Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қоршаған ортаның өзгеруіне организмнің дереу жауабы
Organism's immediate response to a change in its environment
Бағдарлау реакциясы (БР), сондай-ақ бағдарлау рефлексі деп аталады, бұл организмнің қоршаған ортаның өзгеруіне дереу жауабы, егер бұл өзгеріс кенеттен болмаса, ол қорқыныш рефлексін тудырмайды. Бұл құбылысты алғаш рет 1863 жылы орыс физиологы Иван Сеченов өзінің "Мидың рефлекстері" атты кітабында сипаттады, ал термин ("ориентировочный рефлекс" орыс тілінде) Иван Павлов енгізді, ол оны "Што такое?" (Что такое? яғни "Не болып жатыр?") рефлексі деп те атады. Бағдарлау реакциясы – жаңа немесе маңызды стимулдарға реакция. 1950 жылдары бағдарлау реакциясын ресейлік ғалым Евгений Соколов жүйелі түрде зерттеді, ол "әдеттену" деп аталатын құбылысты анықтады, бұл қайталамалы стимулдармен бағдарлау реакциясының біртіндеп төмендеуі және "таныс болу әсерімен" байланысты. Зерттеушілер БР-мен байланысты бірқатар физиологиялық механизмдерді тапты, соның ішінде фазалық және тоникалық тері өткізгіштігінің (SCR) өзгеруі, электроэнцефалограмма (EEG) және жаңа немесе маңызды стимулдан кейін жүрек соғуының өзгерісі. Бұл байқаулардың барлығы стимул енгізілгеннен кейін бірнеше секунд ішінде орын алады. Әсіресе, ЭЭГ зерттеулері БР-ның оқиғаға байланысты потенциалдың (ERP) P300 толқынымен және P3a компонентімен сәйкес келді.
The orienting response (OR), also called orienting reflex, is an organism's immediate response to a change in its environment, when that change is not sudden enough to elicit the startle reflex. The phenomenon was first described by Russian physiologist Ivan Sechenov in his 1863 book Reflexes of the Brain, and the term ('ориентировочный рефлекс' in Russian) was coined by Ivan Pavlov, who also referred to it as the Shto takoye? (Что такое? or What is it?) reflex. The orienting response is a reaction to novel or significant stimuli. In the 1950s the orienting response was studied systematically by the Russian scientist Evgeny Sokolov, who documented the phenomenon called "habituation", referring to a gradual "familiarity effect" and reduction of the orienting response with repeated stimulus presentations. Researchers have found a number of physiological mechanisms associated with OR, including changes in phasic and tonic skin conductance response (SCR), electroencephalogram (EEG), and heart rate following a novel or significant stimulus. These observations all occur within seconds of stimulus introduction. In particular, EEG studies of OR have corresponded particularly with the P300 wave and P3a component of the OR related event related potential (ERP).
Нейрокорреляттар
ОР-ның мида орналасуы туралы қазіргі түсінік әлі толыққанды анықталған жоқ. ФМРТ және СКР қолданған бір зерттеуде, зерттеушілер ОР-ға тән СКР жауаптарымен байланысты жаңа визуалды стимулдар гиппокамп, алдыңғы цингуляттық гирус және вентромедиалды префронталды қабық аймақтарында белсенділікке сәйкес келетінін анықтады. Бұл аймақтар сонымен қатар эмоция, шешім қабылдау және есте сақтау процестеріне жауапты деп саналады. Визуалды қабылдау және өңдеуге маңызды рөл атқаратын мишақша мен экстрастриаттық қабықта да белсенділік жоғарылағаны байқалды.
Current understanding of the localization of OR in the brain is still unclear. In one study using fMRI and SCR, researchers found novel visual stimuli associated with SCR responses typical of an OR also corresponded to activation in the hippocampus, anterior cingulate gyrus, and ventromedial prefrontal cortex. These regions are also believed to be largely responsible for emotion, decision making, and memory. Increases in cerebellar and extrastriate cortex were also recorded, which are significantly implicated in visual perception and processing.
Функция
Адам жаңа қоршаған орталық стимулға тап болғанда, мысалы, жарқын жарыққа немесе кенеттен қатты дауысқа, оны танудан бұрын-ақ назар аударады. Бұл бағдарлау рефлексі дамудың ерте кезеңдерінде байқалады, себебі нәрестелер қоршаған ортаның өзгеруіне қарай басын бұрады (Нелсон Коуэн, 1995). Эволюциялық тұрғыдан қарағанда, бұл механизм дереу әрекет етуді қажет ететін жағдайларға жылдам ден қоюға көмектеседі.
