Кіріспе

1976–1986 жылдары Майкл де Ларрабеитидің романдары.

«Борибель трилогиясы» – ағылшын жазушысы Майкл де Ларрабеити жазған жасөспірімдерге арналған кітаптар сериясы. Трилогияның үш кітабы: «Бориблдер», «Бориблдер тікелей соққыға шығады» және «Бориблдер: Қараңғы мегаполис арқылы». «Бориблдердің» қарсыластары – «Рамблдер», олар бірінші кітапта маңызды рөл атқарады, балалардың сүйіктісі «Вамблдердің» пародиясын көрсетеді.

Бориблдер әлемі

Трилогия Лондонда өтеді. Бориблдер – қашып кеткен балалар, олар оянып, құлақтарының ұшталғанын көргенде, ақырында "Бориблдер" болады. Сыртқы түрінен ағылшын халық ертегілеріндегі ойын-құшақ эльфтер мен пикстерге ұқсас, Бориблдер полицияның "Вуллилер" деп аталатын қызметкерлерінен оңай танылмау үшін құлақтарына төмен тартылған жүн тоқыма бас киімдерін киеді. Вуллилер Бориблдердің қоғамдық тәртіпке қауіпті екеніне және олардың қарауындағы кез келген Бориблдің құлағын кесіп тастайтынына сенеді. Егер құлақтары кесілмесе, Бориблдер бала күйлерінде қалып, қартаюды тоқтатады. Полицияға түсу Бориблдер үшін өлімнен де жаман жағдай, себебі бұл олардың өмір салтының аяқталуын білдіреді және олар көңілсіз ересектерге айналады. Бориблдер бойшаң, шалақы және қайратты; кемінде, бастапқыда олардың ақшамен ісі жоқ сияқты көрінеді және тіршілік үшін қажетті нәрсені ұрлайды. Олар көбінесе тастап кетілген үйлерде тұрады, бірақ ересектер әлемінің шетінде өмір сүретін кез келген жерде тұруға дайын. Бориблдер Бориблге айналған сәтте есім алмайды, олар оны кейінірек қандай да бір оқиға арқылы табады. Олардың көптеген мақалдары мен салты бар, мысалы: "Арбаның жемісі Бориблге жетеді"; "Есік артында ешкім келгенде тұрма"; "Өмірде бір жақсы оқиғасыз өту өкінішті"; және "Қоймаудың орнына жас өлгені жақсы". Бориблдер қанша уақыт өмір сүре алатыны толыққанды айтылмайды. "Бориблдер" романының кейіпкерінің бірі "ескі патшайым" тұсында Бориблге айналғанын айтады, бірақ бұл Виктория патшайымын білдіре ме, жоқ па, оны нақтыламайды.

1-кітап: "Бориблдер"

The Borribles (кейде «The Borribles: The Great Rumble Hunt» деп те аталады) – трилогияның бірінші кітабы. Ол алғаш рет 1976 жылы Ұлыбританияда The Bodley Head баспасында, ал 1978 жылы АҚШ-та Macmillan Inc., Нью-Йорк қаласында жарық көрді. Америкалық кітапханалар қауымдастығы оны 1978 жылғы ең үздік кітаптардың бірі деп таныды және ол Уитбред сыйлығына және Басқа сыйлыққа (бұрынғы Балалар құқықтары жөніндегі семинардың сыйлығы) іліккендердің қатарына кірді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Оқиға Баттерсиа паркіндегі Рамблді Нокер атты Баттерсианың бас қарауылшысының тауып алуымен басталады. Рамблдер – Рамблдомдағы жер асты бункерінде тұратын, Бориблдердің байлығы, билігі және мақтанышы үшін жек көретін егеуқырлы жаратылыстар. Баттерсиаға толыққанды шабуыл жасау қаупінен қорқып, Лондонның әр тайпасы өздерінің ең жақсы және ең дарынды, есімдері айтылмаған мүшелерін "Магнифисенттік сегіздік" немесе "Оқшаулаушылар" деп аталатын элиталық соққы жасағын құруға жібереді. Олардың міндеті – Рамблдердің бункеріне кіріп, Рамблдердің Жоғарғы Басшылығының сегіз мүшесін жою. Рамблдер – Уимблдон орталығындағы Уомблдерге ұқсас, танымал балалар кейіпкерлерінің пародияс. Жолда Оқшаулаушылар сол кезде теледидардағы ең танымал бағдарламалардың бірі болған Степто мен Ұлының ерекше қатыгез пародияс кездестіреді – бұрынғы Борибель, Дьюдроп, және оның ұлы Эрби. Оқшаулаушылардың әрқайсысына Жоғарғы Басшылықтың өлтіруге тиіс жеке нысанасының есімі беріледі: күмәнді және циник Наполеон Бут; қиындықтарға қарсы тұратын және батыл Шалотта; сырттан әлсіз көрінетін, бірақ "қатаң" Вульгар (Вулге); әрқашан көңілді Бинго; тағы бір әйел, жануарларды жақсы көретін Сидни; мықты және мейірімді Стонкс; механикаға бейім, жеңіл жүрекпен Торрейканион; көңілді, қара Борибель Орококко. Наполеон, Шалотта, Сидни, Вулге, Бинго, Стонкс, Торрейканион және Орококко Рамблдердің қаупін жоюға шығады, бірақ басқа Бориблдердің құпия мақсаттары мен жеке кектері бар, олар Рамблдерден де қауіпті жағдай тудырады. Көрінетіндей оңай оқиға тікелей Борибель өмірінің болуы үшін күреске ұласады.

