Американдық футболдағы "шотган" формациясы

Кіріспе

Американдық футболдың шабуылдық формациясы

«Шатган» (Shotgun) формациясы – бұл гридрон футболда шабуылдық команда қолданатын, негізінен пас беруге арналған формация, бірақ кейбір командалар оны негізгі формация ретінде пайдаланады. Квотербек орталықтан допты алғанда ойын сызығында тұрған орнына, «шатган» формациясында ол одан әлдеқайда артқа, көбінесе 5-7 метрдей қашықтыққа тұрады. Кейде квотербек допты алу алдында бір немесе екі жақта ойыншыларды орналастырады, ал кейде ол қақпаның артында жалғыз тұрып, қалғандары қабылдағыштар ретінде таралып кетеді. «Шатган» формациясы белгілі бір артықшылықтар ұсынады. Шабуылдық сызықтағы ойыншылар ойын сызығының артында маневр жасауға көбірек орын алады және қорғаныстан квотербекті қорғайтын, тығыз әрі біртұтас «қалта» құрайды. Квотербек «шатган» формациясынан қорғанысты жақсырақ көреді. Егер квотербек жылдамдыққа, қозғалғыштыққа немесе екеуіне де ие болса, ол бұл формацияны пас беру алдында жылдам қимылдау үшін пайдалана алады; немесе қорғаныс шебіндегі бос аймаққа немесе жаққа қарай жүгіріп, бірінші төмендікке жете алады. «Шатганнан» кейбір жүгіру ойындарын тиімді орындауға болатындықтан, формацияның әлсіз жақтары да бар. Қорғаныс, әсіресе ешқандай жүгіруші жоқ «бос» құралымнан, пас берудің күдікті екенін біледі және қарапайым орталық-квотербек алмасуына қарағанда допты қате ұстап алу қаупі жоғары. Егер қорғаныс пас шабуылдауды жоспарласа, бұл формация шабуылдық шебіндегі жылдам қорғаныс ойыншыларына ашық нысаналар ұсынады, ал квотербекке және басқа жартылай қорғаныс ойыншыларына шабуылдау жолдары аз болады. «Шатган» формациясы қысқа пас беру және тарату формацияларының элементтерін біріктіреді – «тарату» себебі, қабылдағыштар ішкі сызықтағы ойыншыларға жақын немесе артында емес, кеңінен таралады. Терминнің шығу тегі, оның алаңға қабылдағыштарды шашыратып жіберудегі «мылтыққа» ұқсас болуынан туындаған деп есептеледі. (Ойыншылардың орналасуы да нағыз мылтықтың пішінін еске түсіреді.) Мұнан ондаған жылдар бұрын қолданылған «шатганға» ұқсас немесе бірдей формациялар «екі қанатты тарату» сияқты атаулармен белгіленген. Қысқа пас беру формациялары (осылай аталу себебі, допты беруші мен нақты пас беруші арасындағы қашықтық ұзын пас беру формациясына қарағанда қысқа) көбінесе кең қабылдағыштарға көп мән бермейді.

The shotgun formation is a formation used by the offensive team in gridiron football mainly for passing plays, although some teams use it as their base formation. Instead of the quarterback receiving the snap from center at the line of scrimmage, in the shotgun he stands farther back, often five to seven yards off the line. Sometimes the quarterback will have a back on one or both sides before the snap, while other times he will be the lone player in the backfield with everyone spread out as receivers. The shotgun formation can offer certain advantages. The offensive linemen have more room to maneuver behind the scrimmage line and form a tighter, more cohesive oval “pocket” in which the quarterback is protected from “blitzing” by the defense. The quarterback also has a better view of the defense from the shotgun formation. If the quarterback has speed, mobility or both, he can use this formation to scramble before his pass; or, to run to an open field position in the defensive secondary or to the sideline, usually gaining first down yardage. Although some running plays can be run effectively from the shotgun, the formation also has weaknesses. The defense knows a pass is more than likely coming, particularly from an empty set lacking any running backs, and there is a higher risk of a botched snap than in a simple center/quarterback exchange. If the defense is planning a pass rush, this formation gives fast defensive players more open and exposed targets in the offensive backfield, with less cluttered “blitzing” routes to the quarterback and any other halfback in the offensive backfield. Shotgun combines elements of the short punt and spread formations — "spread" in that it has receivers spread widely instead of close to or behind the interior line players. The origins of the term are thought to be that it is like a "shotgun" in spraying receivers around the field. (The alignment of the players also suggests the shape of an actual shotgun.) Formations similar or identical to the shotgun used decades previously would be called names such as "spread double wing". Short punt formations (so called because the distance between the snapper and the ostensible punter is shorter than in long punt formation) do not usually have as much emphasis on wide receivers.

