Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қатты оттегі тапшылығы
Severely deficient supply of oxygen
Асфиксия – бұл қалыптан тыс тыныс алу салдарынан денеге жеткілікті мөлшерде оттегі жеткізілмеу жағдайы. Асфиксия барлық тіндер мен мүшелерге әсер ететін жалпы гипоксияны тудырады, әсер ету жылдамдығы мүшелерге қарай әртүрлі болады. Асфиксияға түрлі жағдайлар себеп болуы мүмкін, олардың барлығы адамның ұзақ уақыт бойы тыныс алу арқылы қажетті оттегіні алу мүмкіндігінің болмауымен сипатталады. Асфиксия комаға немесе өлімге алып келуі мүмкін. 2015 жылы 9,8 миллион жағдай тіркелді, нәтижесінде 35 600 адам қайтыс болды.
Asphyxia or asphyxiation is a condition of deficient supply of oxygen to the body which arises from abnormal breathing. Asphyxia causes generalized hypoxia, which affects all the tissues and organs, some more rapidly than others. There are many circumstances that can induce asphyxia, all of which are characterized by the inability of a person to acquire sufficient oxygen through breathing for an extended period of time. Asphyxia can cause coma or death. In 2015, about 9.8 million cases of unintentional suffocation occurred which resulted in 35,600 deaths.
Тынығу
Тұншығу – ауыздан және/немесе мұрыннан ауаның қоршаған ортадан ағынын механикалық түрде кедерлеу, мысалы, қолмен, жастықпен немесе пластикалық қаппен ауыз бен мұрынды жабу арқылы. Тұншығу толық немесе ішінара болуы мүмкін, мұнда ішінара тұншығу – адамның қажетті мөлшерден аз ауа дем алуын білдіреді. Қалыпты жағдайда, тұншығу асфиксияға әкелу үшін мұрын қуысы мен ауыздың кем дегенде ішінара кедерлеуін қажет етеді. Кейбір жауынгерлік спорт түрлерінде қолдармен немесе кеудемен тұншығу қарсыластың назарын аудару және оның тұншығуға реакция беруге мәжбүр болуын пайдаланып, ауысулар жасау үшін қолданылады. Кейбір жағдайларда, белгілі бір амалдарды орындау кезінде тұншығу бір мезгілде қысыммен тұншығумен үйлестіріледі. Мысалы, ересек адам бірге ұйықтағанда нәрестеге кездейсоқ айналып кетеді, бұл жағдай көбінесе байқалмайды және қателікпен сәбилердің кенеттен өлімі синдромы деп саналады. "Беркинг" термині Уильям Берк пен Уильям Хейрдің Батыс Порттағы кісі өлтірулер кезінде құрбандарын өлтіру әдісінен шыққан. Олар көбінесе мас күйдегі құрбандардың кеудесіне отырып, бір қолын мұрын мен аузына қойып, екінші қолымен құрбанның жағын жоғары итеріп, оларды тұншықтырып өлтіреді. Денелерде көзге көрінетін жарақаттар болмаған, олар медициналық оқу орындарына ақшаға сатылған.
Smothering is a mechanical obstruction of the flow of air from the environment into the mouth and/or nostrils, for instance, by covering the mouth and nose with a hand, pillow, or a plastic bag. Smothering can be either partial or complete, where partial indicates that the person being smothered is able to inhale some air, although less than required. In a normal situation, smothering requires at least partial obstruction of both the nasal cavities and the mouth to lead to asphyxia. Smothering with the hands or chest is used in some combat sports to distract the opponent, and create openings for transitions, as the opponent is forced to react to the smothering. In some cases, when performing certain routines, smothering is combined with simultaneous compressive asphyxia. One example is overlay, in which an adult accidentally rolls over onto an infant during co sleeping, an accident that often goes unnoticed and is mistakenly thought to be sudden infant death syndrome. The term "burking" comes from the method William Burke and William Hare used to kill their victims during the West Port murders. They killed the usually intoxicated victims by sitting on their chests and suffocating them by putting a hand over their nose and mouth, while using the other hand to push the victim's jaw up. The corpses had no visible injuries, and were supplied to medical schools for money.
