Кіріспе

Австралия аборигендік тілі

Мбабарам (Barbaram) – Солтүстік Квинслендтегі жойылып кеткен Австралия аборигендерінің тілі. Бұл Мбабарам халқының дәстүрлі тілі болған. Тілдің аудио жазбалары Австралияның аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының зерттеу институтының аудиовизуалды мұрағатында сақталады. Р.М.У. Диксон Мбабарам тілінде ана тілі шебері болған адамды іздеу туралы "Абориген тілдерін іздеу: Далалық жұмыскердің естеліктері" кітабында баяндаған. Тіл туралы белгілі болған көптеген мәліметтер Диксонның Альберт Беннетпен бірге жүргізген зерттеулерінен алынған.

Жіктеу

Р.М. Диксонның бұл тіл бойынша жұмысына дейін "Барбарам" (сондағы атауы) басқа тілдерден тым өзгеше болғандықтан, Пама-Нюган тілдер отбасының құрамына кірмейтін деп есептелді. Диксон оның кейінірек болған өзгерістермен бүркелген, көбірек таралған түрінен шыққан екенін анықтады. Дегенмен, Диксонның (2002) пікірінше, Мбабарам мен басқа тілдер арасындағы генетикалық байланыс әлі де толыққанды дәлелденбеген.

Географиялық таралуы

Мбабарам тілі Квинсленд штатында, Кэрнстің оңтүстік-батысында орналасқан Мбабарам тайпасының тілі болған. Жақын маңайдағы тайпалық диалектілер: Агвамин, Джангун (Куку Яланжи), Мулуриджи (Куку Яланжи), Джабугай, Идини, Нгаджан (Дирбал), Маму (Дирбал), Джиррбал (Дирбал), Джирамэй (Дирбал) және Варунгу. Бұл тілдер көршілес тайпалардың тілімен әртүрлі дәрежеде өзара түсіністікке ие болғанымен, ешқайсысы Мбабарам тілін тіпті ішінара да түсіне алмады. Мбабарам тайпасы көбінесе басқа тайпалардың тілдерін үйренетін, ал олар Мбабарам тілін үйренуге тырыспайтын, себебі Мбабарам тілі қиын болып саналды.

"Ит" сөзінің мағынасы

Мбабарам тілдік ортада сөздік қорындағы керемет сәйкестік үшін танымал. Диксон Беннеттпен кездескенде, тілді зерттеуді бірнеше негізгі есімдерді анықтаудан бастады; алғашқыларының бірі – "ит" сөзі. Беннет Мбабарам тіліндегі "ит" сөзінің аудармасын берді – "dog". Диксон Беннетт сұрақты дұрыс түсінбеген болуы мүмкін немесе Беннеттің Мбабарам тіліндегі білімі ондаған жыл ағылшын тілін қолданудан бұзылған деді. Бірақ Мбабарам тілінде "ит" сөзінің "дүг" екені белгілі болды, оның айтылуы австралиялық ағылшын тіліндегі сөзбен бірдей (мысалы, Идиний тіліндегі "гудага", Дирбал тіліндегі "гуда", Джубагай тіліндегі "гураа" және Гугу Йимидхирр тіліндегі "гудаа" сияқты нағыз туыс сөздермен салыстырыңыз). Бұл ұқсастық толыққанды кездейсоқтық: ағылшын және Мбабарам тілдері ондаған мың жылдар бойы планетаның қарама-қарсы жақтарында дамыған. Бұл және басқа да жалған туыс сөздер типологиялық лингвист Бернард Комриге тілдердің лексикалық салыстырулардың аз санына сүйене отырып, туыс екенін анықтауға қатысты ескерту ретінде келтірілді.