Тарих

Қару бір қанатты және оған ұқсас екі қанатты схемадан дамыды; әйгілі үш қауіпті ойыншы Сэмми Боу 1930 жылдары Техас Христиан университетінде ойнаған екі қанатты схеманың өзіне ұқсас екенін айтқан. Формацияға 1960 жылы қазіргі заманғы саптық шабуылды жүйелеген Сан-Франциско 49ers командасының жаттықтырушысы Ред Хики ат қойды. Джон Броди Ұлттық футбол лигасының алғашқы саптық шабуылшы квотербегі болды, ол бұрынғы негізгі ойыншы Y.A. Титтлді осы формацияны тиімді жүргізе алатын жеңілдігімен басып өтті. Нью-Йорк Джетс Джо Наматтың ойын кезеңінің ортасында қысқа мерзімге саптық схеманы сынап көрді, бұл тізесі ауырған және көбінесе қимылсыз квотербектің ойынды дайындау үшін артқа қарай жылжуына мүмкіндік берді. Даллас командасы НФЛ-де саптық схеманың қазіргі заманғы дәуірін бастар алдында үш жыл бұрын Торонто Аргонавтс командасының Джо Тейзман Канада футбол лигасының солтүстігінде осы схеманы үнемі қолданды. Бірақ 1975 жылғы маусымға дейін бұл схема НФЛ-де тұрақты түрде қолданылмады, тек Даллас Каубойс командасы ғана Роджер Стаубахпен бірге оны жиі пайдаланды. Каубойлердің саптық схемасы 49ers командасының схемасынан өзгеше болды, себебі Стаубахтың көбінесе арт жағында ойыншысы болды (жүгіруге мүмкіндік берді), ал Броди әдетте арт жағында жалғыз болды. Осы кезеңде басқа НФЛ командалары бұл схеманы қолданбағандықтан, кейбіреулер оны Том Лэндри ойлап тапқан деп ойлады. Шындығында, Лэндри тек қана бұрынғы жаңалықты тозаңдап, маңызды мәселені шешті: жас және тәжірибесіз құрамды (1975 жылғы Каубойс тізіміне 12 жаңадан келген кірді) сақтап, Стаубахты қорғау. Сол маусымда Каубойс командасы Супер Боулға жетті, бұл оның ескі схеманы жаңадан пайдалануының нәтижесі болды. Саптық схема Каубойс командасы үшін "визиттік карточкаға" айналды, әсіресе үшінші мүмкіндіктерде. 1980 жылдардың соңында көптеген командалар бұл схеманы қабылдады және 1990 жылдары әр команданың шабуыл стратегиясының бөлігі болды, соңында 2000 жылдардың соңында кейбір командалар үшін негізгі схемаға айналды.

