Жапонияның Аомори префектурасының Хаққода таулары

Кіріспе

Жапонияның Аомори префектурасындағы жанартау кешені

Хакода таулары (八甲田山系) – Товада Хачимантай ұлттық паркінде орналасқан Жапонияның оңтүстік-орталық Аомори префектурасындағы белсенді жанартау кешені. Көбінесе Хакода тауы (八甲田山) немесе жай ғана Хакода (八甲田) деп аталады, бұл таулар бірлесіп Жапонияның 100 танымал тауының тізіміне енген. Оның ең биік шыңы – Одаке тауы, орталық Аоморидің оңтүстік-шығысында және орталық Товаданың батысында орналасқан. Хакода таулары Солтүстік-Шығыс Жапония тауларының бір бөлігі болып табылады, ал ол – Тынық мұхитының айналымының бір бөлігі. Бұл жанартау кешені он төрт стратовулкан мен лава дөңгелектерінен тұрады, олар екі жанартау тобына бөлінген. Солтүстік Хакода жанартау тобы плейстоцен дәуірінде пайда болған кальдераның жиегінен өрлейді. Оңтүстік Хакода жанартау тобы кальдерадан бұрын қалыптасқан. Хакода таулары көптеген альпинистерді, шаңғышыларды және туристерді қызықтырады. Тауларда қыс және көктемнің басында шаңғымен жүруге кең мүмкіндік бар. Солтүстік Хакода тауларында жыл бойы қолданылатын көтеру жүйесі – Хакода арқан жолы бар, сондай-ақ таулардың арасымен бірнеше жаяу жолдары өтеді. Бұл жолдар техникалық қиындықтар тудырмаса да, Хакодада жанартау газдары, қатал қысқы ауа-райы және қар көшкіндері сияқты қауіптер бар. Тау тарихындағы ең ірі оқиға – Хакода тауларындағы апат, қазіргі заманғы тау шаруатындағы ең ауыр оқиға.

Географиялық орналасуы және сипаттамасы

Иваки тауынан кейін, Хакода таулары Аомори префектурасының екінші ең биік шыңына, Одаке тауына ие. Одаке тауының биіктігі бар. Sukayu Onsen-нен Одаке тауына шамамен төрт сағатта көтерілуге болады. Ауыр қар жауынның арқасында Хакода таулары тау шаңғысы және сыртқы шаңғы спортымен айналысу үшін тамаша орынға айналған. Таулардың төменгі бөліктері орманды және сорлы алқаптармен араласқан. Жоғарыда: Хакода таулары бірнеше таудан тұрса да, олар көбінесе Хакода тауы (八甲田山) немесе жай ғана Хакода (八甲田) деп аталады. Хакода деген ат – таулардың географиялық сипаттамасы және олардың сыртқы түрі. Атаудың бірінші бөлігі, Хако (八甲), – қалқанға ұқсайтын шыңдары бар сегіз таудан құралған. Атаудың екінші бөлігі, да (田), – таулардың жазық платоларын көрсетеді, олар 神の田圃 (kami no tano) деп аталады.

Геология

Хакода таулары – Солтүстік-Шығыс Жапония доғасындағы екі стратовулкан тобы. Олар лава ағындары, құмдақ ағындары және пирокластикалық шығарылымдар мен ағындарынан тұрады, олар оңтүстік және солтүстік топтарға бөлінген. Жанартау шыңдары сілтісіз майлы тау жыныстарынан құралған; көбінесе андезит, дацит және базальт. Таулардың екі тобы да плейстоценде қалыптасқан, бірақ оңтүстік тобы солтүстік топтан көне. Оңтүстік топ 700 000 – 1 700 000 жыл бұрын пайда болған тау жыныстарынан, ал солтүстік топ 13 000 – 700 000 жыл бұрын пайда болған тау жыныстарынан тұрады, бұл ежелгі калдераның оңтүстік-батыс жиегінде орналасқан. Солтүстік Хакода жанартау тобында б.з.д. 4000 жылдан бері сегіз жарылыс болды, оның ішінде фреатикалық және вулкандық жарылыстар. Одаке шыңында төрт жарылыс тіркелді, Одакеде тағы бір жарылыс болуы мүмкін. Соңғы үш жарылыс 13-17 ғасырларда Сукаю Онсен жанындағы Одаке тауының оңтүстік-батыс етегіндегі Джигокунума аймағында болды.