When an individual encounters a novel environmental stimulus, such as a bright flash of light or a sudden loud noise, they will pay attention to it even before identifying it. This orienting reflex seems to be present early in development, as babies will turn their head toward an environmental change (Nelson Cowan, 1995). From an evolutionary perspective, this mechanism is useful in reacting quickly to events that call for immediate action.
Әдеттегілік
Соколовтың операциялық рефлексті зерттеуі негізінен дағдылануды түсінуге бағытталған. Жаңа стимулдың алғашқы рет ұсынылуы, Соколовтың терминдерімен айтқанда, "қазіргі активті нейрондық модельден" (адамның қазіргі уақытта назар аударып отырғаны) кез келген өзгеріс ретінде қарастырылса, операциялық рефлекс туындайды. Дегенмен, бірдей стимул қайталап ұсынылғанда, бағдарлау реакциясы қарқындылығын жоғалтады және ақырында тоқтатылады.
Sokolov's investigation of OR was primarily motivated in understanding habituation. Provided the first introduction of a novel stimulus, defined in Sokolovian terms as any change from the "currently active neuronal model" (what the individual is currently focused on), results in OR. However, with repeated introduction of the same stimulus, the orienting response will decrease in intensity and eventually cease.
Сезім мен көңіл арасындағы рөл
Стимуляцияның жаңалығы мен маңыздылығы бағдарлау реакциясының туындауына әсер етеді. Атап айтқанда, стимулдың жағымдылығы деңгейімен анықталатын эмоционалдық маңызы, назарды бір нысанға шоғырлауға бағытталған бағдарлау реакциясының күшін өзгерте алады. Зерттеулер көрсеткендей, бейтарап және эмоционалдық маңызы бар жаңа суреттерге ұшырағанда, жағымды және жағымсыз суреттер терінің өткізгіштігін бейтарап суреттерге қарағанда жоғары көрсеткен. Стимуляция қайталанғанда, терінің өткізгіштігінің көрсеткіштері жаңа стимулмен салыстырғанда төмендеді, бірақ эмоционалдық маңызы бар стимулдардың көрсеткіштері баяурақ төмендеді. Керісінше, жаңа стимулдар ұсынылғанда жүрек соғу жылдамдығының төмендеуін бақылаған зерттеулер, жағымсыз стимулдар жағымды және бейтарап стимулдарға қарағанда айтарлықтай көп төмендеуді көрсетті. Осы нәтижелер бағдарлау реакциясының жалпы стимулға бірдей әрекет ететін жауаптардың жиынтығынан тұратынын көрсетеді. Ең маңыздысы, эмоционалдық түрғысынан жүктелген және бейтарап стимулдар арасындағы айырмашылық, жаңалыққа қарамастан, эмоцияның назар аударуға тигізетін әсерін көрсетеді.
Both novelty and significance of a stimulation are implicated in the generation of an orienting response. Specifically, the emotional significance of a stimulus, defined by its level of pleasantness, can affect the intensity of the orienting response toward focusing attention on a subject. Studies showed that during exposure to neutral and emotionally significant novel images, both pleasant and unpleasant images produced higher skin conductance readings than neutral images. With repeated stimulation, all skin conductance readings diminished relative to novel introduction, though with emotionally significant content diminishing more slowly. Conversely, studies observing cardiac deceleration during novel stimuli introduction showed significantly more deceleration for unpleasant stimuli compared to pleasant and neutral stimuli. These findings suggest that OR represents a combination of responses that act in tandem to a common stimulus. More importantly, the differences between emotionally charged and neutral stimuli demonstrates the influence of emotion in orienting attention, despite novelty.
Танымал мәдениетте
2007 жылы жарық көрген "The Assault on Reason" кітабында Аль Гор теледидар көрудің адамның назарын шоғырландыру реакциясына әсер ететінін, бұл әсердің тікелей бастан өткермеген жағдайға байланысты психикалық жарақатқа ұқсас екенін айтқан.
In his 2007 book The Assault on Reason, Al Gore posited that watching television affects the orienting response, an effect similar to vicarious traumatization.