Кіріспе

Австриялық аспап жасаушы Якоб Штайнер (шамамен 1618–1683) – Австрия мен Германияның ең ерте және ең танымал аспап жасаушысы. Оның скрипкаларын XVII және XVIII ғасырлардағы атақты музыканттар мен композиторлар іздеген, олардың ішінде Иоганн Себастьян Бах, Вольфганг Амадей Моцарт және Георг Симон Лохен [de] болды. Арханжело Корелли – Штайнер скрипкасында ойнаған көптеген музыканттардың бірі еді. Штайнер қазіргі Австриядағы Абсам қаласында дүниеге келіп, сонда қайтыс болды. Оның үлгілері Германия, Ұлыбритания, Нидерланды, Италияның бір бөлігі және басқа да көптеген елдерде аспап жасауға әсер етті. Ол Италияның Кремона қаласындағы аспап жасаушылармен, әсіресе Амати отбасымен, сондай-ақ Германияның Миттенвальд қаласындағы скрипка жасаушы Клоц отбасымен байланыста болған болуы мүмкін. Оның аспаптары XVIII ғасырдың соңына дейін Еуропа бойынша ең көп сұранысқа ие болды, бірақ орындау шарттарының өзгеруі музыканттарды басқа да дыбыс іздеуге мәжбүр етті. Антонио Страдиваридің аспаптары басқаларына қарағанда жазығырақ және кеңірек, соның салдарынан күштірек дыбыс береді. Бұл музыканттардың бағалайтын дыбысына айналды, себебі үлкен концерт залдарындағы оркестрлер бірте-бірте шағын ортадағы барокко камералық ансамбльдерін ығыстырды. Штайнердің скрипкалары бүгінде сирек кездеседі, оның альттары, виолончельдері мен контрабастарының да аз ғана саны белгілі. Оларды ерте музыканы түпнұсқа аспаптарда орындайтын музыканттар жоғары бағалайды.

Өмірбаян

Жакоб Стайнер – Страдивариден бұрын Еуропадағы ең танымал аспап жасаушылардың бірі және Италиядан тыс аспап жасаушылардың арасындағы ең жоғары деңгейдегі жалғыз шебер. Оркестрлік музыка камералық музыканы басты орынға ықпал еткенше, Стайнердің скрипкалары тіпті Страдиваридің скрипкаларынан да артық ізделді. Ол шамамен 1618 жылы Абсамда дүниеге келген; әкесінің ата-тегі Оңтүстік Тирольден, ал әкесі тұз кенішінде жұмыс істеген. Оның анасы Барбара Помбергер және оның ата-анасы, Иоахим мен Анна Пош, Абсамнан шыққан. Стайнерлер Абсамның Брайтвег ауданында, ұстаның жанында тұрған. Якоб 1630 жылға дейін мектепке барған, мүмкін, латын тілін және итальян тілін білген. Ол Инсбрукке Даниэль Герцтен орган жасау өнерін үйренуге жіберілді, бірақ бұл жұмысқа құштар болмағандықтан, скрипка жасауға бағытталды. Бұл сала үшін техникалық білім, көркемдік талғам, сурет салу, ою-өрнек салу және материалдар туралы жақсы түсінік қажет. Содан кейін ол туысы Ханс Графингердің шеберханасында ұсталыққа оқыды. 1630-1643 жылдары ол Кремонаға білімін жетілдіру үшін барып, мүмкін, Николо Аматимен жұмыс істеген. Оның есімі Аматидің шәкірттерінің тізімінде болмаса да, 1645 жылы жасалған скрипканың жоғарғы бөлігінде: "Jacob Stainer / fecit Cremona 16" деген жазу бар; ол сондай-ақ Венецияға барып, Вермеркатимен қысқа мерзімге жұмыс істеген болуы мүмкін. Келесі жылы ол өзінің шеберханасын ашып, 26 қарашада Маргарет Холцхаммерге үйленді, олардың сегіз баласы болды. Стайнер сарай музыканттары және Инсбрук, Зальцбург, Мюнхен, Нюрнберг, Боцен (Больцано), Меран (Мерано), Бриксен (Брессаноне) және Испания сарайларының оркестрлері үшін тамаша аспаптар жасауын жалғастырды. 1656 жылы ол жетістікке жетіп, қазір "Якоб Стайнер үйі" (Stainer Haus) деп аталатын үйді сатып алды, онда ол өзінің ең құнды аспаптарын, соның ішінде Тирольдік Ландесмузейде (Фердинандеум) Инсбрукте сақталған аспапты жасады. 1658 жылы Австрияның эрцгерцогы Фердинанд Карл оған 1662 жылға дейін "Эрцгерцогтың қызметшісі" атағын берді. 1669 жылы Рим императоры Леопольд I оны "Императорлық қызметкер" етіп тағайындады. Сол жылы ол Инсбрукте лютерандық кітаптары бар екені үшін тұтқындалды және тәубе ету рәсімінен өтті; 1670-1679 жылдары ол шіркеуден тапсырыстарды қабылдауын жалғастырды. 1680 жылы, мүмкін, діннен жазықсыз қудаланғандықтан, ол маниакалды-депрессивтік синдромға шалдығып, үш жылдан кейін Абсамда қайтыс болды.

Өндіріс

Стайнердің туындыларын үш ерекше кезеңге бөлуге болады: біріншісі, Италиядағы тұруын қоса, бастапқысынан 1620 жылға дейін, екіншісі 1667 жылға дейін, ал үшіншісі өліміне дейін. Бірінші және үшінші кезеңдер, әсіресе жасалған аспаптардың сапасы тұрғысынан, ең жақсысы деп есептеледі. Стайнер бірнеше виола, оның ішінде виола ди бордон және виола бастарда, сондай-ақ өте сирек кездесетін бірнеше виолончель жасады. Оның көптеген аспаптары мұражайларда сақтаулы, соның ішінде Инсбруктағы Тирольдің мемлекеттік мұражайында және Прагадағы Лобкович сарайында. Стайнер әрқашан 300-ден астам аспабын өзі жасаған және өз білімін беру үшін шәкірттерге мектеп ашуға рұқсат бермеген.