Қазіргі заманғы іс-әрекет және қазіргі қауіп

Қазіргі заманғы тарихта солтүстік топтан шығатын жанартау газынан екі қайғылы оқиға орын алды. 1997 жылдың 12 шілдесінде Жапонияның Өзін-Өзі Қорғау Күштерінің үш сарбазы жаттығулар жүргізіп жатқан аңғарда газ жиналғаннан кейін көз жұмды. 2010 жылдың 20 маусымында Сукаяу Онсен маңында жанартау газынан бір жасөспірім қыз қайтыс болды. 2011 жылғы Ұлы Шығыс Жапония жер сілкінісінен кейін вулкандық топтың маңындағы сейсмикалық белсенділік күшейді. 2013 жылдың ақпан және қазан айлары аралығындағы бірнеше жер сілкіністерінен кейін Одаке тауында деформация байқалды. Болашақтағы жарылыстар Одаке тауының шыңынан және жанартау кратеріндегі көл – Джигокунумадан болуы күтілуде. Одаке тауының кең ауқымды жарылыстары лахарларды (вулкандық саз ағындары) Аомори және Товада қалаларының көп тұрғындары бар аймақтарына, тиісінше, вулкандық кешеннің солтүстік-батысы мен шығысына жеткізе алады. Жанартаулық деформация салдарынан Такада Одаке тауының шыңы батысқа қарай жылды және биіктігі артты, нәтижесінде оның шыңы Аомори мен Товада шекарасынан толығымен Товада қаласының аумағына көшті.

Адамзат тарихы

Жомон кезеңінде Товада көлінің жанартаулық кальдерасының ірі, Плинийлік жарылысынан кейін Хакода тауларында адам қызметі қарқынды өсті. Бұл жарылыс таулардың шыршы орманын жойды, бұл аймақтағы Жомон халқының көптеген қажеттіліктерін қамтамасыз еткен каштан тоғайларына орын ашты деп болжанады. 1684 жылы Эдо дәуірінде Джигокунуманың жанындағы ыстық бұлақта Сукаю Онсені құрылды. Жараланған бұғының ізімен келген аңшы оны ыстық бұлаққа жақын жерде тапты. Аңшы бұғының жаралары ыстық бұлақтың әсерінен жазылғанын байқады. Бұл жер "Шикаю Онсен" деп аталды, яғни "бұғының ыстық бұлағы". Келушілер саны арта келе, онсен Сукаю деп атала бастады. Онсен әлі де таудың маңызды көрікті жері болып табылады. 1929 жылы Тохоку университеті Сукаю Онсенің жанында Хакода тауының өсімдіктер зертханасын құрды. Таулар, Товада көлінің аймағымен бірге, 1936 жылы 国立公園法 бойынша Товада ұлттық паркінің қорғалатын бөлігі ретінде белгіленді. 1953 жылдың 3 тамызында ұлттық парктің аумағы кеңейтіліп, Хакода тауларының Солтүстік тобының кальдерасындағы Таширо үстіртіндегі ылғалды жерлерге дейін қорғалатын мәртебесі таратылды. Парк құрылғаннан кейін, таулар 1964 жылы альпинист Кюя Фукада жасаған "100 атақты жапон тауы" тізіміне енгізілді. Бұл тізім император Нарухитоның назарына ілігіп, ол тізімдегі әрбір шыңға көтерілуді мақсат еткеннен кейін танымал болды. 1968 жылдың қазанында Хакода арқан жолы ашылды, ол Солтүстік Хакода тауларының шыңдарының бірі – Тамоячидаке тауына әуе көлігімен қатынауды қамтамасыз етті. Хакода таулары 1951 жылдың 20 шілдесінде шыққан пошта маркасында және соңғы кезде 2015 жылдың 30 наурызында шыққан маркалар жинағында бейнеленді. Халықаралық деңгейде танымал жергілікті сусаку ханга суретшісі Шико Мунаката 1954 жылы Хакодаға көтерілгендерге арналған белгі жасады. Таулардың ормандық бөлігі 1989 жылы Биотикалық қауымдастықты қорғау орманы деп жарияланды.

