Кіріспе

Виктория портын кесіп өтетін туннель, Гонконг
Нью-Йорк пен Нью-Джерси арасындағы жоспарланған туннель

Крос-Харбор туннелі (қысқартылған CHT немесе XHT) – Гонконгта су астында салынған алғашқы туннель. Ол екі болатты автомобиль жолдарынан тұрады, әрқайсысы екі бағытты қамтиды және бір қабатты батыру әдісімен салынған. Бұл Гонконгтағы үш порты арқылы өтетін көліктердің алғашқысы, ол 1972 жылы қозғалысқа ашылды. Ол 30 жылдық жеке секторлық франшиза негізінде, құрылыс-пайдалану-беру моделі бойынша салынды, ал 1999 жылы франшиза аяқталғаннан кейін құқық Гонконг үкіметіне өтті. 2013 жылы күніне 116 753 көлік осы туннель арқылы өтіп, ол Гонконгтағы және әлемдегі ең көп трафиктік жүктемеге ие жолдардың біріне айналды.

Тарих

Гонконг үкіметі туннель жобасын іске асыру үшін "Құрылыс-жұмыс-жөнелту трансферті" немесе "BOT" операторлық моделін қолданды; Қаржыландыру мен құрылыс 30 жылға арналған жол ақысын пайдалану және жинау концессиясы берілген жеке кәсіпорынның жауапкершілігінде болды. Концессия сол кездегі Крос-Харбор туннель компаниясына (t=香港隧道有限公司) берілді, қазіргі Крос-Харбор холдингтері (港通控股有限公司), ол 1965 жылы туннель жобасын жүзеге асыру үшін құрылған. Гонконг үкіметі жобаға өз ықпалын толықтай бермеу үшін 20%-ға қатысты. Туннель әр бағытқа екі жолақты, сағатына 80 000 көлік өткізуге арналған етіп жобаланды. Жобаны британдық инженерлік фирмалар Scott Wilson Kirkpatrick & Partners және Freeman Fox & Partners бірлесіп басқарды. Туннель Виктория портының екі жағындағы негізгі қаржы және сауда аудандарын байланыстырады, Келетт аралын (бұрынғы арал, қазір Гонконг аралына рекультивация арқылы қосылған) Хунг-Хом шығанағының батыс жағындағы жаңадан құрылған жермен, Коулунмен, содан кейін Гонконг техникалық колледжімен жалғастырады. Төлем қабылдау орынды Хунг-Хом жағында орналасқан, онда 14 кабина бар. Бұл Коулун мен Гонконг аралы арасындағы алғашқы және құрлықтағы көлік байланысын қамтамасыз етеді. Туннель ашылғанға дейін, порт арқылы көліктер паромдармен, ал жолаушылар "Жұлдызды пароммен" жүретін. Жобаны Scott Wilson Kirkpatrick & Partners және Freeman Fox & Partners бірлесіп жобалады. Құрылыс 1969 жылдың қыркүйегінде басталды және төрт жылға жоспарланды. Концессиялық мерзім құрылыс басталғаннан бастап есептелді, сондықтан оператор құрылысты жоспарланған мерзімнен бір жыл бұрын аяқтады. 1972 жылдың 2 тамызында туннель көлік қозғалысына ашылды, әр көлік үшін 5 HK$ төленді. Жұмыс істеген үш жарым жылдың ішінде оператор құрылыс шығындарын толығымен өтеді. 1984 жылы Гонконг үкіметі оператордың жол ақысына қосымша салық енгізді, туннельдің тығыздығын азайту мақсатында. Автомобиль үшін баға енді 10 Гонконг долларына тең болды. 1993 жылы электронды төлем жүйесі орнатылды. Көлік ағынын бақылау шараларымен бірге, көліктердің өткізу қабілетін арттыруға мүмкіндік болды. 1999 жылдың тамызына дейін The Cross Harbour Tunnel Company Ltd компаниясы басқарды, содан кейін франшиза мерзімі аяқталып, үкімет бақылауды өз қолына алды. 2010 жылдың 1 қарашасынан бастап, Серко компаниясы келісімшарт негізінде туннельді басқаруға, пайдалануға және күтіп-ұстауға жауапты болды. Кейін туннельді Chun Wo Tunnel Management Limited компаниясы басқарды, оларға 2016 жылдан 2022 жылға дейін келісімшарт берілді. 2022 жылдың 1 қарашасында Serco компаниясы Chun Wo Tunnel Management Limited компаниясынан басқаруды қайта алды. 2017 жылы Гонконгта түсірілген Энди Лаудың "Шоқ толқыны" атты фильмінде туннель негізгі оқиғалар орыны ретінде бейнеленді. 2019 жылдың қарашасында Гонконг наразылары Политехникалық университеті маңындағы жолдарды жауып, туннельдің солтүстік кіреберісіне кедергі келтіріп, төлем кабиналарын өртеп жіберді, нәтижесінде туннель он шақты күнге жабылды.

Көлік

2018 жылға қарай, туннель арқылы 44 автобус маршруты өтеді.