The shotgun evolved from the single wing and the similar double wing spread; famed triple threat man Sammy Baugh has claimed that the shotgun was effectively the same as the version of the double wing he ran at Texas Christian University in the 1930s. The formation was named by San Francisco 49ers coach Red Hickey, who systematized the modern shotgun offense in 1960. John Brodie was the first National Football League shotgun quarterback, beating out former starter Y. A. Tittle largely because he was mobile enough to effectively run the formation. The New York Jets briefly experimented with the shotgun during the middle of the Joe Namath era to give the bad kneed and often immobile quarterback more time to set up plays by placing him deeper in the backfield. Three years before Dallas ushered in the modern era of the shotgun to the NFL, Joe Theismann of the Toronto Argonauts regularly employed the formation north of the border in the Canadian Football League. But the formation was not used on a regular basis in the NFL until the 1975 season, and then only by the Dallas Cowboys, who used the shotgun frequently with Roger Staubach at quarterback. The Cowboy shotgun differed from the 49er shotgun as Staubach generally had a back next to him in the backfield (making runs possible), where Brodie was normally alone in the backfield. Since no other NFL teams used the formation during this time, some believed it had been invented by Tom Landry. Instead, Landry simply dusted off the old innovation to address a pressing problem: keeping Staubach protected while an unusually young and inexperienced squad (12 rookies made the 1975 Cowboys roster) jelled. The Cowboys ended up in the Super Bowl that season, in no small part due to its new use of the old formation. The shotgun became a "signature" formation for the Cowboys, especially during third down situations. The shotgun was adopted by more teams throughout the pass happy late 1980s, and was part of almost every team's offense in the 1990s, eventually becoming a base formation for some teams in the late 2000s.

Соңғы кезде қолданылуы

Соңғы жылдары «мылтық» тактикасы кеңінен таралды. Көптеген университеттердің квотербектері – мысалы, Флоридада осы тактиканы басым түрде қолданған Тим Тебоу сияқты – NFL командаларының шабуылдарына бейімделуде қиындық көреді, ондағы снэптердің шамамен үштен бірі орталықтан жасалады. Дегенмен, NFL-де «тарату» шабуылының жиі қолданылуына байланысты «мылтық» тактикасының танымал болуы артып келеді, себебі «тарату» тиімді жүгіруге мүмкіндік береді. «Мылтық» формациясы көбінесе екінші және алыс немесе үшінші және алыс жағдайларда қолданылады, бұл квотербекке ресиверлерге терең маршруттар жүргізуге жеткілікті уақыт беруге мүмкіндік береді. Алайда, бұрын «Индианаполис Колтс» және «Денвер Бронкос» командаларында ойнаған Пейтон Мэннинг, қорғанысты жақсы оқу және Марвин Харрисон мен Реджи Уэйн сияқты жылдам ресиверлердің артықшылықтарын пайдаланып, бір ойында көп ұзындықты жүріп өту үшін осы формацияны қолданатын ойындарға жиі өзгеріс енгізген. 2007 жылы «Нью-Ингленд Пэтриотс» командасы шабуыл үшін негізгі формация ретінде осы тактиканы қолданып, 16 ойынды маусымда рекордтық 587 ұпай жинады (кейін 2013 жылы «Денвер Бронкос» командасы бұл көрсеткішті жаңартты); шындығында, 2007 жылы «Пэтриотс» командасы NFL тарихында шабуылдық ойындарының көп бөлігінде осы тактиканы қолданған алғашқы команда болды. «Пэтриотс» командасы сондай-ақ, квотербектен допты тікелей алудың орнына, оны жүгірушіге (әдетте Кевин Фолкқа) жіберу үшін осы формацияны пайдаланды; «Пэтриотс» командасы Super Bowl XXXVIII және AFC дивизиондық плей-офф кезеңінде «Чарджерс» командасына қарсы осындай тікелей доп беру арқылы екі ұпай алды. «Мылтық» тактикасы көбінесе допты пас беруге бағытталған формация болғанымен, епті ойластырылған жартылай қорғаушының шабуылы қорғанысты алаңдатып, жылдам жартылай қорғаушы қорғаныс қателігін түзетер алдында жақсы ұзындықты жүріп өте алады. Ойынның одан әрі дамуы – жартылай қорғаушының допты пас беруге мүмкіндігі, онда квотербек қабылдауға құқылы ойыншылардың бірі болады. Роджер Стаубахтың резервтік және оның орнын басушысы Дэнни Уайт осындай паспен екі рет тачдаун соқты. Ол кезде ол тек «мылтық» формациясының арқасында ғана қабылдауға құқылы болды (орталықтан допты алатын NFL квотербегі американдық футболының кез келген деңгейінде қабылдауға құқылы емес, бұл ереже әуесқой деңгейінде жоқ). «Мылтық» тактикасы университеттерде де қолданылады, бірақ NFL-ге қарағанда жүгіру жиірек қолданылады. Университеттерде «мылтық» тактикасын қолданатын шабуылдардың көпшілігінде жылдам квотербектер болады. Олар көбінесе квотербектің допты жүгірушіге беру мүмкіндігі бар ойынды қолданады, ол допты алғаннан кейін квотербектің орналасқан жағына қарама-қарсы бағытта жүгіреді. Квотербек қорғаныстың реакциясына байланысты кері бағытта да жүгіре алады. Урбан Мейер және «Флорида Гейторс» командасы Тим Тебоупен 2006 жылдан 2009 жылға дейін осы тактиканы тиімді қолданды.