During the Jōmon period, human activity rapidly increased in the Hakkōda Mountains after a large scale, Plinian eruption of the Lake Towada volcanic caldera. It is hypothesized that the removal of the mountains' beech forest in the eruption made room for the chestnut groves that the Jōmon people in the area relied heavily on. In 1684, during the Edo period, Sukayu Onsen was founded at a hot spring near Jigokunuma. A hunter tracking a deer he had wounded came upon the deer near a hot spring. The hunter noticed that the deer had apparently been healed of its injuries by the hot spring. The location became known as Shikayu Onsen, literally "the deer's hot spring". As the amount of visitors grew, the onsen became known as Sukayu. The onsen is still a major attraction in the mountains. In 1929, Tohoku University established the Mount Hakkōda Plant Experimentation Laboratory near Sukayu Onsen. The mountains, along with the Lake Towada area, were set aside under the 国立公園法 as a protected part of Towada National Park in 1936. On 3 August 1953, the national park was expanded, extending its protected status to the Tashiro Plateau Wetland in the caldera of the Northern Group of the Hakkōda Mountains. After the park was established, the mountains were listed collectively as one of the 100 Famous Japanese Mountains compiled by the mountaineer Kyūya Fukada in 1964. This list gained popularity after it gained the attention of Emperor Naruhito, who would attempt to summit every entry on the list. The Hakkōda Ropeway was opened in October 1968, providing aerial lift access to the top of Mount Tamoyachidake, one of the peaks in the northern Hakkōda Mountains. The Hakkōda Mountains have appeared on a postage stamp released on 20 July 1951 and, more recently, in a set of stamps released on 30 March 2015. Shikō Munakata, an internationally acclaimed local sōsaku hanga artist, designed a badge for the climbers of Hakkōda in 1954. A portion of the mountains' forests was designated as a Biotic Community Protection Forest in 1989.

Ашық жерде демалу

Хакода таулары, әсіресе Хакода арқан жолы, Сукаю Онсен және Одаке тауы маңындағы аймақ – әлемнің түкпір-түкпірінен келген шаңғышылар мен сноубордшылар үшін танымал мекен. Таулар қыс және ерте көктемде демалыс үшін кең мүмкіндіктер ұсынады, Хоккайдодағы курорттардағыдай құрғақ, ұнтақ қарға ие, бірақ оңтүстікке қарай сәл алыс орналасқан. Әуе көтергішінің төменгі бөлігінде және Сукаю Онсенге жақын жерде туристерге бірнеше шаңғы курорттары қызмет көрсетеді. Таулардың солтүстік және оңтүстік бөліктерін жалғаған Жогакура көпірі, таулар мен төңірегінің панорамалық көріністерімен туристерді қызықтырады.

Үстірту

Хакода тауларының ең биік шыңы – Одаке тауының шыңына көтерілу мамыр мен қараша айлары аралығында қиын емес және ешқандай арнайы дағды талап етпейді. Шыңға жету үшін альпинистер Сукаяу-онсеннен немесе Хакода арқан жолының басынан бастайды. Екеуіне де 103 және 394 ұлттық тас жолдарынан қоғамдық көлікпен немесе жеке автомобильмен жетуге болады. Сукаяу-онсеннен шыңға көтерілуге шамамен екі сағат уақыт кетеді, жол жақсы белгіленген. Хакода арқан жолының жоғарғы жағынан шыңға көтерілуге екі сағат, ал қайта арқан жолына түсуге тағы екі сағат қажет. Шыңға аталған альпинистік маусымнан тыс уақытта да жету мүмкін; алайда қар көшкіндері мен ауа райының нашар болуы алдын ала жаттығу, жеке радио маяктары және дайындық талап етеді.

Қауіптер мен апаттар

Хаккода тауларындағы оқиға 1902 жылдың 23 қаңтарында болды. Жапон императорлық армиясының сарбаздары тобы Хаккода тауларындағы Таширо ыстық бұлағына жол тартқанда қарлы боранға тап болды. Бір рет тауға шығу кезінде 199 адамның қаза болуы тау шаңғысының қазіргі тарихындағы ең ірі апатқа айналды. 2007 жылы тау саяхатында көшкін түсіп, екі адам қаза тауып, 12 адам жарақат алды. Таулардағы ойыстардан шығатын улы жанартау газдары жиналуы мүмкін. Осы газдар қазіргі заманда бірнеше адамның өліміне себеп болды. Таулардың салыстырмалы түрде шағын аумағындағы орманның алуан түрлілігіне байланысты Биотикалық қоғамдастықты қорғау орманы ретінде қорғалады. Биік альпілік аймақта, белгілі бір биіктіктен жоғары, шыршалар сиреп, негізінен Шығыс Азия алдары мен жапон ровандарынан тұратын альпілік бұталармен араласады. Таудың ылғалды жерлерінде қоянқұйрық, мәңгі жасыл азалия және Narthecium asiaticum сияқты гүлдейтін өсімдіктер өседі. Таулар жануарлардың алуан түрлі мекеніне айналған. Цута есік құс қорығы Хаккода тауларының оңтүстік тобында орналасқан. Оның батпақтары мен көлдері мандарин үйрек, орман жасыл бақасы және қызыл балықшы популяциясын қамтамасыз етеді. Хаккода тауларында алтын бүркіт, жапон серуы және Азия қара аюы да кездеседі.