612 жылы шамамен 300 шотланд жалдамалы әскері Андальснеске жақын жерге түсіп, аңғар арқылы Швецияға қарай жорық жасады. Кейіннен бұл топ Кринген шайқасында талқандалып, қырылды. 1940 жылдың 9 сәуірінде Норвегияға неміс басқыншылығы басталғаннан кейін, британдық әскерлер Тронгеймді үлкен қысқышпен азат ету мақсатымен Андальснес пен Намсосқа қонды. Британдық алдыңғы қатар күштері 12 сәуірде Андальснеске жетті. Британдық әскерлердің негізгі бөлігі, бастысы британдық 148-ші жаяу әскер бригадасынан құралған және генерал-майор Бернард Паджет басқарған, 17 сәуірде қонды. Басқыншылық күні неміс әскерлері дереу Осло, Ставангер, Берген және Тронхеймді бақылауға алды, ал Андальснес және Море-ог-Ромсдал қалалары бос күйінде қалды. Андальснес – Тронхеймнен оңтүстікке қарай теміржол байланысы бар жалғыз бос порты болды. Бірінші британдық әскерлер 19 сәуірде Андальснеснен Домбасқа, маңызды жол және теміржол торабына сапар жасады. Неміс басқыншылығы басталғанда, ұлттық алтын қоры Ослодан Ромсдален арқылы Андальснес пен Молдеге, содан кейін кемемен Тромсёге эвакуацияланды.