Кіріспе

Партиялық ойын. Саусақты іздеу (сонымен қатар саусақты жасыру немесе орамалды жасыру деп те аталады, АҚШ және Ұлыбританияда) – бір адам бөлмеде бір жерге саусақты немесе басқа кішкентай затты жасырып, ал қалған ойыншылар сыртта күтетін ойын. (Ойынның кейбір нұсқаларында оны жасыру керек, оны көзбен көргендей болуы тиіс.) Барлығы қайта кіргенде, жасырылған затты табуға асығады. Бірінші тапқан жеңімпаз болады және келесі ойынға оны жасырады. Басқа атаулары: затты жасыру және кілтті жасыру. Уильям Уэллс Ньюэлл 1883 жылы шығарған «Америкалық балалардың ойындары мен әндері» еңбегінде «көз алдындағы саусақ» деп аталатын нұсқаны сипаттады. Бұл ойын Еуропаның әртүрлі елдерінде белгілі. Францияда ол «кэш-тампон» деп аталады. Германияда Topfschlagen ойынында көзі байлаған ойыншы, «ыстық немесе суық» деп бағытталған шақырулар арқылы ыдысты табуға тырысады, ал ұқсас нұсқалар (көзі байламай) Польшада (Ciepło zimno) және Ресейде (Kholodno goryacho, екеуі де «ыстық және суық» дегенді білдіреді) ойналады. Ойын испан тілінде сөйлейтін елдерде La candelita (Шағын от) деген атпен танымал.

Ойын процесі

Іздеушілер көздерін және құлақтарын жабу керек немесе жасырынушы алдын ала таңдалған кішкентай затты жасырып жатқанда, белгіленген ойын алаңынан шығып кетуі керек. Жасырынушы іздеуге шақырғанда немесе іздеушілер белгілі бір санға дейін, әдетте алпыс немесе жүзге дейін санағаннан кейін, іздеушілер шығып, сол затты бірінші болып табуға тырысады. Іздеушіде зат болса, ол басқа ойыншыларды хабардар етеді. Брайан Саттон-Смит және басқа авторлар мұны "орталық тұлға" ойындарының санатына жатқызды, мұнда бір балаға орталық рөл беріледі. Ойынды кері қайтаруға болады, яғни орталық рөлді бір іздеушіге беруге болады, ал қалған ойыншылар бір затты жасырып, оны одан жасыруға тырысады, оны бөлмеден шығарып жіберу арқылы немесе арқаларынан айналдырып беру арқылы. Бұл "Кілтті жасыру" немесе "Тақпақты іздеу" сияқты ойындарды ұйымдастырудың кең таралған тәсілі.

Вариациялар

Ойынның кейбір нұсқаларында жасырушы іздеушілерге жасырылған затқа жақындық деңгейін "температура" арқылы көрсетеді: олар қаншалықты жақын болса, соғұрлым "ыстық", ал қаншалықты алыс болса, соғұрлым "суық" болады. Басқа нұсқаларында бір адам бөлмеден шығып кетеді, ал қалғандары затты жасырады. 1766 жылы Оливер Голдсмит "Вейкфилд викарийі" романында осы ойынды "ежелгі ойын-сауық" деп сипаттаған. Бір іздеуші және бір жасырушы нұсқалары "Ыстық қайнатылған бұршақ" ойынымен байланысты. Іздеуші бөлмеге кіріп, жасырылған нәрсені іздеуге шақырылғанда: "Қайнатылған бұршақ пен май, кіріп, кешкі ас тауып ал!" – делінеді. Бұл әдіс кем дегенде 19 ғасырдың ортасынан белгілі. 19 ғасырдың фольклоршысы Элис Гомм Англияның әртүрлі аймақтарынан осыған ұқсас бірнеше өлеңдерді жазған. Олар бір немесе бірнеше жасырылған адамдармен бірге ойналғанда ән немесе айтылатын: мысалы, "Шошқашалар кешкі асқа, ыстық қайнатылған бұршақ пен дайын май". Осы ойынды "Ыстық бұршақ" және "Ыстық бұршақ пен май" деп те атаған. АҚШ-та "Ыстық бұршақ пен май" және "Ыстық безнек пен май" нұсқаларында жасырылған зат міндетті түрде белдік болуы керек, оны бір жасырушы құпия жерге жасырады. Басқа ойыншылар іздеушілер болады. Белдікті бірінші тапқан іздеуші, онымен қалған ойыншыларды қамшылап, белгіленген қауіпсіз жерге қашуға тырысады. "Бейне-бейне" ойынының қазіргі заманғы және ересектерге арналған нұсқасы – геокешинг.