Қысымды асфиксия
Қысымдық асфиксия (кейде кеуде қысымы деп те аталады) – денені қысып, өкпелердің кеңеюіне механикалық түрде кедерілтіру арқылы тыныс алуды тоқтату. "Травматикалық асфиксия" немесе "жапырылу асфиксиясы" көбінесе үлкен салмақ, күш түсуі немесе көпшілік арасындағы қысылу салдарынан туындайтын қысымдық асфиксияны білдіреді. Травматикалық асфиксияның мысалы – адам көліктің астынан жөндеу үшін көтергішпен көтеріп, көтергіш бұзылғанда көлікпен қысылып қалуы. Шешілген кеңістіктерде адамдар бір-біріне итерілуге мәжбүр болады; бірнеше өлімге әкелген көпшілік оқиғаларында иілген болат қоршаулары 4500 Н-нан асатын көлденең күштерді көрсеткен (шамамен 450 кг салмаққа тең). Адамдар бір-бірінің үстіне жиналған жағдайда, төменгі жақтағылар шамамен 380 кг (840 фунт) қысымға ұшырайды деп есептеледі. "Позициялық" немесе "тұтқындау" асфиксиясы – адамның, мысалы, полиция көлігіндегідей, жалғыз қалғанда және тыныс алу үшін өз позыциясын өзгерте алмайтын жағдай. Өлім көлікте немесе есінен танып, содан кейін комаға түсіп, мидың оттегі жетіспеуінен зақымдануынан болуы мүмкін. Асфиксия бет, мойын немесе кеудеге қысым салғаннан туындауы мүмкін. Бұл көбінесе құқық қорғау органдарының, соның ішінде психиатриялық жағдайларда ұстау және қолғап салу кезінде болады. Қысым жасап тұрған тұтқаның салмағы позициялық асфиксияға себеп болуы мүмкін. Сондықтан, тұтқындау кезінде болған және позициялық асфиксия нәтижесі деп есептелген өлімдер, шын мәнінде, тұтқындау процесі кезінде пайда болған асфиксияның мысалдары болуы мүмкін. Кеудеге қысым – күресу спортының түрлерінде қолданылатын техника, кейде қарсыласты шаршату үшін немесе оны ұстап тұру немесе алаңдату мақсатында, тіпті жеңілуге мәжбүр ету үшін қолданылады. Кеудеге қысымның мысалдары: тіземен асқазанға басу; немесе аяқтарды қиыстыру (кейде дене қиыстыру деп те аталады, ал будода – до жиме; 胴絞, "денеге басып тұру" немесе "дене үшбұрышы") – қатысушы қарсыласының беліне аяқтарын орап, оларды қысады. Қысым – қысымдық асфиксия арқылы жасалатын азаптау немесе өлім жазасының бір түрі.
Compressive asphyxia (also called chest compression) is mechanically limiting expansion of the lungs by compressing the torso, preventing breathing. "Traumatic asphyxia" or "crush asphyxia" usually refers to compressive asphyxia resulting from being crushed or pinned under a large weight or force, or in a crowd crush. An example of traumatic asphyxia is a person who jacks up a car to work on it from below, and is crushed by the vehicle when the jack fails. In confined spaces, people are forced to push against each other; evidence from bent steel railings in several fatal crowd accidents has shown horizontal forces over 4500 N (equivalent to a weight of approximately 450 kg or 1000 lbs). In cases where people have stacked up on each other in a human pile, it has been estimated that those at the bottom are subjected to around 380 kg (840 lbs) of compressive weight. "Positional" or "restraint" asphyxia is when a person is restrained and left alone prone, such as in a police vehicle, and is unable to reposition themself in order to breathe. The death can be in the vehicle, or following loss of consciousness to be followed by death while in a coma, having presented with anoxic brain damage. The asphyxia can be caused by facial compression, neck compression, or chest compression. This occurs mostly during restraint and handcuffing situations by law enforcement, including psychiatric incidents. The weight of the restraint(s) doing the compression may contribute to what is attributed to positional asphyxia. Therefore, passive deaths following custody restraint that are presumed to be the result of positional asphyxia may actually be examples of asphyxia occurring during the restraint process. Chest compression is a technique used in various grappling combat sports, where it is sometimes called wringing, either to tire the opponent or as complementary or distractive moves in combination with pinning holds, or sometimes even as submission holds. Examples of chest compression include the knee on stomach position; or techniques such as leg scissors (also referred to as body scissors and in budō referred to as do jime; 胴絞, "trunk strangle" or "body triangle") where a participant wraps his or her legs around the opponent's midsection and squeezes them together. Pressing is a form of torture or execution using compressive asphyxia.
