Кіріспе
Геометриялық абстракция – геометриялық пішіндерді қолдануға негіделген абстрактілі өнердің бір түрі, кейде, бірақ әрқашан емес, иллюзия тудырмайтын кеңістікте орналастырылып, бейнелемейтін (көрсетпейтін) композицияларға біріктіріледі. Бұл жанр ХХ ғасырдың басында авангард суретшілері тарапынан танымал болғанмен, ұқсас мотивтер ежелгі заманнан бері өнерде қолданылып келеді.
Geometric abstraction is a form of abstract art based on the use of geometric forms sometimes, though not always, placed in non illusionistic space and combined into non objective (non representational) compositions. Although the genre was popularized by avant garde artists in the early twentieth century, similar motifs have been used in art since ancient times.
Тарих
Геометриялық абстракция тарих бойында көптеген мәдениеттерде әшекейлік мотивтер түрінде де, жеке өнер туындылары ретінде де кездеседі. Ислам өнері діни тұлғаларды бейнелеуге тыйым салғандықтан, осы геометриялық үлгілерге негізделген өнердің көрнекті мысалы болып табылады. Бұл, Еуропадағы осы бағыттан бірнеше ғасыр бұрын пайда болған және Батыс мектебіне көп жағынан әсер еткен. 7-шы ғасырдан 20-шы ғасырға дейінгі ислам цивилизацияларының архитектурасында кеңінен қолданылған геометриялық үлгілер, руханилықты ғылым мен өнермен байланыстыруға мүмкіндік берді, ал олардың екеуі де сол дәуірдегі исламдық ой-сананың маңызды бөлігі болды.
Ғылыми талдау
20 ғасыр өнер тарихындағы дискурстардың барлығында сыншылар мен суретшілер абстракцияның редуктивті немесе таза бағыттарында жұмыс істеп, геометриялық абстракция объективті емес өнер практикасының ең жоғары деңгейін білдіреді деп жиі айтқан, бұл сурет салудың негізгі пластикалық қасиеттеріне және екі өлшемділігіне назар аударуды талап етеді. Осылайша, геометриялық абстракция сурет жазықтығының екі өлшемді табиғатын, сондай-ақ оның тірегі ретінде қызмет ететін кенепті ескере отырып, модернистік сурет салудың өткеннің иллюзионистік тәжірибесін қабылдамау қажеттілігіне және осы мәселелерді шешуге мүмкіндік береді деген пікір айтылды. Таза объективті емес сурет салудың алғашқы көшбасшыларының бірі – Василий Кандинский, абстрактілі туындыларында осы геометриялық тәсілді зерттеген алғашқы заманауи суретшілердің бірі болды. Казимир Малевич және Пит Мондриан сияқты абстракцияны дамытқан суретшілер де абстрактілі суреттеуге осы көзқарасты қабылдады. Мондрианның "Композиция № 10" (1939–1942) картинасы оның көлденең және тік сызықтарды құруға қатысты радикалды, бірақ классикалық тәсілін анық көрсетеді, өйткені Мондриан өзі жазғандай, "біліммен, бірақ есептеумен емес, жоғары интуициямен басқарылып, үйлесімділік пен ырғаққа жеткізіледі". Екі және үш өлшемді геометриялар болатындай, 20 ғасырдың абстрактілі мүсіншілігі де геометриялық бейімділіктерге сурет салудан кем түспеді. Мысалы, Жорж Вантонгерлу мен Макс Билл геометриялық мүсіндерімен танымал болғанмен, екеуі де суретшілер болды; шындығында, геометриялық абстракцияның идеалдары олардың туындыларының атауларында (мысалы, Вантонгерлудың "Сферадағы құрылыс") және мәлімдемелерінде (мысалы, Биллдің "Математикалық ойлау негізінде өнерді дамытуға болады деп санаймын") жақсы көрініс тапты. Джексон Поллок, Франц Клайн, Клайфорд Стилл және Уолс сияқты суретшілер қолданған экспрессионистік абстрактілі сурет салу геометриялық абстракцияға қарама-қарсы болып табылады.
Музыкамен қарым-қатынасы
Абстракт өнер тарихи түрде музыкамен салыстырылып келді, себебі ол эмоциялық немесе көркемдік сезімдер мен идеяларды шындыққа жататын, танымал объективті нысандарға сүйенбей немесе сілтеме жасамастан жеткізе алады. Василий Кандинский «Өнердегі рухани» атты мақаласында музыка мен сурет салу арасындағы байланысты, сондай-ақ классикалық композицияның оның туындыларына тигізген әсерін кеңінен талқылаған. (1912)