In recent years, the shotgun has become vastly prevalent. Many college quarterbacks—such as Tim Tebow, who almost exclusively used the shotgun at Florida—have difficulty adapting to NFL offenses where about a third of snaps are taken under center. However, with the spread offense increasingly used in the NFL, the shotgun is more popular, since the spread allows for more effective running. The shotgun formation is often run during 2nd and long or 3rd and long situations to give the quarterback enough time to allow the receivers to run deep routes. However, Peyton Manning, formerly of the Indianapolis Colts and Denver Broncos, often audibled to plays that use this formation in order to better read defenses and to take advantage of fast receivers like Marvin Harrison and Reggie Wayne and gain extended yardage in a single play. In 2007, the New England Patriots used the shotgun with great effectiveness as a base formation for the offense that scored the then record 587 points in a 16 game season (since broken by the Denver Broncos in 2013); in fact, the 2007 Patriots were the first team in NFL history to use it for the majority of their offensive plays. The Patriots have also used the formation to directly snap the ball away from the quarterback, snapping it instead to a running back (usually Kevin Faulk); the Patriots scored a two point conversion via such a direct snap to Faulk in Super Bowl XXXVIII and again against the Chargers in the AFC Divisional Playoffs. Though the shotgun is a pass dominated formation, a cleverly designed halfback draw play can put defenses off guard and a fast halfback can get good yardage before the defense recovers from their mistake. A further development of the play is a halfback option pass, with the quarterback being one of the eligible receivers. Roger Staubach's backup and successor, Danny White, twice caught such a pass for a touchdown. It was noted at the time that he was only eligible because of the shotgun formation (an NFL quarterback who takes a snap from underneath the center was and still is an ineligible receiver, a rule not found in any amateur level of American football). The shotgun is also used in college, but running is used more often than in the NFL. Most offenses in college who run in the shotgun have a fast quarterback. They often use a play where the quarterback has an option of handing the ball off to the running back who runs to the side opposite the side he was lined up on. The quarterback can also run the opposite way depending on how the defense reacts. Urban Meyer and the Florida Gators used this effectively from 2006 to 2009 with Tim Tebow.

Қарым-қатынас формациялары

Неваданың "Вулф Пэк" командасы қазіргі уақытта "пистоль" деп аталатын формацияны қолданады, онда жүгіруші, квотербекке жанында тұрудың орнына, квотербектің артына тұрады, ал квотербек өз кезегінде орталықтан екі-үш ярд қашықтықта орналасады. Коуч Урбан Майер Боулинг Грин мемлекеттік университетінде, Юта университетінде және Флорида университетінде бапкер ретінде қолданған "мылтықтан шабуылға" опциялық шабуыл элементтерін қосты. Бұл "тарату опциясы" шабуылын Миссури "Тайгерс", Огайо штатының "Букиздері" және тиімді жүгіре де, лақтыра да алатын квотербектері бар басқа да колледж командалары пайдаланады.

Канада футболында қолдану

Кейде бұл формация канадалық футболда жиі кездеседі, онда он метрге жылжу үшін үш мүмкіндік (даун) беріледі, американдық футболдағыдай төрт емес. Сондықтан канадалық командалар көбінесе соңғы дауннан бұрын ұзақ қашықтыққа жетеді де, үлкен пайда алу мүмкіндігін арттыру үшін "мылтық" позициясына тұрады. Канадалық командалардың тағы бір артықшылығы – доп ойнатыла бастағанда, сызықтан кейін орналасқан ойыншылар алға қарай жүгіріп, сызықты кесіп өте алады.