2-кітап: "Борриблилер" банкротқа ұшырады

The Borribles Go For Broke алғаш рет 1981 жылы Ұлыбританиядағы The Bodley Head баспасында жарық көрді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

"Ұлы дауыл аулау" трилогиясының бірінші томындағы оқиғалардан кейін, екінші том аман қалған саяхатшылардың алғашқы оқиғаларында маңызды рөл атқарған Sam атты жылқының әлі де тірі екенін білуімен басталады. Оны құтқаруға тырысқанда, Бориблдерді жаңадан құрылған Арнайы Борибл тобы (SBG) қауіпке тікелей шақырады – бұл полицияның Бориблдерді және олардың өмір салтын жоюға бекінген бөлімі, сондай-ақ олардың арасындағы Шпифф, оның Rumbledom-ға жасаған сапарының себептері ақырындап ашылады. Бұл жағдай Борриблдерді Уэндл аймағына, Уэндсворт көшелерінің астына және Уэндл өзенінің лайлы жағалауларының тереңінен қазылған, жылжымалы саз туннеліне жетелейді.

3-кітап: "Қараңғы мегаполис арқылы"

The Borribles: Across the Dark Metropolis алғаш рет 1986 жылы Ұлыбританияда Piccolo Books баспасында жарық көрді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Батерсиде Жарамсыз үшін енді қауіпсіз жер жоқ. SBG (арнайы патрульдік топқа сілтеме), фанатикалық инспектор Сассуорт (sus заңдарына сілтеме) жетекшілігіндегі Лондон полициясының бөлімі, Бориблилерді іздеп, құлақтарын кесуге міндеттенген және оларды жоюға бекінген. Бориблилер Сэм атты жылқыны Неасденге қауіпсіз жеткізуге, содан кейін тәуелсіздік пен еркіндіктің бұрынғы тіршілік салтына оралуға шешім қабылдайды. Олар Қараңғы Метрополис арқылы саяхат бастайды, бұл саяхат Әуеншілердің батылдығы мен ептілігін шексізке дейін сынап көреді.

Қабылдау

Дэвид Лэнгфорд 1983 жылғы маусымда шыққан "Ақ жұлдыз" журналында "Бориблдерді" қарап шығып, былай деді: "Бориблдердің жер асты қоғамы жақсы ойластырылған, ал батырлық, сатқындық және беймұралық Бориблдердің табиғатынан логикалық түрде туындайды. Автор тікелей уағыз айтпай-ақ, мұндай қызықты оқиғалар сізді қауіпке тікелей шақыруы мүмкін екенін көрсетеді: басты кейіпкерлердің жартысы жамандықпен сатқындыққа ұшырап, бекер өледі. "Бориблдер" шығармасы мол қиялымен және шындыққа сәйкестігімен көзге түседі. Лэнгфорд 1984 жылғы мамырдағы "Ақ жұлдыз" журналында "Бориблдер қарыштап жүгіреді" (The Borribles Go For Broke) кітабына шолу жазып, былай деді: "Суссуорт және оның сержанты Ханкс Диккенс кейіпкерлері сияқты керемет қорқынышты гротесктер; олардың зұлымдыққа берілгендігімен олар идеологиялық тұрғыдан дұрыс емес кітаптарды, әсіресе осы кітапты өртеп жіберуге дайын. Ал негізгі оқиға – Бориблдер арасындағы қанды, ішкі тартыстар туралы, ол шағын эпикке айналады. Тамаша туынды. Лэнгфордтың "Бориблдер: Қараңғы мегаполис арқылы" (The Borribles: Across the Dark Metropolis) кітабына 1986 жылғы желтоқсандағы "Ақ жұлдыз" журналында жазған шолуында былай делінген: "Тағы да Лондонның көлеңкелі жағы – іздеу үшін қорқынышты фон, ал Баттерсиден Неасденге дейінгі азапты сапардағы өлім саны қарапайым саяхаттан әлдеқайда көп. Жеңіс қанды (әсіресе Камдендегі егжей-тегжейлі мал сойылатын жерде) және қымбатқа түседі."

Жариялану тарихы

Үшінші кітаптың жоспарланған шығарылуы 1985 жылы Лондонда полиция атып, одан кейін туған тәртіпсіздіктермен бірге орын алды. Кітаптың авторитаризмге қарсы күшті идеялық негізі болғандықтан, баспагерлер оны 1986 жылға дейін жариялауды кейінге шегерді. Кітаптар басылымнан тоқтатылды, бірақ кейіннен бір томдық жинақ ретінде қайта басылды. 2002 жылдың маусым айында трилогия Ұлыбританияда Pan Macmillan баспасынан China Miéville-дің алғы сөзімен бірге саудалық қағаз кітап түрінде жарық көрді. 2003 жылдың сәуірінде Tor Books компаниясының Ұлыбританиядағы филиалы трилогияны кіші форматтағы қағаз кітап түрінде қайта басып шығарды. Tor 2005 жылдың соңында АҚШ-та трилогияны үш жеке қағаз кітап ретінде шығарды.

Фильмге бейімделу

Variety журналының 2004 жылғы шілдедегі хабарламасында, әдеби агент Кертис Браунның киностудиясы CUBA Pictures бүкіл трилогияны қамтитын фильмді дамытып жатқаны айтылған. Алайда, 2022 жылға дейін мұндай фильмді IMDb, Variety Insight және фильмдер туралы басқа да онлайн дерекқорларда таба алмадық.