Кіріспе

Бенджамин Франклин Диллингэм (4 қыркүйек 1844 – 7 сәуір 1918) – Гавайи Корольдігінің соңғы жылдарында, Гавайи Республикасы тұсында және Гавайи территориясының алғашқы екі онжылдығындағы американдық кәсіпкер және өнеркәсіпші.

Ерте өмір

Диллингэм 1844 жылдың 4 қыркүйегінде Массачусетс штатының Кейп-Код аймағындағы Брюстер қаласында, жаңа Англияның ескі отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Бенджамин С. Диллингэм, анасы Лидия Сирс Хауес болды. Он төрт жасында ол 1863 жылы Америка Азамат соғысы кезінде Конфедерация армиясының "Флорида" пароходы басып алып, қиратқан "Янки клипері" – "Оңтүстік Крест" кемесінде теңізші болып жұмыс істеді. 1865 жылы ол Сан-Франциско мен Гонолулу арасында жүйретін "Уистлер" атты барк кемесінің бірінші серігі болды. Аралды патшалыққа үшінші сапарында Диллингэм жылқыдан құлап, аяғын сындырып, Гавайиде емделуге мәжбүр болды.

Кейінгі өмірі мен мансабы

Ол Гонолулуда қалуға шешім қабылдады және 1865 жылдың соңында Diamond Hardware дүкенінде клерк болып жұмыс істеді, оны 1869 жылы 28 000 долларға сатып алды. 1869 жылдың 26 сәуірінде ол әйгілі миссионерлік отбасынан шыққан Эмма Луиза Смит (1844–1920) әйелге үйленді. Ол пастор Лоуэлл Смит пен Абигейл Уиллис Теннидің қызы еді. Диллингхэм тапқыр бизнесмен екенін көрсетті, және ең маңыздысы, ол әрқашан тәуекелге баруға дайын болды. 1879 жылы ол Гонолулудың жоғарғы аймағында сүт фермасын ашты және 1880-ші жылдары одан да табысты болды. Ол 1889 жылдың қараша айында қызметін бастаған Оаху темір жолы және жер компаниясын (OR&L) құрды. Диллингхэм Гонолулудың түрлі қауымдастықтарында сыйлы болды, сондай-ақ ол Калакауа патшасы мен Лилиуокалани патшайымын достары ретінде санады. 1893 жылы Гавайи Корольдігінің құлатылуына қарсы болғанымен, 1898 жылы Американың аннексиясын жақсы қабылдады, себебі ол бұл аралдарға ұзақ мерзімді тұрақтылық әкеледі деп сенді. Диллингхэм өмірінің қалған бөлігін Гавайиде өткізді. OR&L-ден басқа, Диллингхэм қант плантацияларында, әсіресе Үлкен аралдағы Олаа қант компаниясында және Оахудағы Эва мен Кахуку қант плантацияларында белсенділік танытты. OR&L және осы қант компаниялары табысты болғанымен, Диллингхемнің Үлкен аралдағы темір жолы, Гавай консолидацияланған темір жолы (Хило темір жолы) 1946 жылы цунамиден жойылғанға дейін қаржылық қиындықтарды бастан өткерді. Оның Гавай талшық компаниясы, Оахудың оңтүстік-батысындағы Эва коралл жазығында сизаль плантациясын басқарды, бірақ ол да ақырында сәтсіз аяқталды. Дегенмен, Диллингхэм Гавайидің экономикалық және өнеркәсіптік дамуының алғашқы жылдарындағы маңызды бизнесмендердің бірі болды.

Өлім және мұра

1918 жылы 7 сәуірде қайтыс болды және Оаху зиратында жерленді. Екі күн бұрын оның әйелінің алыс туысы және қант плантацияларындағы серіктесі Джеймс Бикнелл Касл қайтыс болды. Оның ұлы Уолтер Ф. Диллингэм (1875–1963) де Оахуда кәсіпкер атанды. Оның әйелі Эмма Луиза Смит Диллингхэм Даймонд Хед туралы өлеңдер жинағын жазды. Оның қызы Мэри Эмма (Мэй атымен танымал) Диллингхэм Вальтер Фрэнсис Фриарға (1863–1948) тұрмысқа шықты, ол 1907–1913 жылдары Гавай территориясының губернаторы болды. 1913 жылдан 1918 жылға дейін Гавай территориясын басқарған келесі губернатор Люциус Пинкхэм демократ болды, бірақ ол 1892–1894 жылдары Диллингхэм үшін OR&L компаниясында, ал 1898–1903 жылдары оның аппараттық компаниясының директоры болып жұмыс істеген. Екі ұлы ерте жасында қайтыс болды: Чарльз Август Диллингэм (1872–1874) және Альфред Хаббард Диллингэм (1880–1880). Кіші ұлы Гарольд Гарфилд Диллингэм (9 қазан 1881 – 19 желтоқсан 1971) 1908 жылы Маргарет Байард Хайд Смиткке үйленді және 5 балаға ие болды. Кіші қызы Марион Элеонора Диллингхэм (23 қыркүйек 1883 – 19 қаңтар 1972) 1904 жылы Джон Пинни Эрдманға үйленді және бес бала дүниеге келді. Бенджамин Диллингэм Гавай корольдығын құлатуда маңызды рөл атқарды, ол қант пен ананасты тасымалдауға көмектесетін теміржол жүйесін құрды, бұл қант өнеркәсібін тиімдірек етті.