Перинаталды асфиксия
Перинаталды асфиксия – жаңа туған сәбиге көзге көрінетін зиян келтіретіндей етіп, жеткіліксіз мөлшерде оттегі (гипоксия) түсуі салдарынан туындайтын медициналық жағдай. Көбінесе бұл анасының қан қысымының төмендеуінен немесе босану барысында сәбидің миына қан ағынының кедеріссіз болмауынан пайда болады. Бұл жеткіліксіз қан айналымы немесе перфузия, тыныс алудың қиындығы немесе жеткіліксіз желдету салдарынан тууы мүмкін. Жоғары концентрациядағы оттегі асфиксиядан кейін туындайтын реперфузиялық зақымдануда маңызды рөл атқаратын оттегінің еркін радикалдарын құрайтыны дәлелденді. Ола Дидрик Саугстад және тағы басқалардың зерттеулері 2010 жылы жаңа туған нәрестелерді қайта жандандыру жөніндегі жаңа халықаралық ережелерді жасауға әкелді, онда 100% оттегінің орнына қарапайым ауа қолдану ұсынылды.
Perinatal asphyxia is the medical condition resulting from deprivation of oxygen (hypoxia) to a newborn infant long enough to cause apparent harm. It results most commonly from a drop in maternal blood pressure or interference during delivery with blood flow to the infant's brain. This can occur as a result of inadequate circulation or perfusion, impaired respiratory effort, or inadequate ventilation. It has been demonstrated that high concentrations of oxygen lead to generation of oxygen free radicals, which have a role in reperfusion injury after asphyxia. Research by Ola Didrik Saugstad and others led to new international guidelines on newborn resuscitation in 2010, recommending the use of normal air instead of 100% oxygen.
Механикалық асфиксия
Асфиксияның әртүрлі түрлерінің жіктелуі әдебиеттерде әртүрлі келеді, ең басты айырмашылық – механикалық асфиксия ұғымын анықтауда. ДиМайо мен ДиМайоның 2001 жылғы сот медицинасы оқулығында механикалық асфиксия денеден сыртқы қысымның тыныс алуды шектеуінен туындайды. Кейбір елдерде, мысалы АҚШ-та, бірінші көмек бойынша оқытылған ерікті құтқарушылардың өздігінен әрекет ететін топтары болуы мүмкін. Механикалық асфиксия болған жағдайда, бірінші көмек өздігінен көрсетіле алады. Мұндай жағдайда мынадай шаралар қабылдаңыз:
Classifications of different forms of asphyxia vary among literature, with differences in defining the concept of mechanical asphyxia being the most obvious. In DiMaio and DiMaio's 2001 textbook on forensic pathology, mechanical asphyxia is caused by pressure from outside the body restricting respiration. In some countries, such as the US, there may also be self acting groups of voluntary first responders who have been trained in first aid. In case of mechanical asphyxia, first aid can be provided on your own. In such a situation, you need to do the following:
Зардап шеккен адамның артына тұрып, оны құшақтап алыңыз. Екінші қолыңызбен қабырғалардың астынан күшпен ішке және жоғары қарай итеріңіз. Егер жасаған әрекеттеріңіз нәтиже бермесе, зардап шеккен адамның тыныс жолын бөтен дененің кедергісінен арылғанша қайталаңыз.
Stand behind the affected person and wrap your arms around him/her. Push inwards and upwards under the ribs with a sudden movement by your second hand. If the performed actions were not effective, repeat them until you free respiratory tract of the affected person from a foreign body.